agricultural news in marathi cattle health advisory | Agrowon

कासदाहावर हळद, करंज, निर्गुडी उपयुक्त

डॉ. सुधीर राजूरकर
गुरुवार, 4 मार्च 2021

गाय, म्हैस, शेळी, मेंढी या प्राण्यांमधील सर्वांत घातक आजार म्हणजे कासदाह. या आजारामुळे दूध उत्पादन कमी होऊन जनावराचे एक किंवा अधिक सड निकामी होतात. ते कायमचे बंद होण्याची शक्यता असते. हा आजार रोगजंतूंमुळे होणारा असल्यामुळे याचा प्रादुर्भाव इतर जनावरांना देखील होऊ शकते.
 

गाय, म्हैस, शेळी, मेंढी या प्राण्यांमधील सर्वांत घातक आजार म्हणजे कासदाह. या आजारामुळे दूध उत्पादन कमी होऊन जनावराचे एक किंवा अधिक सड निकामी होतात. ते कायमचे बंद होण्याची शक्यता असते. हा आजार रोगजंतूंमुळे होणारा असल्यामुळे याचा प्रादुर्भाव इतर जनावरांना देखील होऊ शकते.

हा आजार लक्षणे दाखविण्यात पूर्वी जनावरांना झालेला असतो. म्हणजेच या आजारास कारणीभूत असणारे रोग जंतू जनावराच्या कासेमध्ये असतात. परंतु त्यांची संख्या कमी असते. परंतु ती आजाराचे लक्षण दिसण्यासाठी पुरेशी नसते. यालाच सुप्तावस्थेतील कासदाह म्हणतात.

या रोगजंतूंच्या वाढीसाठी योग्य वातावरण मिळताच हे रोगजंतू झपाट्याने वाढत जातात आणि मग सुरुवातीस सुप्तावस्थेत असलेला आजार लक्षणे दाखवू लागतो. हे लक्षात घेता पशुपालकाने गाफील न राहता जनावराच्या दुधाची तपासणी नियमित करणे आवश्यक आहे. जर हा आजार सुप्तावस्थेत देखील जनावरांमध्ये दिसून आला, तर तत्काळ पशुवैद्यकाद्वारे उपचार करावेत. या आजाराकडे केलेले दुर्लक्ष पशुपालकास नुकसानीचे ठरते कारण उपचारासाठी प्रतिजैविकांवर होणारा खर्च आणि बाधित झालेले एक किंवा एकापेक्षा जास्त सड कायमचे बंद होण्याची शक्यता असते.

आज सर्वत्र प्रतिजैविकांचा वापर कमी करण्यासाठी भर दिला जात आहे, परंतु हा आजार झाला तर प्रतिजैविकांचा वापर आवश्यक ठरतो त्यामुळे सुप्त अवस्थेत असतानाच केलेला उपचार किंवा हा आजार होऊ नये यासाठी केलेला उपचार महत्त्वाचा ठरतो. याशिवाय प्रतिजैविकांची मात्रा कमी करणे किंवा प्रतिजैविकांची क्षमता वाढविणे यासाठी यांच्या वापरासोबतच औषधी वनस्पतींचा वापर करणे फायद्याचे ठरते. सुप्तावस्थेतील कासदाह औषधी वनस्पतींच्या वापराने कमी होऊ शकतो.

आजाराची लक्षणे 

  • कासेला हात लावला तर गरम आणि कडक लागणे
  • कासेवर सूज येते, वेदना होत असल्यामुळे जनावर दूध काढू देत नाही
  • दुधात गाठी येतात, दुधातून रक्त येते.
  • एक किंवा एकापेक्षा जास्त सडावर किंवा कासेवर सूज येते.

उपयुक्त औषधी वनस्पती 
हळद 

  • कासदाह आजाराचे कारण जिवाणू अथवा बुरशी हे आहे. पर्यायाने हळदीचा वापर या आजारात उपयुक्त ठरतो.
  • हळदीमध्ये सूज विरोधी आणि वेदनाशामक गुणधर्म आहेत. या आजारात कासेवर सूज येऊन ती घट्ट म्हणजेच दगडासारखी कडक होते. हळदीमधील सूज विरोधी गुणधर्मामुळे कासेवर आलेली सूज कमी होण्यास मदत होते.

कडुलिंब 
यामध्ये जिवाणू विरोधी आणि बुरशी विरोधी गुणधर्म आहेत. यामुळे कडुलिंबाचे तेल किंवा लिंबोळीचा वापर या आजारात करावा.

करंज 
ही वनस्पती जिवाणू व बुरशी विरोधी गुणधर्म असलेली आहे.

निर्गुडी 

  • निर्गुडीचे पान सूज विरोधी आहे. मानवाच्या आजारात गुडघेदुखी किंवा सांधेदुखी यामध्ये निर्गुडीचा पाला वापरून त्याचा लेप बाधित भागावर लावतात. यामुळे सूज व वेदना कमी होतात.
  • कासदाह आजारात कासेवर लावण्यासाठी निर्गुडीच्या पानांचा वापर करावा.

कापूर 
कापराचा उपयोग सूज किंवा संसर्गाच्या विरोधात होतो.

टीप 
वरील सर्व वनस्पती एकत्र करून बारीक कराव्यात. या वनस्पतींचा लेप बाधित कासेवर लावावा.

संपर्क : डॉ. सुधीर राजूरकर, ९४२२१७५७९३
(प्राध्यापक, पशू औषधी व विषशास्त्र विभाग, पशुवैद्यक व पशू विज्ञान महाविद्यालय, परभणी)


इतर कृषिपूरक
डेहराडून येथील हिरेशा वर्मा अळिंबी...अळिंबी उत्पादनामुळे उत्तराखंड येथील शेतकऱ्यांच्या...
पावसाळ्यातील जनावरांचे व्यवस्थापनसततच्या पावसाचा मोठ्या जनावरांना त्रास होत नसला,...
तेलबिया पिके अन् मधमाशीपालनामध्ये संधीसर्व तेलबिया पिकांमध्ये मधमाश्‍या व त्याद्वारे...
कोंबडीखाद्यामधील मायकोटॉक्सिन्सवर...मायकोटोक्सिकोसिस हा एक रोग आहे. हा रोग...
मत्स्य संवर्धनामध्ये चांगली संधीमत्स्य संवर्धनामध्ये आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर...
वासरांसाठी योग्य प्रमाणात जंतनाशकाची...जंत अन्नद्रव्यांचे शोषण करत असल्यामुळे  ...
शेळीपालनातील महत्त्वाची सुत्रेशेळीपालनातून अधिक नफा मिळवण्यासाठी शास्त्रीय...
जनावरांतील कॅल्शिअम विषबाधेवर उपाययोजनासंकरित गाईंना शिरेतून कॅल्शिअमयुक्त सलाइन दिले...
वासरांच्या आहारात काफ स्टार्टरचा वापरपशुपालकाला गोठ्यामध्ये जातिवंत वासरांची उत्तम...
शेळी व्यवस्थापनाच्या पद्धतीशेळी व्यवस्थापनामध्ये मुक्त व्यवस्थापन, बंदिस्त...
कांदळवन संवर्धनातून रोजगारनिर्मितीकांदळवन हे एक वैशिष्ट्यपूर्ण समुद्रकिनाऱ्याजवळील...
जनावरांचे पावसाळ्यातील व्यवस्थापनपावसाळ्यात होणाऱ्या वातावरणातील अचानक बदलामुळे...
शेतीपूरक व्यवसाय : डंखविरहित मधमाशीपालनपृथ्वीवर मधमाश्यांच्या एकूण २०,०९२ प्रजाती असून,...
मानवचलित सुधारित चारा कापणी यंत्रशेतीला पूरक असा घरगुती वापरासाठी २ ते ४ जनावरे...
कोंबड्यांना वेळेवर लसीकरण महत्त्वाचे...कोंबड्यांना आजार होऊ नये म्हणून लसीकरण करावे....
पशुपालन सल्लापावसाळ्यामध्ये हवेतील आर्द्रता वाढल्यामुळे...
पशूपालनामध्ये ‘आरएफआयडी’ तंत्रज्ञान...जनावरांच्या व्यवस्थापनामध्ये माहिती तंत्रज्ञानाचा...
जंतनाशकाप्रती प्रतिकार तयार होण्याची...जनावरांच्यामध्ये जंत प्रादुर्भाव झाल्याची तीव्रता...
सागरी शेवाळ उत्पादनात व्यावसायिक संधीसागरी शेवाळ उत्पादनामुळे व्यावसायिक संधी उपलब्ध...
ओळखा जनावरांतील जंताचा प्रादुर्भाव...जंताची प्रादुर्भाव झालेल्या जनावरांची...