agricultural news in marathi cattle advisory | Agrowon

जनावरांतील गर्भाशयाचा दाह

डॉ. अनिल पाटील, डॉ. पूजा गायके
सोमवार, 22 फेब्रुवारी 2021

गर्भाशयाचा दाह हा विशेषतः दुधाळ व कमी प्रतिकारक्षमता असणाऱ्या जनावरांमध्ये आढळून येतो. गर्भाशयाचा दाहामुळे दुधाच्या उत्पादनात मोठ्या प्रमाणात घट होते. या आजाराची लक्षणे ओळखून तातडीने उपाययोजनांची गरज आहे.
 

गर्भाशयाचा दाह हा विशेषतः दुधाळ व कमी प्रतिकारक्षमता असणाऱ्या जनावरांमध्ये आढळून येतो. गर्भाशयाचा दाहामुळे दुधाच्या उत्पादनात मोठ्या प्रमाणात घट होते. या आजाराची लक्षणे ओळखून तातडीने उपाययोजनांची गरज आहे.

पशुप्रजनन व्यवस्थापनात गर्भाशयाचे अन्यन्य साधारण महत्त्व आहे. गर्भाशयाची स्वतंत्र स्व-रोगनियंत्रण व्यवस्था असते. गर्भाशय हे एक निर्जंतुकीकरण वातावरण असते. परंतु जेव्हा बाह्य वातावरणातील रोगजंतू गर्भाशयात प्रवेश करतात, तेव्हा गर्भाशय सुजते आणि गर्भाशयाचा दाह निर्माण होतो. गर्भाशयाचा दाह हा विशेषतः दुधाळ व कमी प्रतिकारक्षमता असणाऱ्या जनावरांमध्ये आढळून येतो. गर्भाशयाचा दाहामुळे दुधाच्या उत्पादनात मोठ्या प्रमाणात घट होते.

लक्षणे 
मुख्यत: गर्भाशयाचा दाह विल्यानंतर पहिल्या आठवड्यात आढळून येतो. यामुळे जनावरांतील प्रजनन प्रक्रियेवर याचा दुष्परिणाम झालेला दिसून येतो. जसे की वारंवार उलटणे, माजावर न येणे व इतर प्रजनन अडथळे. यामुळे दोन वेतांतील अंतर वाढते. दूध उत्पादनावर परिणाम दिसून येतो. औषधे आणि पशुवैद्यकीय सेवेचा खर्च वाढतो.

प्रकार 
सौम्य दाह
या प्रकारात प्रमाण कमी असते. लक्षणे दिसून येत नाहीत. जनावरे नियमित माजावर येते पण गाभण राहत नाहीत, सतत उलटतात. जनावरांच्या माजात काचेसारखा चिकट स्रावाबरोबर पू बाहेर येतो.

तीव्र दाह
योनी मार्गातून मोठ्या प्रमाणात घाण घट्ट पांढरा पू येत राहतो, गर्भाशय सुजलेले असते, कळा देणे व अस्वस्थ होते, शरीराचे तापमान वाढून दूध उत्पादन घटते. रोगजंतू रक्तातून शरीराच्या इतर भागांत जातात व सर्व शरीर रोगी बनते.

कारणे 

  • कष्ट प्रसूती, वार अडकणे
  • गर्भाशयास इजा होणे, गर्भपात
  • संप्रेरकाचे असंतुलन
  • असंतुलित खाद्यपुरवठा, अस्वच्छ गोठा
  • व्यवस्थापनातील त्रुटी, वातावरणातील ताण
  •  रोग प्रतिकारशक्ती कमी असणे, आरोग्याच्या इतर समस्या

उपाययोजना 

  • दुधाळ जनावरांना प्रसूतीपूर्व व प्रसूतीनंतर शक्तिवर्धक औषधी देणे अवश्यक असते
  • गोठा नेहमी स्वच्छ आणि कोरडा असावा. ओला किंवा घाणीचे प्रमाण गोठ्यात असेल तर गर्भाशयाचा दाह होण्याचे प्रमाण जास्तीचे असते
  • प्रसूतीनंतर दररोज किमान एक आठवडा कोमट पाण्यात पोटॅशिअम परमॅंगनेटचे सौम्य प्रमाण वापरून द्रावण करावे. याचा वापर जनावरे स्वच्छ करण्याकरिता करावा.
  • प्रसूतीनंतर वार लवकर गर्भाशयाच्या बाहेर फेकण्याकरिता पशुतज्ज्ञांच्या शिफारशीनुसार वनस्पतिजन्य औषधींचा वापर करावा.
  • दररोजच्या खाद्यात क्षार मिश्रण, गुळाचा वापर करावा.संतुलित खाद्याचा पुरवठा करावा.
  • गर्भाशयातून पू सारखा पदार्थ बाहेर पडत असेल, तर पशुवैद्यकाच्या सल्ल्यानुसार प्रतिजैवकाचा व इतर औषधींचा वापर करावा.
  • जनावरांतील गर्भाशयाच्या आजाराविषयी वेळोवेळी पशुवैद्यकाचे मार्गदर्शन घेणे गरजेचे आहे.

संपर्क : डॉ. अनिल पाटील, ७५८८०६२५५६
(पशुप्रजननशास्त्र विभाग, पशू वैद्यकीय महाविद्यालय, उदगीर, जि. लातूर)


इतर कृषिपूरक
उन्हाळ्यातील जनावरांचे व्यवस्थापनगोठ्यामध्ये जनावरांना हालचाल करण्यासाठी...
फलोत्पादनासाठी शासनाच्या योजनाकृषी विभागातर्फे फलोत्पादनवाढीसाठी विविध योजना...
अळिंबी स्पॉन करताना घ्यावयाची काळजीसंशोधनाच्या आधारे भारतामध्ये अळिंबी स्पॉनसाठी...
पैदाशीच्या बोकडाचे व्यवस्थापनशेळीपालकांनी आपल्या प्रक्षेत्रावर जातिवंत बोकड...
मृदूअस्थी ः दुधाळ गाई- म्हशीतील आजारमृदूअस्थी आजार दुधाळ व गाभण गाई-म्हशींना निव्वळ...
शाश्वत गिनी पालनासाठी नवे तंत्रज्ञानस्थानिक पातळीवर गिनी, तितारी आणि चित्रा या...
सातत्यपूर्ण दूध उत्पादन देणारी निली...निली रावी म्हशीची दूध उत्पादन क्षमता ही मुऱ्हा...
जनावरातील लिस्टेरियोसिस आजारलिस्टरियोसिस आजारामध्ये जनावरे मान एकीकडे खेचून...
कोंबड्यांमधील उष्माघातावरील उपचारउन्हाळ्यात कोंबड्यांना खाद्य सकाळी व संध्याकाळी...
मत्स्य बीज खरेदी, संचयन करतानाची काळजीमत्स्य जिरे ते मत्स्य बोटुकलीपर्यंतचा काळ...
जनावरांच्या आहारात असावीत खनिज द्रव्येपचनसंस्था, प्रजनन संस्था किंवा शरीराच्या प्रत्येक...
निकृष्ट चाऱ्याचे मूल्यवर्धननिकृष्ट चाऱ्याचे रूपांतर सकस व असलेल्या...
अळिंबी स्पॉन निर्मिती प्रयोगशाळेची...चांगल्या प्रतीचे शुद्ध स्पॉन तयार करण्यासाठी...
देशी गाईंमधील प्रजनन व्यवस्थापनावर द्या...देशी गाईंची निवडलेली जात, वंशावळ आणि...
स्पेंट मशरूम कंपोस्टचे मूल्यवर्धनपारंपरिक कंपोस्ट खतामध्ये अनेक प्रकारचे...
उन्हाळ्यातील कोंबड्यांचे आहार व्यवस्थापनउन्हाळ्यामध्ये कोंबड्यांना उष्माघात होतो. यामुळे...
संधिवातावर निर्गुडी, निलगिरी उपयुक्तपशुवैद्यकाच्या मार्गदर्शनानुसार बाधित भागावर औषधी...
शेळ्यांची निवड पद्धतीशेळीपालनाचे यश पैदाशीसाठी वापरलेली शेळी व बोकड...
प्राणिजन्य क्षयरोगाकडे नको दुर्लक्षजनावरांना क्षयरोग झाल्यास उत्पादनक्षमता १० ते २५...
योग्य खाद्य व्यवस्थापनातून उष्माघाताचे...उन्हाळ्याच्या काळात आहारामध्ये साधारणतः ५ ते ७...