agricultural stories in Marathi, agrowon, TECHNOWON, Student developed composting machine proto type | Agrowon

कंपोस्ट खतनिर्मिती यंत्राचे तयार केले प्रारूप
अमित गद्रे
सोमवार, 13 ऑगस्ट 2018

 स्वयंपाक घरातील ओला कचरा हा कचरा कुंडीत न टाकता त्यापासून कंपोस्ट खतनिर्मितीकडे बऱ्याच जणांचा कल वाढला आहे. ग्रामीण भागात स्वयंपाकातील ओला कचरा (भाज्यांचा वाया जाणारा भाग, फळांची साले) हा कंपोस्ट खड्डा किंवा गांडूळ खतनिर्मितीसाठी वापरला जातो, परंतु शहरी भागात जागेची उपलब्धता पहाता ओला कचरा जिरवण्याची समस्या दिसून येते. शहरी लोकांची गरज लक्षात घेऊन आयआयटी, मुंबईमधील आयडीसी स्कूल आॅफ डिझाईनची पदवीधर एेश्वर्या सूर्यकांत माने हिने स्वयंपाक घरातील ओल्या कचऱ्यापासून कंपोस्ट खतनिर्मिती करणाऱ्या यंत्राचे प्रारूप तयार केले आहे.

 स्वयंपाक घरातील ओला कचरा हा कचरा कुंडीत न टाकता त्यापासून कंपोस्ट खतनिर्मितीकडे बऱ्याच जणांचा कल वाढला आहे. ग्रामीण भागात स्वयंपाकातील ओला कचरा (भाज्यांचा वाया जाणारा भाग, फळांची साले) हा कंपोस्ट खड्डा किंवा गांडूळ खतनिर्मितीसाठी वापरला जातो, परंतु शहरी भागात जागेची उपलब्धता पहाता ओला कचरा जिरवण्याची समस्या दिसून येते. शहरी लोकांची गरज लक्षात घेऊन आयआयटी, मुंबईमधील आयडीसी स्कूल आॅफ डिझाईनची पदवीधर एेश्वर्या सूर्यकांत माने हिने स्वयंपाक घरातील ओल्या कचऱ्यापासून कंपोस्ट खतनिर्मिती करणाऱ्या यंत्राचे प्रारूप तयार केले आहे.

या प्रारूपाबाबत एेश्वर्या माने म्हणाली, की शहरामध्ये ओला कचरा नगरपालिकेच्या कुंडीत न टाकता तो घरच्या घरी जिरवावा, यासाठी जनजागृती होत आहे. या कचऱ्यापासून चांगले कंपोस्ट खत तयार करून परसबागेतील फुले, झाडांना वापरता येते. परंतु, पारंपरिक पद्धतीने खड्डा किंवा प्लॅस्टिक कंटेनरमध्ये कंपोस्ट खत तयार करताना काही जणांना अडचणी येतात. हे लक्षात घेऊन या समस्येवर उपाय शोधण्यासाठी मी या यंत्राचे प्रारूप तयार केले. यासाठी पहिल्यांदा विविध कुटुंबांकडून ओल्‍या कचऱ्याची समस्या जाणून घेतली. त्यापासून कंपोस्ट खत कशा पद्धतीने तयार केले जाते, त्यातील अडचणी समजावून घेतल्या. कंपोस्टिंगच्या विविध पद्धतींचाही अभ्यास केला. शहरी भागातील एका कुटुंबात सरासरी चार माणसांच्या स्वयंपाकातून रोज तयार होणारा ओला कचरा ग्राह्य धरून मी कंपोस्‍टिंग यंत्राचे प्रारूप तयार केले. यामध्ये यंत्राचा सुटसुटीत रचनेला प्राधान्य दिले. यंत्रामध्ये भाजीपाल्याची पाने, देठांचे तुकडे करण्यासाठी कटर आहे. चौकोनी आकार असणाऱ्या यंत्राच्या प्रारूपामध्ये कंपोस्‍टिंगसाठी कंपार्टमेंट आहेत. यामध्ये कंपोस्‍टिंगसाठी योग्य तापमान रहाण्यासाठी हिटर आणि सेन्सर बसविलेले आहेत. त्यानुसार यंत्रामध्ये योग्य तापमानात कंपोस्‍टिंगची प्रक्रिया होते. यंत्राला कंट्रोल पॅनेल असल्याने त्यातील उष्णतेनुसार किती प्रमाणात कंपोस्टिंग झाले आहे ते कळते. आठवड्याला चार जणांच्या कुटुंबात तयार होणारा ओला कचरा लक्षात घेऊन कंपोस्‍टिंग यंत्राची क्षमता सहा किलो ठेवली आहे. दहा दिवसांनंतर चार किलो ओल्या कचऱ्याचे अडीच किलो कंपोस्ट खत तयार होऊ शकेल, अशी माझ्या कंपोस्टिंग यंत्राच्या प्रारूपाची संकल्पना आहे. यातील तंत्रज्ञान विविध तज्ज्ञांशी संपर्क करून विकसित करत आहे, या प्रकल्पासाठी मला आयडीसी स्कूल आॅफ डिझाईनमधील प्रा. पूर्वा जोशी यांचे तांत्रिक मार्गदर्शन मिळाले.

मुंबईमध्ये नुकत्याच भरलेल्या ‘आयडीसी`च्या वार्षिक प्रदर्शनामध्ये एेश्वर्या माने हिने तयार केलेल्या कंपोस्टिंग यंत्राच्या प्रारूपाला ‘इंडस्र्टीयल डिझाईन बेस्ट स्टुडंट ॲवॉर्ड` ने गौरविण्यात आले. येत्या काळात या यंत्राच्या तंत्रज्ञानाचे पेंटट आणि उत्पादनासाठी स्टार्ट अप कंपनी सुरू करण्याचे तिने नियोजन केले आहे.

इतर ताज्या घडामोडी
परिषदेत पहिल्याच दिवशी राज्य सरकारची...मुंबई : विधान परिषदेचे पहिले विरोधी पक्षनेते...
जुन्नर तालुक्यात द्राक्ष बागांवर...नारायणगाव, जि. पुणे : जुन्नर तालुक्‍यातील द्राक्ष...
कर्जमुक्तीसह विविध मागण्यांसाठी...परभणी  : मानवत तालुक्यासह जिल्ह्यातील...
नाशिक जिल्ह्यात ३५०० द्राक्षप्लॉटची...नाशिक  : युरोपियन राष्ट्रांसह रशिया आणि अन्य...
शेतकऱ्यांनो, आत्महत्या करू नका ः आदित्य...बुलडाणा   ः तुम्ही संकटात असताना...
काकडी, दोडका, कारल्याच्या दरात सुधारणापुणे : गुलटेकडी येथील कृषी उत्पन्न बाजार...
‘गिरणा‘च्या पाण्यासाठी वाळूचा बंधाराजळगाव : गिरणा नदीतून पिण्यासह शेतीच्या पाण्याचे...
‘समृद्धी’च्या उभारणीसाठी रॉयल्टीत देणार...नाशिक   : मुंबई-नागपूर समृद्धी महामार्गाच्या...
व्याजासह एफआरपी दिल्याशिवाय...पुणे  : राज्यातील साखर कारखान्यांनी थकीत...
कोल्हापुरात पहिल्या टप्प्यात गूळदरात वाढकोल्हापूर  ः यंदाच्या गूळ हंगामाला सुरवात...
सरुड येथील गुऱ्हाळघरमालक उसाला देणार...कोल्हापूर : गुऱ्हाळघर व्यवसायात व्यावसायिकपणा...
नगर जिल्ह्यात १७८ टॅंकरद्वारे पाणीपुरवठानगर   : जिल्ह्यात यंदा गंभीर पाणीटंचाई जाणवत...
पुणे बाजार समितीत हापूस आंब्यांची आवकपुणे  ः कोकणातील हापूस आंब्यांची या...
सातारा जिल्ह्यात पाणीटंचाई वाढलीसातारा   ः जिल्ह्याच्या पूर्व भागात...
नागपूर जिल्ह्यात रब्बीची २१ टक्के पेरणीनागपूर   ः पाणी उपलब्धतेची अडचण, जमिनीत...
राज्यकर्ते दूध भेसळ का थांबवत नाहीत :...पुणे : राज्यात राजरोस दुधात भेसळ सुरू असून, अन्न...
आर. आर. पाटील यांचे स्मारक युवकांना...सांगली   ः आर. आर. पाटील यांनी ग्रामविकास,...
जळगाव जिल्हा परिषद पाणी योजनांचे वीज...जळगाव : पाणी योजनांचे बिल भरण्यात आले नसल्याने...
जमीन सुपीकतेसाठी सेंद्रिय कर्बाचे...जमिनीच्या सुपीकतेमध्ये सेंद्रिय कर्ब हे अत्यंत...
खानदेशात कांदा लागवड निम्म्याने...जळगाव : खानदेशात यंदा उन्हाळ कांद्याची लागवड...