agriculturai stories in marathl, agrowon, technowon, machines for KARALE (BITTER GAURD) processing | Page 2 ||| Agrowon

कारल्याचे प्रक्रियायुक्त पदार्थ
डॉ. आर. टी. पाटील
सोमवार, 12 मार्च 2018

कारले हे कडू असले तरी आरोग्यासाठी अत्यंत फायद्याचे आहे. कारल्याच्या रसापासून विविध पदार्थांना मागणी वाढत आहे. कारल्याचे वाळवलेले काप, भुकटी हे अधिक काळ टिकू शकतात. आरोग्यासाठी जागरूक लोकांमध्ये कारल्याच्या चहा लोकप्रिय बनत आहे.

कडूपणासाठी प्रसिद्ध असलेले कारले
(शा. नाव ः Momordica charantia) आरोग्यवर्धक गुणधर्मासाठीही तितकेच प्रसिद्ध आहे. आशिया उपखंडामध्ये आहारामध्ये भाजी स्वरूपामध्ये मोठ्या प्रमाणात वापरही होतो.

कारले हे कडू असले तरी आरोग्यासाठी अत्यंत फायद्याचे आहे. कारल्याच्या रसापासून विविध पदार्थांना मागणी वाढत आहे. कारल्याचे वाळवलेले काप, भुकटी हे अधिक काळ टिकू शकतात. आरोग्यासाठी जागरूक लोकांमध्ये कारल्याच्या चहा लोकप्रिय बनत आहे.

कडूपणासाठी प्रसिद्ध असलेले कारले
(शा. नाव ः Momordica charantia) आरोग्यवर्धक गुणधर्मासाठीही तितकेच प्रसिद्ध आहे. आशिया उपखंडामध्ये आहारामध्ये भाजी स्वरूपामध्ये मोठ्या प्रमाणात वापरही होतो.

आरोग्यासाठी फायदे ः
कारल्यातून फॉस्फरस आणि लोहासोबतच भरपूर प्रमाणात क जीवनसत्त्व, आणि काही प्रमाणात अ जीवनसत्त्व मिळते.

  1. रक्तातील साखरेचे प्रमाण योग्य ठेवण्यासाठी ः कारल्यामध्ये इन्सुलिनसारखे संयुग पॉलिपेप्टाईड-पी असून, नैसर्गिकरीत्या मधुमेहावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी फायदेशीर आहे. नियमितपणे २००० मिलिग्रॅम या प्रमाणात कारले आहारात असल्यास टाइप २ प्रकारच्या मधुमेहींच्या रक्तातील शर्करेचे मात्रा कमी होण्यास मदत होते. कारल्यातील वनस्पतिजन्य इन्सुलिनचा टाइप १ मधुमेहामध्येही फायदा होतो.
  2. बॅड कोलेस्टेरॉलचे प्रमाण कमी करण्यासाठी ः कारल्यातील लोह आणि फोलिक आम्लामुळे हृदयरोग, पक्षाघात यांचा धोका कमी होतो. पोटॅशिअमचे प्रमाण भरपूर असल्याने, ते शरीरातील अतिरिक्त सोडियमचे शोषण करते. त्याचा फायदा रक्तदाब स्थिर ठेवण्यात होतो.
  3. त्वचा व केसांच्या चमकदारपणांसाठी ः त्वचेवरील वार्धक्यांच्या खुणा कमी करण्यामध्ये कारल्यातील अॅँटिऑक्सिडन्ट घटक व जीवनसत्त्व अ आणि क महत्त्वाचे ठरतात. त्वचेवरील पुरळ, एक्झिमा आणि सोरायसीसचे प्रमाण कमी करण्यास मदत करते. हानिकारक अतिनील किरणांमुळे त्वचेवर होणारे विपरीत परिणाम कमी होतात. कारल्याचा रस डोक्यामध्ये लावल्यास केस गळण्याचे, पांढरे होण्याचे प्रमाण कमी होते. दुहेरी केस, केसांचा रखरखीतपणा, कोंडा कमी होतो.
  4. यकृताच्या स्वच्छतेसाठी ः कारल्यातील मोमोर्डिका चॅराटिया या संयुगामुळे युकृतातील आरोग्यकारक विकरांमध्ये (एंझायम्स) वाढ होते.
  5.  वजन कमी करण्यासाठी ः कॅलरी, मेद आणि कर्बोदकांचे प्रमाण कमी असल्यामुळे वजन कमी करण्याच्या आहारामध्ये त्यांचा समावेश केला जातो. यामुळे पोट भरल्याची भावना अधिक काळ राहते. कारल्याच्या रसामध्ये स्थौल्यत्व कमी करण्याचे गुणधर्म आहेत.
  6. प्रतिकारकता वाढवण्यासाठी ः विषाणू, जिवाणूंशी लढण्याची क्षमता असल्याने विविध अॅलर्जी रोखण्यासाठी उपयुक्त. ल्युकेमियासह विविध प्रकारच्या कर्करोगांविरुद्ध उपचारामध्ये फायदेशीर ठरू शकतात.
  7. डोळ्यांसाठी ः यातील बीटी कॅरोटिन आणि जीवनसत्त्व ‘अ’मुळे दृष्टीसंबंधी समस्यावर फायदेशीर. त्यासाठी प्रतिदिन ३० मिलि कारले रस घेण्याची शिफारस आहे.
  8. बद्धकोष्ठता रोखण्यासाठी ः कारले हा नैसर्गिक उपाय असून, त्यातील अन्य वाईट परिणाम दिसत नाहीत.

काढणी ः
अपक्व अवस्थेमध्ये योग्य आकार व रंग आल्यानंतर कारल्याची काढणी केली जाते. त्याची साल घट्ट व चमकदार असावी. कारले देठासह काढावे. मोठ्या गोल आकाराच्या जातींची काढणी व हाताळणी काळजीपूर्वक करावी. अधिक पक्वता झाल्यास कारले मऊ आणि बिया मोठ्या होतात.

कारल्याचे विविध पदार्थ

  • योग्य रंग आल्यानंतर ही फळे वाळवून बिगर हंगामामध्ये वापरली जातात. त्याच प्रमाणे कारल्याचे स्ट्यू किंवा लोणचेही करतात.
  • कारल्याचा कडूपणा कमी करण्यासाठी ती मिठाच्या पाण्यामध्ये बुडवून ठेवतात. शिजवण्यापूर्वी साल खरवडून घेतली जाते. कारल्यातील पाणी काढून टाकल्यानंतर चौकोनी तुकडे किंवा गोलाकार रिंग स्वरूपामध्ये साठवले जातात. त्याचा वापर भाज्यांमध्ये, तर तपकिरी रंगाच्या कारल्याचा उपयोग चहा तयार करण्यासाठी होतो. वाळवलेल्या रिंग, तुकड्यांना देशी आणि निर्यातीच्या बाजारात चांगली मागणी आहे.
  • वाळवल्यानंतर कारली अधिक काळ टिकू शकतात. त्याचा फायदा साठवण, वाहतूक आणि पॅकेजिंगमध्ये होतो.
  • कारले वाळवणे 
  • सूर्यप्रकाशामध्ये कारल्याचे तुकडे वाळवून त्यातील पाण्याचे प्रमाण कमी करता येते. त्यासाठी स्वच्छ करून कारल्याचे काप करून ते उन्हात वाळवावेत. त्यातील पोषक घटक त्यात राहत असल्याने चांगली किंमत (३०० रुपये प्रतिकिलोपर्यंत) मिळते.

कारल्याचा चहा ः
कारल्याच्या चहाला गोयाह चहा या नावाने ओळखले जाते. आरोग्यवर्धक चहा म्हणून याला मागणी आहे. यकृत, पचन यांच्या समस्या, इन्फ्लुएंजा रोखण्यासाठी, घशाचा दाह यामध्ये उपयुक्त असून, रक्तातील कोलेस्टेरॉल कमी करतो.

चहा तयार करण्याची पद्धत-

  • वाहत्या पाण्यामध्ये कारली स्वच्छ धुऊन घ्यावीत. मऊ स्पंजच्या साह्याने वरील पृष्ठभाग घासून साफ करावा.
  • लांबीच्या बाजूने दोन भाग करून, त्यातील गर व बिया चमच्याने काढून टाकाव्यात.
  • त्यानंतर कारल्याचे पातळ काप करून घ्यावेत. हे काप जितके पातळ असतील, तितक्या लवकर वाळतात आणि बारीक करणे सोपे जाते.
  • ट्रेमध्ये हे काप एका थरामध्ये ठेवून, त्यावर जाळी लावावी. म्हणजे कीटक आणि धूळ रोखली जाते.
  • हे ट्रे सूर्यप्रकाशामध्ये वाळण्यासाठी ठेवावेत. काही तासांनंतर उलट्या बाजूनेही वाळवून घ्यावेत. यासाठी वातावरणानुसार एक किंवा दोन दिवस लागू शकतात.
  • कॉफी ग्रायंडर किंवा फूड प्रोसेसरच्या साह्याने वाळवलेल्या कापांची भुकटी करून घ्यावी.
  • ही भुकटी हवाबंद डब्यामध्ये भरून थंड आणि कोरड्या जागेमध्ये साठवून ठेवावी.
  • एक चमचा कारल्याची भुकटी एक कप गरम पाण्यामध्ये टाकावी. काही मिनिटे ढवळ्यानंतर त्यात आपल्याला आवश्यक गोडी येईपर्यंत एक किंवा दोन चमचे मध टाकावा.
  • पाण्यामध्ये अधिक विद्राव्य कारले पावडर बनवण्याची पद्धत
  • कारल्यातील प्रोटिन्स, पॉलिसॉॅकराईड आणि फिनॉलिक, फ्लॅवोनॉईड, सॅपोनिन यांसारखे घटक मिळवण्यासाठी कारले फ्रिज ड्रायिंग किंवा हीटपंप ड्रायिंग पद्धतीने वाळवून बारीक करावे. या पद्धतीमध्ये अत्यंत बारीक (५० m पेक्षा कमी आकाराची) भुकटी मिळवता येते.

फोटो गॅलरी

इतर टेक्नोवन
मखना लाह्यानिर्मिती प्रक्रियेचे केले...बिहारसह पू्र्वेकडील राज्यांमध्ये तलावामध्ये...
कमी खर्चिक, बंदिस्त पद्धतीचे शेतमाल...कोल्हापूर येथील निसर्ग मित्र परिवार संस्थेने...
दूध संकलन केंद्रासाठी आवश्यक उपकरणेदूध व्यवसायाच्या संकलन, प्रक्रिया व विक्री या तीन...
लसणाच्या साठवणीसाठी कमी खर्चाची साठवण...राजस्थानातील अनेक जिल्ह्यांमध्ये लसूण हे पीक...
मधुमक्यावरील प्रक्रियामधुमक्याच्या काढणीनंतर पुढील प्रक्रिया या त्वरीत...
सुधारित पेरणी यंत्रांमुळे वाचतील कष्टखरीप हंगामातील ज्वारी, कापूस, सोयाबीन, तूर, मूग,...
मलमूत्र प्रक्रियेतून विद्युतनिर्मितीचे...बायोइलेक्ट्रिक शौचालय हे मायक्रोबिअल इंधन सेल...
यंत्राने काढा जांभळाचा गरकृषी प्रक्रिया अभियांत्रिकी विभागाने जांभूळ गर...
शेती नियोजनामध्ये हवामान सल्‍ला उपयुक्‍तकृषी हवामान सल्‍ल्‍याचा उपयोग...
यंत्रावर तयार करा हातसडीचा तांदूळहातसडी तांदळाविषयी वाढणारी जागरूकता आणि मागणीचा...
पीक लागवडीसाठी इन्कलाइंड प्लेट प्लांटरपारंपरिक पद्धतीच्या पेरणीमुळे रोपांच्या विरळणीचा...
हायड्रोपोनिक्स चारानिर्मिती यंत्रणादुष्काळी परिस्थिती दुभत्या जनावरांना पुरेसा हिरवा...
जैवइंधनावर चालणाऱ्या यंत्राची निर्मिती...सध्या पडिक आणि लागवडीखाली नसलेल्या जमिनीमध्ये...
धुरळणी यंत्र फायदेशीरधुरळणी यंत्राद्वारे पावडर स्वरूपातील रासायनिक...
देखभाल ठिबक, तुषार सिंचन संचाची...सध्याच्या काळात पाण्याच्या काटेकोर वापरासाठी ठिबक...
असे करा ट्रॅक्‍टरचे व्यवस्थापन ट्रॅक्‍टरचा कोणता भाग कधी बदलावयाचा यासाठी काही...
आंतरमशागतीसाठी अवजारेमकृवि चाकाचे हात कोळपे ः या अवजाराने आपण खुरपणी,...
खाद्य मिश्रण यंत्र, डाटा फ्लो तंत्राचा...सिन्नर (जि. नाशिक) येथील जनक कुंदे या अभियंता...
कडवंची : ब्लोअरनिर्मिती उद्योगाची सुरवातकडवंची गावातील कृष्णा क्षीरसागर, सुनील जोशी या...
सिरकॉटने तयार केले दहन सयंत्र, जिनिंग...नागपूर येथील इन्स्टिट्यूट ऑफ रिसर्च ऑन कॉटन टेक्‍...