agricultural success story in marathi, shigaon dist. sangli,, Agrowon, Maharashtra | Agrowon

‘एक्झॉटिक’ भाजीपाला शेतीतून वेगळी वाट...
शामराव गावडे
बुधवार, 21 मार्च 2018

पारंपरिक पिकांपेक्षा वेगळी शेती करताना अर्धा एकरात कौस्तुभने विविध परदेशी (एक्झॉटिक) भाजीपाला पिकांची वाट चोखाळली. कुशल व्यवस्थापन, बाजारपेठ अभ्यास व व्यापाऱ्यांशी दांडगा संपर्क यातून चार वर्षांपासून त्यात सातत्य ठेवले आहे.

सांगली जिल्ह्यातील शिगाव (ता. वाळवा) येथील कौस्तुभ राजेंद्र बारवडे हा अवघा २१ वर्षांचा तरुण घरची सहा एकर शेती समर्थपणे सांभाळतो आहे.  कोल्हापूर आणि सांगली जिल्ह्याच्या सीमेवर असलेले शिगावचे शिवार म्हणजे वारणा नदीच्या पाण्याने समृद्ध असा उसाचा हुकमी पट्टा म्हणून ओळखला जातो. या ठिकाणी बारवडे यांच्या संयुक्त कुटुंबाची सुमारे सहा एकर शेती आहे.

लहान वयात पेलली जबाबदारी
खरे तर नवी पिढी नोकरी किंवा शेतीव्यतिरिक्त अन्य व्यवसायाच्या मागे लागली आहे असे म्हटले जाते. इथे तर बारवडे कुटुंबातील नव्या पिढीचा कौस्तुभ सारी शेती घरातील अनुभवी व्यक्तींच्या मार्गदर्शनाखाली समर्थपणे सांभाळतो आहे. त्याचे वडील राजेंद्र बॅंकेत तर चुलते सुकुमार साखर कारखान्यात नोकरी करतात. सर्जेराव हे अन्य  चुलते हयात नाहीत. कौस्तुभचे टेक्सटाईल विषयातील डिप्लोमापर्यंत शिक्षण झाले आहे. त्याचे वय अवघे २१ वर्षे आहे. मात्र सुरवातीपासून शेतीचीच आवड व त्यात नवीन काही करण्याचा ध्यास त्याने बाळगला आहे.  

परदेशी भाजीपाला लागवड
कोल्हापूर जिल्ह्यातील सावर्डे येथील नातेवाइकांकडे कौस्तुभने परदेशी (एक्झॉटिक) भाजीपाला लागवडीची शेती पाहिली. त्याबाबत अधिक अभ्यास केला. या पिकांचा प्रयोग आपणही करावा असे त्याने निश्‍चित केले. त्यासाठी वडीलधारी मंडळींचा सल्लाही घेतला. नातेवाइकांचे मार्गदर्शन घेत सुमारे चार वर्षांपूर्वी झुकेनी पिकापासून वेगळ्या वाटेचा श्रीगणेशा केला. सुरवातीला समस्याही आल्या. पण त्यांची सोडवणूक करीत हा प्रयोग यशस्वीही केला.

पीक नियोजन
कौस्तुभ सांगतो, की नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात परदेशी भाजीपाल्याला फार मार्केट नसते. या काळात पर्यायी उत्पन्नस्रोत बेसील पीक असते

बेसीलचा उपयोग
बेसील ही तुळसवर्गीय औषधी वनस्पती आहे. त्याला चांगला सुगंध आहे. हर्बल टी तयार करण्यासाठी त्याची पाने वापरली जातात. अन्य भाज्यांमध्ये स्वाद येण्यासाठी बेसीलचे महत्त्व आहे. यंदा झुकेनीची काढणी केल्यानंतर तण काढून जमीन चांगली तयार केली. पूर्वीच्या पॉलिमल्चिंगवर च बेसीलची रोपे लावली. त्यामुळे मल्चिंगचा खर्च वाचला.

कुटुंबातील उच्चशिक्षित तरुणाई
शिगावात बारवडे यांचे राजेंद्र, सुकुमार, सर्जेराव या तीन भावांचे एकत्रित कुटुंब आहे. कौस्तुभ टेक्सटाईल पदविकेव्यतिरिक्त दुरस्थ शिक्षणपद्धतीनुसार बी.कॉमचे शिक्षणही घेत आहे. कुटुंबातील अवधूत हॉटेल मॅनेजमेंटचे शिक्षण घेत आहे. धनाजी एमई (मेकॅनिकल) असून प्राध्यापक आहेत. संतोष डीफार्मसी आहे.

ज्ञान व प्रशिक्षण
परदेशी भाजीपाला शेती या भागात पहिल्यांदाच असल्याने लागवडीपासून ते काढणीपर्यंत फारशी माहिती या कुटुंबाला नव्हती. कौस्तुभ यांनी नातेवाइकांकडून त्याबाबत ज्ञान घेतले. तसेच मजुरांना प्रशिक्षण दिले. आता मजूरही या शेतीत कुशल झाले आहेत.

मार्केट

  • कौस्तुभ आपला उत्पादीत माल मुंबई, पुणे, गोवा, पुणे व हैदराबाद या ठिकाणी पाठवतात. पंचतारांकित हॉटेल्समधून या मालास मागणी असते. पुणे- बंगळूर राष्ट्रीय महामार्ग शिगावपासून दहा किलोमीटरवर आहे. या भागातील वाठारनजीक खासगी ट्रॅव्हल्समधून व्यापाऱ्यांकडे माल पोचवला जातो.
  • हैदराबादला माल पाठवण्यासाठी मात्र जवळच्या जयसिंगपूरला जावे लागते. तेथपर्यंत पोचवणे, वाहतूक व काढणी असा प्रति दोन गोणींमागे खर्च (४० किलो) ५०० रुपये येतो.
  • दरवर्षी सुमारे अर्धा एकर क्षेत्रच वापरले जाते. याचे कारण म्हणजे परदेशी भाज्यांची मागणी मर्यादीत स्वरूपाची असते. विविध ठिकाणच्या व्यापाऱ्यांशी संपर्क साधून त्यांना मागणी व दर विचारावे लागतात. त्यानुसार क्षेत्राचे नियोजन करावे लागते.
  • अन्य कोणत्याही भाजीपाला पिकांना एक्झॉटिक भाज्यांएवढा दर मिळणे अवघड जात आहे. त्यामुळे जरी कमी क्षेत्रावरील शेती असली तरी ती किफायतशीर होत असल्याचे कौस्तुभ सांगतात.

मिळणारे दर (प्रति किलो)- वार्षिक

  • झुकेनी - ३० ते ३५ रु.
  • ब्रोकोली - २५ ते ३० रु.
  • चेरी टोमॅटो - ३५ ते ४० रु.
  • बेसील - मुंबई - ३० रु. पुणे- ३० रु. हैदराबाद- ५० रु.
  • गेल्या तीन महिन्यांपासून पाठवणे सुरू आहे.

कौस्तुभ यांच्या परदेशी भाजीपाला शेतीची वैशिष्ट्ये

  • पारंपरिक शेतीपेक्षा परदेशी भाजीपाला शेतीची धरली वाट
  • या शेतीत चार वर्षांपासून सातत्य
  • उसाची काढणी झाल्यानंतर रिकामे क्षेत्र यासाठी वापरले जाते.
  • उत्पादनासह तोडणी केलेला माल राष्ट्रीय महामार्गापर्यंत नेणे, पॅकिंग करून पाठवणे या जबाबदाऱ्याही कुशलपणे सांभाळतात.
  • कुटुंबातील अन्य सदस्यांची मोठी मदत  
  • भविष्यात क्षेत्र वाढवण्याचा विचार.

सध्याची शेती दृष्टिक्षेपात

  • परदेशी भाजीपाला - दरवर्षीचे क्षेत्र - सुमारे अर्धा एकर
  • त्यातील पिके- झुकेनी, ब्रोकोली, चेरी टोमॅटो, रेड कॅबेज
  • नोव्हेंबर २०१७- प्रथमच - बेसील (तुळसवर्गीय)

प्रतिक्रिया
तरुणांनी शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर नोकरीची संधी शोधत असतानाच घरच्या शेतीत वेगळे करण्यावर भर द्यावा. सातत्य ठेवल्यास त्यात यश हमखास मिळते.
कौस्तुभ बारवडे - ९०११९२३९९५

फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
उगवत्या सूर्याच्या देशातील मोहक शेतीह वाई वाहतुकीच्या माध्यमातून एखाद्या राष्ट्राचे...
...तरच वाढेल डाळिंब निर्यातफॉस्फोनिक ॲसिडच्या अंशामुळे (रेसिड्यू) डाळिंबाची...
बुलडाण्यात ३३ टन रेशीम कोष उत्पादनबुलडाणा  : जिल्ह्यातील शेतकरी पारंपरिक...
भारतीय दूध सुरक्षितनवी दिल्ली ः भारतातील दुधाच्या दर्जाबाबात सतत...
राज्यात हुडहुडी वाढली... पुणे : किमान तापमानाचा पारा घसरल्याने राज्यात...
धार्मिक स्थळांनी द्यावा दुष्काळासाठी...नागपूर ः राज्यातील सर्वधर्मीय धार्मिक स्थळांनी...
चारा छावण्यांऐवजी थेट अनुदानाचा विचार ः...मुंबई ः दुष्काळी भागात चारा छावण्यांमध्ये होणारा...
देशी बियाण्यांच्या संवर्धनासाठी रंगणार...पुणे : देशी बियाण्यांचे संवर्धन आणि प्रसारासाठी...
खरेदी न झालेल्या हरभरा, तुरीसाठी...सोलापूर : हमीभाव योजनेतून शेतकऱ्यांनी हरभरा व तूर...
दुष्काळाचे चटके सोसलेले साखरा झाले ‘...लोकसहभाग मिळाला तर कोणत्याही योजना यशस्वी होऊ...
‘जनावरं जगवायची धडपड सुरू हाय’सातारा ः शाळू (रब्बी ज्वारी) केलीय. पण पीक...
परभणी जिल्ह्यात ज्वारीवर अमेरिकन लष्करी...परभणी ः परभणी जिल्ह्यात यंदा प्रथमच रब्बी...
सीड हब म्हणून भारताचा उदयनवी दिल्ली ः आशिया खंडात भारत देश ‘सीड हब’ म्हणून...
ब्राझीलचे साखर उत्पादन निम्मे घटलेनवी दिल्ली ः आंतरराष्ट्रीय बाजारात साखरेचे सतत...
गोंदिया जिल्हा अधीक्षक अधिकारी बऱ्हाटे...गोंदिया ः नगर जिल्ह्यात राबविण्यात आलेल्या...
शेतीपंप वीजवापर घोटाळा आयोगाच्या...मुंबई ः महावितरणची प्रचंड वितरण गळती व चोऱ्या...
राज्यात थंडी वाढली; नाशिक ११.५ अंशांवरपुणे : उत्तरेकडील थंड वाऱ्यांचे प्रवाह दक्षिणेकडे...
संत्रा बागेतील उत्कृष्ठ व्यवस्थापनाचा...किडी-रोग, पाण्याचे अयोग्य व्यवस्थापन आदी...
फॉस्फोनिक रेसिड्यूमुळे डाळिंब निर्यात...पुणे : निर्यातक्षम डाळिंबात युरोपसाठी फॉस्फोनिक...
चिकाटी, प्रयत्नवादातून शून्यातून...उस्मानाबाद जिल्ह्यातील देवसिंगे (तूळ) येथील रमेश...