agricultural stories in marathi, way to get spagnum moss media artificially,Agrowon, Maharashtra | Agrowon

असे मिळते मातीरहित माध्यम नैसर्गिक स्फॅग्नम पीट मॉस
कोजेन्सिस वृत्तसेवा
शनिवार, 14 एप्रिल 2018

विविध व्यावसायिक पिकांच्या लागवडीसाठी मातीविरहित माध्यम म्हणून पीट मॉसचा वापर केला जातो. नैसर्गिकरीत्या मॉस कॅनडामध्ये मोठ्या प्रमाणात आढळते. प्रयोगशाळेमध्ये मॉसनिर्मिती ही तुलनेने महाग पडते. त्यामुळे नैसर्गिक मॉस गोळा करण्यासाठी मोठ्या काढणीयंत्रांचा वापर केला जातो.

विविध व्यावसायिक पिकांच्या लागवडीसाठी मातीविरहित माध्यम म्हणून पीट मॉसचा वापर केला जातो. नैसर्गिकरीत्या मॉस कॅनडामध्ये मोठ्या प्रमाणात आढळते. प्रयोगशाळेमध्ये मॉसनिर्मिती ही तुलनेने महाग पडते. त्यामुळे नैसर्गिक मॉस गोळा करण्यासाठी मोठ्या काढणीयंत्रांचा वापर केला जातो.

पीट मॉस हे तणांच्या बिया, कीडी आणि रोगांचे अवशेषमुक्त असल्याने व्यावसायिक लागवडीसाठी त्यांना प्राधान्य दिले जाते. सर्वसाधारणपणे मॉसच्या स्फॅग्नम कुळातील मॉसच्या वापर होतो. त्यात जागतिक पातळीवर स्फॅग्नमच्या १६० प्रजाती आहेत. त्यांची पाणी धरून ठेवण्याची क्षमता अधिक असून, हवाही चांगल्या प्रकारे खेळती राहते. वर्षानुवर्षे त्यांचा वापर करणे शक्य असून, त्यात पिकांची चांगली वाढ होते.
कॅनडामध्ये नद्यांचे प्रवाह, तलाव अशा प्रदेशामध्ये सातत्यपूर्ण आर्द्रतायुक्त वातावरणामुळे पीटलॅंड तयार झालेले आहेत. त्यातील अनेक तर सुमारे १० हजार वर्षांपासून आहेत. बर्फाचे मोठे खंड जमिनीवर येत राहतात. ते वितळल्याने परिसरामध्ये दलदल राहण्याचे प्रमाण अधिक असते. अशा पाण्याचा निचरा होत नसल्याने त्यात ऑक्सिजनचे प्रमाण कमी असते. ऑक्सिजनरहित वातावरणामध्ये सूक्ष्मजीवांचेही प्रमाण कमी राहते. अशा ठिकाणी झाडे, वनस्पती आणि मॉस कुजण्याचा वेगही अत्यंत मर्यादित असतो. त्यामुळे सेंद्रिय घटकांवर मॉस वाढते.

पीटलॅंडचे दोन प्रकार आहेत.
१) फेन (मिनेरोट्रॉपिक पीटलॅंड) ः ज्या ठिकाणी पाण्याची पातळी खूप वर आहे, आणि निचरा सावकाश होतो, अशा ठिकाणी वाहत्या पाण्यासोबत खनिज आणि अन्नद्रव्ये वाहून येतात. पाण्याचा सामू ४.५ ते ७.५ च्या दरम्यान असतो. अशा ठिकाणी तपकिरी मॉस, सेजेस, रीड आणि अन्य पानथळीच्या वनस्पती वाढत असल्या तरी स्फॅग्नम मॉस फारसे वाढत नाही. एकसलग तंतूमध्ये वाढलेल्या स्वरूपामध्ये पीट उपलब्ध होते.

२) बॉग (ऑम्ब्रोट्रॉपिक पीटलॅंड) ः पाण्याची पातळी खूप वर असलेल्या, मात्र पाण्यामध्ये खनिजांची उपलब्धता नसलेल्या ठिकाणांना बॉग किंवा ऑम्ब्रोट्रॉपिक पीटलॅंड म्हणतात. येथे पाणी केवळ पावसामुळे येते. वाऱ्यासोबत वाहत आलेल्या धुळींच्या कणामध्ये असेल, तेवढीच अन्नद्रव्ये उपलब्ध होतात. बॉगमध्ये असेलल्या ऑक्सिजनरहित वातावरणामध्ये फारच कमी वनस्पती वाढू शकतात. कमी स्पर्धेमुळे स्फॅग्नम मॉसच्या वाढ चांगली होते. उलट स्फॅग्नम मॉस अशा पाण्यातून कॅल्शिअम आणि मॅग्नेशिअम धन भारीत मूलद्रव्ये घेऊन त्या बदल्यात हायड्रोजन सोडते. त्यामुळे पाण्याचा सामू ३ ते ४.५ पर्यंत आणखी कमी होतो. अशा स्थितीमध्ये बहुतांश तणे वाढूच शकत नाहीत. त्यामुळे स्फॅग्नम मॉस हे तणरहित राहते.

मॉसविषयी अधिक माहिती ः

  • स्फॅग्नम मॉस वर्षभरामध्ये २ ते १२ सेंमी इतकेच वाढते. बॉगमध्ये वनस्पतींचा खालील भाग मृत झाल्यानंतर त्यावर सावकशा पीट तयार होते. त्याचे वार्षिक प्रमाण ०.५ ते १ मिमी इतके असते. असे वर्षानुवर्षे थर साठत ते दोन इंचांपासून २० फुटांपर्यंत वाढलेले आढळतात.
  • बॉगमध्ये वर असलेले मॉस हे पिवळसर तपकिरी रंगाचे असून, स्पंजाप्रमाणे असते. लांब तंतू आणि खेळती हवा त्याचे वैशिष्ट्य असते.
  • बॉगमध्ये अधिक खोलीवरील मॉस हे गडद तपकिरी ते काळ्या रंगाचे (त्याच्या कुजण्याच्या प्रमाणानुसार) असते. तंतू लहान, पोत मऊ आणि खेळत्या हवेचे प्रमाण तुलनेने कमी असते.
  • साधारणतः एक मुख्य काडीवर दोन ते तीन फुटलेल्या फांद्या असतात. या फांद्यावर दोन ते चार लोंबत्या फांद्या असतात. त्यावर पाने असून, त्यात हिरव्या जिवंत हरितद्रव्य पेशी (क्लोरोफायलस सेल) आणि पाणी धरून ठेवणाऱ्या मोठ्या मृत पेशी (हयालिन सेल)असतात. त्यामुळे पाण्याची कमतरता निर्माण झालेल्या स्थितीमध्येही दीर्घकाळ मॉस तग धरून राहते.

 

टॅग्स

फोटो गॅलरी

इतर ताज्या घडामोडी
राष्ट्रीय महामार्गाचे चौपदरीकरण...जळगाव : जळगाव आणि धुळे जिल्ह्यांतून जाणाऱ्या...
अंजनीसह पाच गावांची पाण्याविना आबाळसांगली ः तासगाव तालुक्‍याचा पूर्वभागात भीषण...
सोलापुरात दुष्काळ जाहीर करण्याची मागणीसोलापूर : सोलापूर जिल्ह्यात अद्यापही दमदार पाऊस...
गोंदिया जिल्ह्यात गणेशोत्सवाद्वारे शेती...गोंदिया :गणेशोत्सवाच्या माध्यमातून कृषी...
सातारा जिल्ह्यात स्ट्रॉबेरी लागवडीस...सातारा   ः राज्यभरात गोडव्यासाठी प्रसिद्ध...
सोलापूर जिल्ह्यावर दुष्काळ अन हुमणीचे...सोलापूर   ः जिल्ह्यात यंदाच्या हंगामात...
पीकविमा योजनेतून कंपन्यांचे भले ः विखे...पुणे   ः शेतकऱ्यांच्या पिकांना संरक्षण...
कृषी सल्ला : ऊस, कापूस, सोयाबीन, मका,...ऊस हुमणी किडीच्या नियंत्रणासाठी, फिप्रोनील (०.३...
अार्थिक व्यवस्थापनात राज्य सरकार अपयशी...मुंबई  : काँग्रेसच्या कार्यकाळात राज्याची...
कृषी सल्ला : भात, नागली, आंबा, नारळ,...भात  अवस्था ः पोटरी ते लोंबी बाहेर...
अकोल्यात मूग प्रतिक्विंटल ३८०० ते ५३००...अकोला ः या हंगामात लागवड झालेल्या मुगाची काढणी...
सोयाबीन, मूग, उडदासाठी १९ खरेदी केंद्रे...नगर ः शेतकऱ्यांचा शेतमाल हमीदराने खरेदी करता यावा...
शेतीमाल तारण योजनेत शेतकरी उत्पादक...कोल्हापूर : राज्यात शेतीमाल तारण योजना बाजार...
जळगावात आले २५०० ते ६००० रुपये...जळगाव ः येथील कृषी उत्पन्न बाजार समितीमध्ये...
सिंदखेडराजा दुष्काळग्रस्त जाहीर कराअकोला : जिल्ह्यात या मोसमात तेल्हारा व अकोट या...
खान्देशातील धरणांत अल्प पाणीसाठा जळगाव : खान्‍देशातील तापी व पांझरा नदीवरील...
कोल्हापूरात धरणे भरली; नद्यांची...कोल्हापूर : केवळ पंधरा दिवसांतच जिल्ह्यातील...
जळगाव जिल्हा परिषदेत विरोधक शांत;...जळगाव : पोषण आहार, शिक्षक बदल्या यावरून जिल्हा...
नगर जिल्ह्याच्या काही भागांत पावसाचे...नगर ः गेल्या अनेक दिवसांपासून गायब झालेला आणि...
भंडारा जिल्ह्यातील धान उत्पादनात घटीची...भंडारा : गेल्या वीस दिवसांपासून धानपट्ट्यात...