agriculture stories in marathi agrowon agralekh on quality feed | Agrowon

पशुधनालाही हवे दर्जेदार खाद्य
विजय सुकळकर
बुधवार, 29 ऑगस्ट 2018

पशुखाद्याचा घसरलेला दर्जा, त्यातील भेसळ, अनियमित पुरवठा आणि वाढते दर यामुळे पंजाबमधीलच नव्हे; तर देशभरातील पशुपालक त्रस्त आहेत.

दुग्धोत्पादनाला चालना देण्यासाठी पंजाब सरकारने गुणवत्तापूर्ण पशुखाद्य पुरवठ्याबाबत नवीन धोरण आखले आहे. या धोरणाद्वारे पशुपालकांची मुख्य अडचण दूर करण्याचा पंजाब सरकारचा मानस दिसतो. पशुपालन अथवा दुग्धोत्पादन या व्यवसायात संतुलित आहाराला सर्वाधिक महत्त्व असून, त्यावरच या व्यवसायाचे यश पूर्णपणे अवलंबून आहे, असे म्हटले तर ते वावगे ठरणार नाही. जनावरांच्या आहारात हिरवा, कोरडा चारा आणि पशुखाद्य यांचा प्रामुख्याने समावेश असतो. एकाच प्रकारचा निकृष्ट दर्जाच्या चाऱ्यामुळे जनावरांची ऊर्जा, प्रथिने आणि खनिजांची गरज पूर्णपणे भागत नाही. दुष्काळजन्य परिस्थितीमध्ये तर चारा टंचाईमुळे तो अपुऱ्या प्रमाणातही दिला जातो. याचा परिणाम दुग्धोत्पादनावर होतो. त्यामुळे जनावरांना पूरक आहार म्हणून पशुखाद्य देणे आवश्यक ठरते. परंतु पशुखाद्याचाही घसरलेला दर्जा, त्यातील भेसळ, अनियमित पुरवठा आणि वाढते दर यामुळे पंजाबमधीलच नव्हे; तर देशभरातील पशुपालक त्रस्त आहेत. त्यामुळेच गुणवत्तापूर्ण पशुखाद्याची निर्मिती, साठवण, विक्री, दरावर नियंत्रण ठेवणारे पंजाबचे नवीन धोरण महत्त्वाचे वाटते.

पशुसंवर्धनात सुमारे ६५ टक्के खर्च हा समतोल, संतुलित पशुआहारावर होतो. योग्य वयात जनावरांना संतुलित आहार मिळत नसल्याने शारीरिक वाढ खुंटणे, वयाप्रमाणे वजन न वाढणे, कालवडी-वगारी उशिरा माजावर येणे, आल्यातरी त्या गाभण न राहणे, गाई-म्हशीसुद्धा माजावर न येणे, वारंवार उलटणे, भाकड काळ वाढणे, मांस आणि दुग्धोत्पादनात घट येणे आदी समस्यांना पशुपालकांना सामोरे जावे लागत आहे. याचा अर्थ संतुलित आहाराअभावी पशुपालकांना अनउत्पादक किंवा कमी उत्पादन क्षमता असणारे पशुधन सांभाळावे लागत आहे आणि हे व्यावसायिकदृष्ट्या परवडणारे नाही. आपल्या राज्याचा विचार करता घटलेले दूध उत्पादन, दुधाचे कमी दर आणि वाढलेल्या उत्पादन खर्चाने अनेक पशुपालक दुग्धोत्पादन व्यवसाय बंद करीत आहे. पशुधनाला लागणारा वर्षभर चारा-पशुखाद्याचे शासन पातळीवर काहीही नियोजन नाही. तसेच पशुखाद्यासाठी लागणाऱ्या कच्च्या मालाच्या पुरवठ्यापासून ते पक्क्या मालाच्या दरापर्यंत शासनाचे काहीही नियंत्रण दिसत नाही, ही बाब खेदजनकच म्हणावी लागेल.

उत्तम पशुखाद्याची काही गुणवैशिष्ट्ये आहेत. त्यातील प्रथिने आणि ऊर्जेचे प्रमाण अनुक्रमे १८ ते २० आणि ६५ ते ७५ टक्के असे ठराविक असायला हवे. पशुखाद्यातील ओलसरपणाही ११ टक्क्यांपेक्षा जास्त नसावा. जास्त ओलसरपणा असलेल्या पशुखाद्यात बुरशीचा प्रादुर्भाव होऊन त्याची प्रत खालावते. अशा गुणवत्तेचे पशुखाद्य राज्यात कुठे उपलब्ध असेल, हाच संशोधनाचा विषय ठरू शकतो. बाजारात उपलब्ध बहुतांश पशुखाद्य खासगी कंपन्यांचे आहेत. त्यांचे दर कंपन्यांनी मनमानी पद्धतीने वाढविले आहेत. हे दर पशुपालकांना परवडणारे नाहीत. अशा एकंदर परिस्थितीमध्ये पशुखाद्य निर्मितीपासून ते दर ठरविणे, त्याची विक्री करण्यापर्यंत यावर शासनाचे नियंत्रण हवे. सरकारमान्य स्वस्त पशुखाद्यांची दुकाने गावोगाव उभी करून त्यातून उत्तम प्रतीचे पशुखाद्य स्वस्तात उपलब्ध करून दिल्यास उत्पादन खर्च कमी होऊन दुग्धोत्पादनात वाढ होऊ शकते. त्यामुळेच पंजाबचा आदर्श समोर ठेऊन राज्य शासनानेसुद्धा पशुखाद्य गुणवत्तेबाबत नवीन धोरण आणायला हवे. असे झाले तरच राज्यात दुग्धोत्पादन हा व्यवसाय पुन्हा भरभराटीस येईल.

इतर अॅग्रो विशेष
कोल्हापुरी गुळाचा गोडवा यंदा वाढणारकोल्हापूर : यंदाच्या पावसाळ्यात गुजरात,...
कमी दरांवरून जिनर्सचा ‘सीसीआय’च्या...जळगाव ः भारतीय कापूस महामंडळाच्या (सीसीआय) कापूस...
होय, आम्ही बदलू शेतीचे चित्र... ‘शाळेत सुरू असलेल्या कृषी शिक्षण अभ्यासक्रमातून...
‘पंदेकृवि’च्या सुवर्णमहोत्सवी वर्षाचा...अकोला :  डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठ...
शेतीपासून जितके दूर जाल तितके दुःख...पुणे : शेतीशी जोडलेली माणसं ही निसर्ग आणि मानवी...
नाबार्डच्या व्याजदरातच जिल्हा बँकांना...मुंबई : राज्य बँकेला नाबार्डकडून मिळणाऱ्या...
कोकण, पश्‍चिम महाराष्ट्रात काही ठिकाणी...पुणे : कोकण अाणि पश्‍चिम महाराष्ट्रात काही ठिकाणी...
अकोला, बुलडाणा जिल्ह्यांत कोरडवाहू...अकोला : अकोला आणि बुलडाणा जिल्ह्यात कोरडवाहू...
अठरा गावांनी केली कचऱ्यापासून गांडूळखत...गावे आणि वाडीवस्त्याही स्वच्छतेत अग्रभागी...
‘सीसीआय’च्या खरेदीला दिवाळीत मुहूर्तमुंबई : देशातील महत्त्वाच्या कापूस उत्पादक...
सिंचन योजनांचे अर्थसाह्य महामंडळाच्या...मुंबई : पंतप्रधान कृषी सिंचन योजनेतील...
मुरघास : चाराटंचाईवर उत्तम पर्यायउन्हाळ्यामध्ये किंवा चारा तुटीच्या काळात...
बाजारात टंचाईमुळे ‘पांढऱ्या सोन्या'च्या...जळगाव ः देशात कापसाची सर्वाधिक सुमारे ४० लाख हेक्...
दिवसा वीजपुरवठ्याचे स्वप्न प्रत्यक्षात...मुंबई : मुख्यमंत्री सौर कृषी पंप...
विजयादशमीनिमित्त फुलांना मागणी वाढलीपुणे ः गुरुवारी (ता. १८) साजऱ्या हाेणाऱ्या...
कोकण, पश्‍चिम महाराष्ट्रात पावसाची...पुणे: राज्याच्या कमाल तापमानात चढ-उतार सुरू...
मराठवाड्यात यंदा शेतकऱ्यांचे...औरंगाबाद : कमी पाऊस आणि मोठा खंड यामुळे...
ऊर्जा विभागाच्या योजनांचा शेतकऱ्यांना...मुंबई  : ऊर्जा विभागाने लोकहिताच्या व...
राज्यात २७ लाख हेक्टरवर होणार ज्वारी...पुणे : केंद्र सरकारच्या नव्या धोरणाप्रमाणे...
सणासुदीत अर्थकारण उंचावणारे पेरीडकरांचे...गणपती उत्सवापासून ते अगदी दसरा, दिवाळीस तुळशीच्या...