agricultural news in marathi cattle advisory | Agrowon

जनावरांतील गर्भाशयाचा दाह

डॉ. अनिल पाटील, डॉ. पूजा गायके
सोमवार, 22 फेब्रुवारी 2021

गर्भाशयाचा दाह हा विशेषतः दुधाळ व कमी प्रतिकारक्षमता असणाऱ्या जनावरांमध्ये आढळून येतो. गर्भाशयाचा दाहामुळे दुधाच्या उत्पादनात मोठ्या प्रमाणात घट होते. या आजाराची लक्षणे ओळखून तातडीने उपाययोजनांची गरज आहे.
 

गर्भाशयाचा दाह हा विशेषतः दुधाळ व कमी प्रतिकारक्षमता असणाऱ्या जनावरांमध्ये आढळून येतो. गर्भाशयाचा दाहामुळे दुधाच्या उत्पादनात मोठ्या प्रमाणात घट होते. या आजाराची लक्षणे ओळखून तातडीने उपाययोजनांची गरज आहे.

पशुप्रजनन व्यवस्थापनात गर्भाशयाचे अन्यन्य साधारण महत्त्व आहे. गर्भाशयाची स्वतंत्र स्व-रोगनियंत्रण व्यवस्था असते. गर्भाशय हे एक निर्जंतुकीकरण वातावरण असते. परंतु जेव्हा बाह्य वातावरणातील रोगजंतू गर्भाशयात प्रवेश करतात, तेव्हा गर्भाशय सुजते आणि गर्भाशयाचा दाह निर्माण होतो. गर्भाशयाचा दाह हा विशेषतः दुधाळ व कमी प्रतिकारक्षमता असणाऱ्या जनावरांमध्ये आढळून येतो. गर्भाशयाचा दाहामुळे दुधाच्या उत्पादनात मोठ्या प्रमाणात घट होते.

लक्षणे 
मुख्यत: गर्भाशयाचा दाह विल्यानंतर पहिल्या आठवड्यात आढळून येतो. यामुळे जनावरांतील प्रजनन प्रक्रियेवर याचा दुष्परिणाम झालेला दिसून येतो. जसे की वारंवार उलटणे, माजावर न येणे व इतर प्रजनन अडथळे. यामुळे दोन वेतांतील अंतर वाढते. दूध उत्पादनावर परिणाम दिसून येतो. औषधे आणि पशुवैद्यकीय सेवेचा खर्च वाढतो.

प्रकार 
सौम्य दाह
या प्रकारात प्रमाण कमी असते. लक्षणे दिसून येत नाहीत. जनावरे नियमित माजावर येते पण गाभण राहत नाहीत, सतत उलटतात. जनावरांच्या माजात काचेसारखा चिकट स्रावाबरोबर पू बाहेर येतो.

तीव्र दाह
योनी मार्गातून मोठ्या प्रमाणात घाण घट्ट पांढरा पू येत राहतो, गर्भाशय सुजलेले असते, कळा देणे व अस्वस्थ होते, शरीराचे तापमान वाढून दूध उत्पादन घटते. रोगजंतू रक्तातून शरीराच्या इतर भागांत जातात व सर्व शरीर रोगी बनते.

कारणे 

  • कष्ट प्रसूती, वार अडकणे
  • गर्भाशयास इजा होणे, गर्भपात
  • संप्रेरकाचे असंतुलन
  • असंतुलित खाद्यपुरवठा, अस्वच्छ गोठा
  • व्यवस्थापनातील त्रुटी, वातावरणातील ताण
  •  रोग प्रतिकारशक्ती कमी असणे, आरोग्याच्या इतर समस्या

उपाययोजना 

  • दुधाळ जनावरांना प्रसूतीपूर्व व प्रसूतीनंतर शक्तिवर्धक औषधी देणे अवश्यक असते
  • गोठा नेहमी स्वच्छ आणि कोरडा असावा. ओला किंवा घाणीचे प्रमाण गोठ्यात असेल तर गर्भाशयाचा दाह होण्याचे प्रमाण जास्तीचे असते
  • प्रसूतीनंतर दररोज किमान एक आठवडा कोमट पाण्यात पोटॅशिअम परमॅंगनेटचे सौम्य प्रमाण वापरून द्रावण करावे. याचा वापर जनावरे स्वच्छ करण्याकरिता करावा.
  • प्रसूतीनंतर वार लवकर गर्भाशयाच्या बाहेर फेकण्याकरिता पशुतज्ज्ञांच्या शिफारशीनुसार वनस्पतिजन्य औषधींचा वापर करावा.
  • दररोजच्या खाद्यात क्षार मिश्रण, गुळाचा वापर करावा.संतुलित खाद्याचा पुरवठा करावा.
  • गर्भाशयातून पू सारखा पदार्थ बाहेर पडत असेल, तर पशुवैद्यकाच्या सल्ल्यानुसार प्रतिजैवकाचा व इतर औषधींचा वापर करावा.
  • जनावरांतील गर्भाशयाच्या आजाराविषयी वेळोवेळी पशुवैद्यकाचे मार्गदर्शन घेणे गरजेचे आहे.

संपर्क : डॉ. अनिल पाटील, ७५८८०६२५५६
(पशुप्रजननशास्त्र विभाग, पशू वैद्यकीय महाविद्यालय, उदगीर, जि. लातूर)


इतर कृषिपूरक
अखाद्य वस्तूंमुळे जनावरांना होणारे अपाय जनावरांना होणारे सर्वसामान्य संसर्गजन्य आजार हे...
कासदाह तपासणीसाठी विविध चाचण्याकासदाहामुळे दुधाळ जनावराचे सड निकामी किंवा खराब...
कासदाहावर हळद, करंज, निर्गुडी उपयुक्तगाय, म्हैस, शेळी, मेंढी या प्राण्यांमधील सर्वांत...
कॉर्डिसेप्स अळिंबी उत्पादनाचे तंत्रकोर्डिसेप्स अळिंबी ही परोपजीवी बुरशी असून ती...
शेतकरी नियोजन : पशूपालनआम्ही अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीत दूध व्यवसाय...
आसडीवर वनस्पतिजन्य तेल फायदेशीर...जनावरांना होणाऱ्या जखमेवर तत्काळ उपचार नाही केले...
वेळेवर उपचार करा, कासदाह टाळाकासदाह बाधित जनावरांना पशुवैद्यकाच्या सह्याने...
त्वचाविकारावर कडुलिंब, करंज उपयुक्तसंक्रमित त्वचा विकाराच्या आजारांमुळे हे...
अळिंबी उत्पादनामध्ये मोठ्या संधीभारतामध्ये अळिंबीचे विविध प्रकार उत्पादित केले...
कुक्कुटपालनाचे नियोजनकरार पद्धतीने कुक्कुटपालन करत असल्याने...
जनावरांतील गर्भाशयाचा दाहगर्भाशयाचा दाह हा विशेषतः दुधाळ व कमी...
प्रतिजैविकांचा योग्य वापर महत्त्वाचा...प्रतिजैविकांच्या अनावश्‍यक वापरामुळे...
जनावरांना उन्हाळ्यात द्या ऊर्जायुक्त...उन्हाळ्यामध्ये वाढलेल्या तापमानाचा जनावरांचे...
मत्स्यशेतीतील फसवणुकीचे नवनवीन फंडेसुरुवातीच्या काळामध्ये वेगवेगळ्या मार्गाने नव्या...
मत्स्यपालन व्यवसायाची महत्त्वाची सूत्रेमत्स्य संवर्धन करताना मातीची पोत, पाणी धरून...
खूर समस्येवर योग्य पोषण हाच उपायआवश्यकतेपेक्षा कमी, जास्त किंवा असमतोल...
जनावरांमधील पोटफुगीवर जिरे, हळद, बडीशेप...पोटफुगी आजारावर उपचार तत्काळ करणे आवश्यक असते....
मत्स्यबीजांमधील फसवणूक जाणून नुकसान टाळाशेतकऱ्यांना मत्स्यशेतीविषयी फारशी माहिती उपलब्ध...
पशुखाद्य निर्मितीसाठी आधुनिक यंत्रणादळलेले आणि योग्य प्रकारे मिसळले पशुखाद्य पावडर...
दुधाळ गायींमधील लंगडेपणावर उपायखुरांच्या समस्या हे लंगडेपणाचे प्रमुख कारण आहे....