agricultural news in marathi cattle health advisory | Agrowon

कासदाहावर हळद, करंज, निर्गुडी उपयुक्त

डॉ. सुधीर राजूरकर
गुरुवार, 4 मार्च 2021

गाय, म्हैस, शेळी, मेंढी या प्राण्यांमधील सर्वांत घातक आजार म्हणजे कासदाह. या आजारामुळे दूध उत्पादन कमी होऊन जनावराचे एक किंवा अधिक सड निकामी होतात. ते कायमचे बंद होण्याची शक्यता असते. हा आजार रोगजंतूंमुळे होणारा असल्यामुळे याचा प्रादुर्भाव इतर जनावरांना देखील होऊ शकते.
 

गाय, म्हैस, शेळी, मेंढी या प्राण्यांमधील सर्वांत घातक आजार म्हणजे कासदाह. या आजारामुळे दूध उत्पादन कमी होऊन जनावराचे एक किंवा अधिक सड निकामी होतात. ते कायमचे बंद होण्याची शक्यता असते. हा आजार रोगजंतूंमुळे होणारा असल्यामुळे याचा प्रादुर्भाव इतर जनावरांना देखील होऊ शकते.

हा आजार लक्षणे दाखविण्यात पूर्वी जनावरांना झालेला असतो. म्हणजेच या आजारास कारणीभूत असणारे रोग जंतू जनावराच्या कासेमध्ये असतात. परंतु त्यांची संख्या कमी असते. परंतु ती आजाराचे लक्षण दिसण्यासाठी पुरेशी नसते. यालाच सुप्तावस्थेतील कासदाह म्हणतात.

या रोगजंतूंच्या वाढीसाठी योग्य वातावरण मिळताच हे रोगजंतू झपाट्याने वाढत जातात आणि मग सुरुवातीस सुप्तावस्थेत असलेला आजार लक्षणे दाखवू लागतो. हे लक्षात घेता पशुपालकाने गाफील न राहता जनावराच्या दुधाची तपासणी नियमित करणे आवश्यक आहे. जर हा आजार सुप्तावस्थेत देखील जनावरांमध्ये दिसून आला, तर तत्काळ पशुवैद्यकाद्वारे उपचार करावेत. या आजाराकडे केलेले दुर्लक्ष पशुपालकास नुकसानीचे ठरते कारण उपचारासाठी प्रतिजैविकांवर होणारा खर्च आणि बाधित झालेले एक किंवा एकापेक्षा जास्त सड कायमचे बंद होण्याची शक्यता असते.

आज सर्वत्र प्रतिजैविकांचा वापर कमी करण्यासाठी भर दिला जात आहे, परंतु हा आजार झाला तर प्रतिजैविकांचा वापर आवश्यक ठरतो त्यामुळे सुप्त अवस्थेत असतानाच केलेला उपचार किंवा हा आजार होऊ नये यासाठी केलेला उपचार महत्त्वाचा ठरतो. याशिवाय प्रतिजैविकांची मात्रा कमी करणे किंवा प्रतिजैविकांची क्षमता वाढविणे यासाठी यांच्या वापरासोबतच औषधी वनस्पतींचा वापर करणे फायद्याचे ठरते. सुप्तावस्थेतील कासदाह औषधी वनस्पतींच्या वापराने कमी होऊ शकतो.

आजाराची लक्षणे 

  • कासेला हात लावला तर गरम आणि कडक लागणे
  • कासेवर सूज येते, वेदना होत असल्यामुळे जनावर दूध काढू देत नाही
  • दुधात गाठी येतात, दुधातून रक्त येते.
  • एक किंवा एकापेक्षा जास्त सडावर किंवा कासेवर सूज येते.

उपयुक्त औषधी वनस्पती 
हळद 

  • कासदाह आजाराचे कारण जिवाणू अथवा बुरशी हे आहे. पर्यायाने हळदीचा वापर या आजारात उपयुक्त ठरतो.
  • हळदीमध्ये सूज विरोधी आणि वेदनाशामक गुणधर्म आहेत. या आजारात कासेवर सूज येऊन ती घट्ट म्हणजेच दगडासारखी कडक होते. हळदीमधील सूज विरोधी गुणधर्मामुळे कासेवर आलेली सूज कमी होण्यास मदत होते.

कडुलिंब 
यामध्ये जिवाणू विरोधी आणि बुरशी विरोधी गुणधर्म आहेत. यामुळे कडुलिंबाचे तेल किंवा लिंबोळीचा वापर या आजारात करावा.

करंज 
ही वनस्पती जिवाणू व बुरशी विरोधी गुणधर्म असलेली आहे.

निर्गुडी 

  • निर्गुडीचे पान सूज विरोधी आहे. मानवाच्या आजारात गुडघेदुखी किंवा सांधेदुखी यामध्ये निर्गुडीचा पाला वापरून त्याचा लेप बाधित भागावर लावतात. यामुळे सूज व वेदना कमी होतात.
  • कासदाह आजारात कासेवर लावण्यासाठी निर्गुडीच्या पानांचा वापर करावा.

कापूर 
कापराचा उपयोग सूज किंवा संसर्गाच्या विरोधात होतो.

टीप 
वरील सर्व वनस्पती एकत्र करून बारीक कराव्यात. या वनस्पतींचा लेप बाधित कासेवर लावावा.

संपर्क : डॉ. सुधीर राजूरकर, ९४२२१७५७९३
(प्राध्यापक, पशू औषधी व विषशास्त्र विभाग, पशुवैद्यक व पशू विज्ञान महाविद्यालय, परभणी)


इतर कृषिपूरक
उन्हाळ्यातील जनावरांचे व्यवस्थापनगोठ्यामध्ये जनावरांना हालचाल करण्यासाठी...
फलोत्पादनासाठी शासनाच्या योजनाकृषी विभागातर्फे फलोत्पादनवाढीसाठी विविध योजना...
अळिंबी स्पॉन करताना घ्यावयाची काळजीसंशोधनाच्या आधारे भारतामध्ये अळिंबी स्पॉनसाठी...
पैदाशीच्या बोकडाचे व्यवस्थापनशेळीपालकांनी आपल्या प्रक्षेत्रावर जातिवंत बोकड...
मृदूअस्थी ः दुधाळ गाई- म्हशीतील आजारमृदूअस्थी आजार दुधाळ व गाभण गाई-म्हशींना निव्वळ...
शाश्वत गिनी पालनासाठी नवे तंत्रज्ञानस्थानिक पातळीवर गिनी, तितारी आणि चित्रा या...
सातत्यपूर्ण दूध उत्पादन देणारी निली...निली रावी म्हशीची दूध उत्पादन क्षमता ही मुऱ्हा...
जनावरातील लिस्टेरियोसिस आजारलिस्टरियोसिस आजारामध्ये जनावरे मान एकीकडे खेचून...
कोंबड्यांमधील उष्माघातावरील उपचारउन्हाळ्यात कोंबड्यांना खाद्य सकाळी व संध्याकाळी...
मत्स्य बीज खरेदी, संचयन करतानाची काळजीमत्स्य जिरे ते मत्स्य बोटुकलीपर्यंतचा काळ...
जनावरांच्या आहारात असावीत खनिज द्रव्येपचनसंस्था, प्रजनन संस्था किंवा शरीराच्या प्रत्येक...
निकृष्ट चाऱ्याचे मूल्यवर्धननिकृष्ट चाऱ्याचे रूपांतर सकस व असलेल्या...
अळिंबी स्पॉन निर्मिती प्रयोगशाळेची...चांगल्या प्रतीचे शुद्ध स्पॉन तयार करण्यासाठी...
देशी गाईंमधील प्रजनन व्यवस्थापनावर द्या...देशी गाईंची निवडलेली जात, वंशावळ आणि...
स्पेंट मशरूम कंपोस्टचे मूल्यवर्धनपारंपरिक कंपोस्ट खतामध्ये अनेक प्रकारचे...
उन्हाळ्यातील कोंबड्यांचे आहार व्यवस्थापनउन्हाळ्यामध्ये कोंबड्यांना उष्माघात होतो. यामुळे...
संधिवातावर निर्गुडी, निलगिरी उपयुक्तपशुवैद्यकाच्या मार्गदर्शनानुसार बाधित भागावर औषधी...
शेळ्यांची निवड पद्धतीशेळीपालनाचे यश पैदाशीसाठी वापरलेली शेळी व बोकड...
प्राणिजन्य क्षयरोगाकडे नको दुर्लक्षजनावरांना क्षयरोग झाल्यास उत्पादनक्षमता १० ते २५...
योग्य खाद्य व्यवस्थापनातून उष्माघाताचे...उन्हाळ्याच्या काळात आहारामध्ये साधारणतः ५ ते ७...