use of drainage system for reclamation of saline soil | Agrowon

क्षारपड जमीन सुधारणेसाठी निचरा पद्धतीचा वापर
एस. डी. राठोड
शनिवार, 9 सप्टेंबर 2017
क्षारपड जमिनीतील क्षारांचा आणि पाण्याचा जोपर्यंत निचरा होणार नाही, तोपर्यंत कोणतीही भूसुधारके वापरून त्या लागवडीखाली आणता येत नाहीत. त्यामुळे योग्य निचरा पद्धतींचा वापर करावा.
 
जमिनीतील अतिरिक्त पाण्याचा निचरा करताना प्रवाहाची दिशा, निचरा शेताबाहेर सोडण्यासाठी नैंसर्गिक जलस्त्रोतांची उपलब्धता आदी बाबींचा विचार करावा लागतो. त्यानुसार निचरा पद्धतीचा अवलंब करावा. 
 
क्षारपड जमिनीतील क्षारांचा आणि पाण्याचा जोपर्यंत निचरा होणार नाही, तोपर्यंत कोणतीही भूसुधारके वापरून त्या लागवडीखाली आणता येत नाहीत. त्यामुळे योग्य निचरा पद्धतींचा वापर करावा.
 
जमिनीतील अतिरिक्त पाण्याचा निचरा करताना प्रवाहाची दिशा, निचरा शेताबाहेर सोडण्यासाठी नैंसर्गिक जलस्त्रोतांची उपलब्धता आदी बाबींचा विचार करावा लागतो. त्यानुसार निचरा पद्धतीचा अवलंब करावा. 
 
उघडे चर निचरा पद्धत 
  • जमिनीमधील पाण्याच्या प्रवाहाची दिशा साधारणतः उंच भागाकडून सखल भागाकडे असते. त्यामुळे उताराला आडवे चर काढावेत. 
  • उघड्या चरांचा शेवट ओढा, मोठा नाला वा नदीला जोडावा. त्यासाठी सर्व आडवे चर उभ्या चराला जोडून घ्यावेत व चराला ०.१० टक्के उतार द्यावा. 
  • चरांना कार्यक्षमपणे चालू ठेवण्यासाठी त्यात साचलेला गाळ, वाढलेले तण, पाणकणीस वेळोवेळी काढून चर स्वच्छ ठेवावेत. या पद्धतीसाठी हेक्‍टरी १० ते १५ हजार रुपये खर्च येतो.
  • उघड्या चरीमध्ये दगड -गोटे, मुरूम किंवा चाळवाळू वापरून १ ते १.५ फूट जाडीचा थर द्यावा. त्यानंतर या चरी मातीने बुजवून घेतल्यास ही पद्धत भूमिगत निचरा पद्धतीप्रमाणे कार्य करते.  
भूमिगत सच्छिद्र पाइप निचरा पद्धत 
  • भूपृष्ठापासून ०.९ ते १.८ मीटर खोलीचे चर काढावेत. त्यात सच्छिद्र पीव्हीसी निचरा पाइप उताराला आडवे टाकून त्यांच्याभोवती गाळण (फिल्टर) म्हणून ७.५ ते १० सें.मी. जाडीचा चाळ वाळूचा थर द्यावा. सिंथेटिक फिल्टर पाइपभोवती गुंडाळले तरीही चालते. फिल्टर जोडलेले पाइप जमिनीत उतार देऊन गाडावेत.
  • या पद्धतीत लॅटरल (उपनळ्या) पाइप, कलेक्‍टर (उपमुख्य नळी) पाइप आणि मेन पाइप (मुख्य नळी) एकमेकांना अशा पद्धतीने जोडल्या जातात, की जेणेकरून पिकांच्या मुळांच्या कक्षेतील क्षार व अतिरिक्त पाणी मातीतून पाझरून प्रथम लॅटरल पाइपमध्ये येतात आणि लॅटरल पाइपमधून वाहत येणारे पाणी आणि क्षार कलेक्‍टर पाइपमध्ये येते. कलेक्‍टर पाइपमधून मुख्य पाइपवाटे शेवटी नैसर्गिक ओढा, नाला किंवा नदीमध्ये सोडावे. 
  • ज्या ठिकाणी नैसर्गिक प्रवाह नसेल त्या ठिकाणी निचरा होणारे पाणी विहीर किंवा तलावामध्ये साठवून उपसा करून शेताबाहेर काढावे. 
  • या पद्धतीसाठी हेक्‍टरी ७५,००० ते ८०,००० रुपये खर्च येतो. या पद्धतीचे आयुष्य कमीत कमी २० ते २५ वर्षे असल्यामुळे उघड्या चरीच्या तुलनेने खालील फायदे मिळतात.
फायदे  
  • भूमिगत निचरा पद्धत पूर्णतः जमिनीखाली ०.९ ते १.८ मीटर खोलीवर असते. त्यामुळे जमीन वाया जात नाही. मातीची धूप होत नाही.
  • उघड्या चरीप्रमाणे कडा ढासळणे, पाणकणीस वाढणे, वारंवार देखभाल व दुरुस्तीचा खर्च येत नाही.
  • उघड्या चरीप्रमाणे यांत्रिक मशागत, आंतरमशागत, अवजारे वाहतूक इत्यादी कामांना अडथळे येत नाही.
  • उघड्या चरीपेक्षा २० ते २५ वर्षे अधिक कार्यक्षमपणे चालू राहते. 
 
भूमिगत निचरा पद्धतीसाठी आवश्‍यक बाबी 
 
सच्छिद्र बांगडी पीव्हीसी निचरा पाइप ः हे पाइप ८०, १००, १६०, २००, २९४, ३५५ आणि ४५५ मि.मी. व्यासाचे असतात. आवश्‍यकतेप्रमाणे पाइपची निवड करावी. पाइपवर ८ ते १५ मि.मी. लांब व ०.८ ते २.० मि.मी. रुंदीची चौकोनी छिद्रे असतात. चौकोनी छिद्रांची संख्या एक मीटर पाइप लांबीमागे १०० ते १२० असते.
गाळणी ः पाण्याबरोबर मातीचे सूक्ष्म कण पाइपमध्ये जाऊ नयेत म्हणून पाइपच्या वर ७.५ ते १० सें.मी. जाडीचा चाळ वाळूचा थर द्यावा. त्यानंतर मातीने चर बुजवून घ्यावेत. अलीकडे सिंथेटिक फिल्टरचा वापर केला जात आहे. कारण यामुळे वाहतुकीचा, मजुरीचा खर्च कमी येतो. तसेच चारीमध्ये पाइप अंथरताना त्रास होत नाही.तसेच पाइपची छिद्रे बंद होण्याचा धोका टळतो.
टी (T) लॅटरल्स : ९० अंशात कलेक्‍टर पाइपला जोडण्यासाठी याचा उपयोग होतो.
कपलर ः दोन पाइपचे तुकडे एकमेकांना जोडण्यासाठी कपलरचा उपयोग होतो.
एन्डकॅप ः पाइपचे एका बाजूचे तोंड बंद करण्यासाठी वापरले जाते.
वाय (Y) सांधा ः लॅटरल ९० अंशांपेक्षा कमी कोनामध्ये कलेक्‍टर पाइपला जोडताना याचा वापर होतो.
इन्स्पेक्‍शन चेंबर ः प्रत्येक चार लॅटरल नंतर १ इन्स्पेक्‍शन चेंबर कलेक्‍टर पाइपवर बसवावा. यासाठी साडेतीन फूट व्यासाचे आणि ८ फूट खोलीचे सिमेंटचे चेंबर वापरावे. निचरा पद्धत व्यवस्थित चालू आहे किंवा नाही याची तपासणी करण्यासाठी याचा उपयोग होतो.
 
संपर्क :  एस.डी. राठोड, ९८५०२३६१०३,
(कृषी संशोधन केंद्र, डिग्रज, जि. सांगली)
टॅग्स

फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
मराठवाड्यातील ८६४ प्रकल्पांत ३३ टक्‍केच...औरंगाबाद : मराठवाड्यातील पाणीसाठ्यांमधील उपयुक्‍त...
ऊस ठिबक योजनेसाठी लेखापरीक्षकाची नेमणूक पुणे : राज्यात ऊस लागवडीसाठी ठिबक अनुदान...
इथेनॉलमधील फरक ओळखण्यासाठी यंत्रणानवी दिल्ली ः देशात तीन प्रकारच्या मोलॅसिसपासून...
‘ग्लायफोसेट’वर बंदी नाहीपुणे : मानवी आरोग्याला धोकादायक असल्याचा कोणताही...
विदर्भात पावसाची दमदार हजेरीपुणे : बंगालच्या उपसागरातील ‘दाये’ वादळाने बाष्प...
बचत गटांतून मिळाली विकासाला उभारीअस्तगाव (ता. राहाता, जि. नगर) हा तसा सधन परिसर....
कांदाचाळीसाठी सव्वाशे कोटींचा निधीनगर  ः एकात्मिक फलोत्पादन विकास...
शेती, आरोग्य अन्‌ शिक्षणाचा जागरगावाच्या शाश्वत विकासासाठी शेती, आरोग्य, शिक्षण...
महाराष्ट्राची सिंचनक्षमता आता 40 लाख...मुंबई - शेतीयोग्य जमिनीतील केवळ 18 टक्‍के...
देशात ऊस लागवड 51.9 लाख हेक्टरवरनवी दिल्ली ः मागील वर्षी अतिरिक्त साखर...
देशातील कृषी संशोधन व्यवस्था खिळखिळी...पुणे: केंद्र सरकारने देशातील १०३ पैकी ६१...
मराठवाड्यात ३५ टक्के खरिप पीककर्ज वाटपऔरंगाबाद : मराठवाड्यात खरीप पीककर्ज वाटप...
सुधारित तंत्राद्वारे केली केळी शेती...ब्राह्मणपुरी (ता. शहादा, जि. नंदुरबार) येथील...
पाणी अडवले, पाणी जिरवले पाण्याचे संकट...नांदेड जिल्ह्यातील तालुक्याचे ठिकाण असलेल्या...
राज्यात पाच कीटकनाशके विक्रीला दोन...अकोलाः राज्यात कीटकनाशक फवारणीद्वारे विषबाधा...
उत्तर महाराष्ट्र, उत्तर कोकणात...पुणे : बंगालच्या उपसागरातील ‘दाये’ चक्रीवादळाने...
अकोला कृषी विद्यापीठात ड्रोनद्वारे...नागपूर ः ड्रोनद्वारे फवारणीचा राज्यातील पहिला...
विदर्भात आज अतिवृष्टीचा इशारा पुणे ः बंगालच्या उपसागरात तयार झालेल्या कमी दाब...
राज्यातील १७ जिल्हे दुष्काळाच्या छायेतमुंबई ः राज्यात मॉन्सूनचे आगमन झाल्यानंतर अनेक...
प्रयत्नवादातून उभारलेला बेकर्स वेव्ह...वडगाव मावळ तालुक्यातील (जि. पुणे) दिवड येथील...