use of drainage system for reclamation of saline soil | Agrowon

क्षारपड जमीन सुधारणेसाठी निचरा पद्धतीचा वापर
एस. डी. राठोड
शनिवार, 9 सप्टेंबर 2017
क्षारपड जमिनीतील क्षारांचा आणि पाण्याचा जोपर्यंत निचरा होणार नाही, तोपर्यंत कोणतीही भूसुधारके वापरून त्या लागवडीखाली आणता येत नाहीत. त्यामुळे योग्य निचरा पद्धतींचा वापर करावा.
 
जमिनीतील अतिरिक्त पाण्याचा निचरा करताना प्रवाहाची दिशा, निचरा शेताबाहेर सोडण्यासाठी नैंसर्गिक जलस्त्रोतांची उपलब्धता आदी बाबींचा विचार करावा लागतो. त्यानुसार निचरा पद्धतीचा अवलंब करावा. 
 
क्षारपड जमिनीतील क्षारांचा आणि पाण्याचा जोपर्यंत निचरा होणार नाही, तोपर्यंत कोणतीही भूसुधारके वापरून त्या लागवडीखाली आणता येत नाहीत. त्यामुळे योग्य निचरा पद्धतींचा वापर करावा.
 
जमिनीतील अतिरिक्त पाण्याचा निचरा करताना प्रवाहाची दिशा, निचरा शेताबाहेर सोडण्यासाठी नैंसर्गिक जलस्त्रोतांची उपलब्धता आदी बाबींचा विचार करावा लागतो. त्यानुसार निचरा पद्धतीचा अवलंब करावा. 
 
उघडे चर निचरा पद्धत 
  • जमिनीमधील पाण्याच्या प्रवाहाची दिशा साधारणतः उंच भागाकडून सखल भागाकडे असते. त्यामुळे उताराला आडवे चर काढावेत. 
  • उघड्या चरांचा शेवट ओढा, मोठा नाला वा नदीला जोडावा. त्यासाठी सर्व आडवे चर उभ्या चराला जोडून घ्यावेत व चराला ०.१० टक्के उतार द्यावा. 
  • चरांना कार्यक्षमपणे चालू ठेवण्यासाठी त्यात साचलेला गाळ, वाढलेले तण, पाणकणीस वेळोवेळी काढून चर स्वच्छ ठेवावेत. या पद्धतीसाठी हेक्‍टरी १० ते १५ हजार रुपये खर्च येतो.
  • उघड्या चरीमध्ये दगड -गोटे, मुरूम किंवा चाळवाळू वापरून १ ते १.५ फूट जाडीचा थर द्यावा. त्यानंतर या चरी मातीने बुजवून घेतल्यास ही पद्धत भूमिगत निचरा पद्धतीप्रमाणे कार्य करते.  
भूमिगत सच्छिद्र पाइप निचरा पद्धत 
  • भूपृष्ठापासून ०.९ ते १.८ मीटर खोलीचे चर काढावेत. त्यात सच्छिद्र पीव्हीसी निचरा पाइप उताराला आडवे टाकून त्यांच्याभोवती गाळण (फिल्टर) म्हणून ७.५ ते १० सें.मी. जाडीचा चाळ वाळूचा थर द्यावा. सिंथेटिक फिल्टर पाइपभोवती गुंडाळले तरीही चालते. फिल्टर जोडलेले पाइप जमिनीत उतार देऊन गाडावेत.
  • या पद्धतीत लॅटरल (उपनळ्या) पाइप, कलेक्‍टर (उपमुख्य नळी) पाइप आणि मेन पाइप (मुख्य नळी) एकमेकांना अशा पद्धतीने जोडल्या जातात, की जेणेकरून पिकांच्या मुळांच्या कक्षेतील क्षार व अतिरिक्त पाणी मातीतून पाझरून प्रथम लॅटरल पाइपमध्ये येतात आणि लॅटरल पाइपमधून वाहत येणारे पाणी आणि क्षार कलेक्‍टर पाइपमध्ये येते. कलेक्‍टर पाइपमधून मुख्य पाइपवाटे शेवटी नैसर्गिक ओढा, नाला किंवा नदीमध्ये सोडावे. 
  • ज्या ठिकाणी नैसर्गिक प्रवाह नसेल त्या ठिकाणी निचरा होणारे पाणी विहीर किंवा तलावामध्ये साठवून उपसा करून शेताबाहेर काढावे. 
  • या पद्धतीसाठी हेक्‍टरी ७५,००० ते ८०,००० रुपये खर्च येतो. या पद्धतीचे आयुष्य कमीत कमी २० ते २५ वर्षे असल्यामुळे उघड्या चरीच्या तुलनेने खालील फायदे मिळतात.
फायदे  
  • भूमिगत निचरा पद्धत पूर्णतः जमिनीखाली ०.९ ते १.८ मीटर खोलीवर असते. त्यामुळे जमीन वाया जात नाही. मातीची धूप होत नाही.
  • उघड्या चरीप्रमाणे कडा ढासळणे, पाणकणीस वाढणे, वारंवार देखभाल व दुरुस्तीचा खर्च येत नाही.
  • उघड्या चरीप्रमाणे यांत्रिक मशागत, आंतरमशागत, अवजारे वाहतूक इत्यादी कामांना अडथळे येत नाही.
  • उघड्या चरीपेक्षा २० ते २५ वर्षे अधिक कार्यक्षमपणे चालू राहते. 
 
भूमिगत निचरा पद्धतीसाठी आवश्‍यक बाबी 
 
सच्छिद्र बांगडी पीव्हीसी निचरा पाइप ः हे पाइप ८०, १००, १६०, २००, २९४, ३५५ आणि ४५५ मि.मी. व्यासाचे असतात. आवश्‍यकतेप्रमाणे पाइपची निवड करावी. पाइपवर ८ ते १५ मि.मी. लांब व ०.८ ते २.० मि.मी. रुंदीची चौकोनी छिद्रे असतात. चौकोनी छिद्रांची संख्या एक मीटर पाइप लांबीमागे १०० ते १२० असते.
गाळणी ः पाण्याबरोबर मातीचे सूक्ष्म कण पाइपमध्ये जाऊ नयेत म्हणून पाइपच्या वर ७.५ ते १० सें.मी. जाडीचा चाळ वाळूचा थर द्यावा. त्यानंतर मातीने चर बुजवून घ्यावेत. अलीकडे सिंथेटिक फिल्टरचा वापर केला जात आहे. कारण यामुळे वाहतुकीचा, मजुरीचा खर्च कमी येतो. तसेच चारीमध्ये पाइप अंथरताना त्रास होत नाही.तसेच पाइपची छिद्रे बंद होण्याचा धोका टळतो.
टी (T) लॅटरल्स : ९० अंशात कलेक्‍टर पाइपला जोडण्यासाठी याचा उपयोग होतो.
कपलर ः दोन पाइपचे तुकडे एकमेकांना जोडण्यासाठी कपलरचा उपयोग होतो.
एन्डकॅप ः पाइपचे एका बाजूचे तोंड बंद करण्यासाठी वापरले जाते.
वाय (Y) सांधा ः लॅटरल ९० अंशांपेक्षा कमी कोनामध्ये कलेक्‍टर पाइपला जोडताना याचा वापर होतो.
इन्स्पेक्‍शन चेंबर ः प्रत्येक चार लॅटरल नंतर १ इन्स्पेक्‍शन चेंबर कलेक्‍टर पाइपवर बसवावा. यासाठी साडेतीन फूट व्यासाचे आणि ८ फूट खोलीचे सिमेंटचे चेंबर वापरावे. निचरा पद्धत व्यवस्थित चालू आहे किंवा नाही याची तपासणी करण्यासाठी याचा उपयोग होतो.
 
संपर्क :  एस.डी. राठोड, ९८५०२३६१०३,
(कृषी संशोधन केंद्र, डिग्रज, जि. सांगली)
टॅग्स

फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
तिढा ऊसदराचायंदाच्या साखर हंगामात उसाच्या एफआरपीत प्रतिटन २५०...
शेतकऱ्यांच्या तोंडाला पुसली पानेराज्यातील १ कोटी ३६ लाख शेतकऱ्यांपैकी बँक खातेदार...
कपाशीच्या उभ्या पिकात नांगरऔरंगाबाद/अकोला/नागपूर : कापूस पट्ट्यातील अनेक...
अकराशे 'इन्स्पेक्टर', तरीही काळाबाजार...गुणनियंत्रण विभागाची दैना : भाग-३ पुणे : पोलिस...
महिला सन्मान, सबलीकरणातून ‘विटनेर`ने...ग्रामपंचायतीचा कारभार महिलांकडे सोपविणारे गाव...
कृषी मूल्य साखळीसाठी ५ हजार कोटी : रमेश...नाशिक : पारंपरिक शेतमाल बाजार व्यवस्था बदलून...
काटेकोर नियोजनातून फळबाग केली फायद्याचीडाळिंब बागेत सुधारित तंत्रज्ञानाचा वापर, शेतीला...
जलसंधारणामुळे डोलू लागले कवठागावाचे...वाशीम जिल्ह्यातील दुष्काळग्रस्त कवठा (ता. रिसोड)...
केंद्राने मंजुरी दिलेल्या प्रकल्पांचे...मुंबई : संपूर्ण राज्याचा एकात्मिक जल आराखडा तयार...
सर्व प्रकारच्या डाळी निर्यातमुक्तनवी दिल्ली : सर्व प्रकारच्या डाळींवरील...
सिक्कीममध्ये सेंद्रिय पद्धतीने भाजीपाला... गंगटोक, सिक्कीम ः सिक्कीमची संपूर्ण सेंद्रिय...
बैलांची धावण्याची क्षमता तपासणारपुणे : सर्वोच्च न्यायालयाच्या निरीक्षणानुसार,...
सोयाबीन खरेदी केंद्रे नावालाचलातूर : राज्य शासनाने गाजावाजा करत सोयाबीन खरेदी...
चौदा जिल्ह्यांना गुणवत्ता निरीक्षकच...गुणनियंत्रण विभागाची दैना भाग - २ पुणे :...
जलसंधारणाकडे पदे वर्ग करण्यास ‘कृषी’चा...पुणे : औरंगाबादला नव्याने स्थापन झालेल्या...
देशातील २३ लाख हेक्टर क्षेत्र सेंद्रिय... नवी दिल्ली  ः देशातील सुमारे २.३ दशलक्ष...
ऊसदराचा प्रश्न शांततेच्या मार्गाने... मुंबई : ऊसदरावरून शेवगाव येथे झालेल्या...
राज्यात रविवारी तुरळक ठिकाणी पावसाचा...पुणे : राज्याच्या काही भागात रविवारी (ता. 19...
हळदीवरील करपा, कंदकूज रोगांचे नियंत्रणहळद व आले या पिकांच्या शाकीय वाढीत निर्माण होणारी...
हरभऱ्यावरील घाटेअळीचे नियंत्रणघाटेअळी ही हरभरा पिकाची प्रमुख कीड आहे. एक अळी...