agricultural news in marathi cattle health advisory | Agrowon

श्‍वसनसंस्थेच्या आजारावर अडुळसा, तुळस उपयुक्त

डॉ. सुधीर राजूरकर
मंगळवार, 9 मार्च 2021

मानवाप्रमाणेच जनावरांना देखील श्‍वसनसंस्थेचे आजार होतात. श्‍वसन संस्थेच्या सर्वसाधारण आजारांमध्ये औषधी वनस्पतींचा वापर करून आपण उपचार करू शकतो. यात प्रामुख्याने होणारे आजार म्हणजेच सर्दी किंवा खोकला.
 

मानवाप्रमाणेच जनावरांना देखील श्‍वसनसंस्थेचे आजार होतात. श्‍वसन संस्थेच्या सर्वसाधारण आजारांमध्ये औषधी वनस्पतींचा वापर करून आपण उपचार करू शकतो. यात प्रामुख्याने होणारे आजार म्हणजेच सर्दी किंवा खोकला.

वातावरणातील बदलामुळे होणारा हा आजार लवकर उपचार न केल्यास वाढत जातो. कारण सुरुवातीस किरकोळ लक्षणे दाखवणारा  हा आजार रोगजंतूंचा संसर्गामुळे किचकट बनतो. पाऊस, थंडी यामुळे जनावरास सर्दी होते, त्याचे नाक गळते, जनावर ठसकते ही लक्षणे आढळताच तत्काळ उपचार करावेत. अन्यथा, ही लक्षणे वाढत जातात. जनावरांना न्यूमोनिया होतो. याशिवाय जिवाणू, विषाणू अथवा परोपजीवी जंतूंचा संसर्ग संभवतो. नाकात सूज आलेली असल्यामुळे जनावरास श्‍वास घेण्यास त्रास होतो. 

उपचाराचे प्रकार
पोटात घेण्याची औषधे

अडुळसा 

  • सर्वत्र मोठ्या प्रमाणात आढळणारी, मोठ्या आकाराची पाने आणि पांढऱ्या रंगाची फुले अशी ही वनस्पती सर्दी, खोकला, कफ या विकारांवर अत्यंत गुणकारी आहे. 
  • मानवाच्या आजारात सर्दी, खोकला, कफ या आजारावर आपण अडुळशापासून तयार केलेले औषध वापरतो. याच वनस्पतीचा प्रत्यक्ष उपयोग जनावरांमधील आजारात करता येतो. या वनस्पतीची पाने व मूळ औषधीमध्ये वापरावे.

तुळस 

  • श्‍वसनसंस्थेच्या आजारात तुळशीचे पाने अथवा बी म्हणजेच मंजुळा वापरल्या जातात.
  • तुळशीमुळे कफ पातळ होऊन हे आजार कमी होतात.

कंटकारी

  • या वनस्पतीस रिंगणी किंवा भुईरिंगणी असेदेखील म्हणतात.
  • ही वनस्पती श्‍वसनसंस्थेच्या आजारात अत्यंत गुणकारी आहे.
  • या वनस्पतीचे सर्वच भाग म्हणजेच मूळ, खोड, पान, फळ औषधीमध्ये वापरतात.

काळी मिरी 

  • या वनस्पतीचे फळ म्हणजेच मिरे. आपण पचनसंस्थेच्या आजारात वापरतो. हेच मिरे श्‍वसनसंस्थेच्या आजारात अत्यंत उपयुक्त आहेत. 
  • श्‍वसनसंस्थेच्या आजारात ज्या वेळेस प्रतिजैविकांचा वापर आवश्‍यक ठरतो, म्हणजेच ज्या वेळेस संसर्ग झालेला आहे अशावेळी ही वनस्पती वापरल्यास प्रतिजैविकांचा परिणाम वाढतो, पर्यायाने प्रतिजैविकांचा वापर कमी मात्रेत किंवा कमी दिवस करू शकतो.

आले 
आले किंवा सुंठीचा वापर श्‍वसनसंस्थेच्या आजारात अत्यंत गुणकारक ठरतो. शक्य असल्यास ओले आले वापरावे किंवा सुंठीचा वापरदेखील गुणकारी ठरतो.

कासणी किंवा कासविंदा 

  • ही वनस्पती यकृत उत्तेजक म्हणून देखील वापरले जाते. 
  • वनस्पतीचा वापर श्‍वसनसंस्थेच्या आजारात उपयुक्त ठरतो. या वनस्पतीचे बी औषधीमध्ये वापरावे.

 (टीप : वरील सर्व वनस्पतींचा एकत्रित वापर अत्यंत गुणकारी ठरतो.)

बाह्य उपचार 

  • सर्दी, खोकला या आजारावर बाह्य उपचार करत असताना एका भांड्यात पाणी गरम करावे. त्यात पाच ते दहा थेंब निलगिरी तेल आणि पाच ते दहा थेंब रोहिष या वनस्पतीचे तेल टाकावे. यानंतर तीन ते पाच ग्रॅम कापूर आणि तीन ते पाच ग्रॅम पुदिना या गरम पाण्यात टाकावा.
  • या पाण्यातून जी वाफ निघते ती आजारी जनावरास द्यावी. या उपचार पद्धतीमुळे जनावरास झालेली सर्दी, खोकला कमी होतो.
  • हा उपचार करत असताना एखादी वनस्पती मिळाली नाही अथवा वरील पैकी केवळ एखादीच वनस्पती मिळाली तरीही चालते,  परंतु सर्व 
  • वनस्पतींचा एकत्र उपयोग हा जास्त गुणकारी ठरतो.
  • उपचार करताना गरम पाण्यामुळे जनावरास भाजणार नाही किंवा त्या पाण्यात जनावर तोंड घालणार नाही याची काळजी घ्यावी.

 - डॉ. सुधीर राजूरकर, ९४२२१७५७९३
(प्राध्यापक, पशू औषधी व विषशास्त्र विभाग, पशुवैद्यक व पशू विज्ञान महाविद्यालय, परभणी)


इतर ताज्या घडामोडी
नांदेडमध्ये ४२ हजार ६४९ क्विंटल हरभरा...नांदेड : जिल्ह्यात किमान हमी दरानुसार सुरू...
व्हर्च्युअल क्लासरूममुळे कृषी शिक्षणाची...नगर ः व्हर्च्युअल क्लासरूम आणि अॅग्री-दीक्षा वेब...
‘एमआरपी’नुसारच खतांची खरेदी करावी सोलापूर ः यंदाच्या खरीप हंगामाच्या पार्श्‍वभूमीवर...
खरीप हंगामासाठी ११४० कोटी रुपये पीककर्ज...अकोला : अकोला जिल्ह्यात या खरीप हंगामासाठी ११४०...
सटाणा बाजार समिती आवाराबाहेर अवैध...नाशिक : सटाणा कृषी उत्पन्न बाजार समितीमध्ये काही...
नाशिक जिल्ह्यात विहिरींनी गाठला तळ नाशिक : जिल्ह्यात गत मॉन्सूनमध्ये अनेक भागांत...
भोकरखेडात चार वर्षांपासून शेतकरी वीज...वाशीम : शेतात वीज जोडणी घेऊन सिंचन करता येईल....
टेंभू योजनेचे पाणी सोडले; ‘बंदिस्त पाइप...आटपाडी, जि. सांगली : आटपाडी तालुक्‍यात टेंभू...
प्रत्येक गावाचा होणार कृषी विस्तार...जालना : कृषी विभागाच्या वतीने खरीप हंगामाचे...
तमाशा कलावंतांसाठी सरसावले मदतीचे हात नगर ः : कोरोना व्हायरसच्या संसर्गामुळे टाळेबंदी...
पंढरपूर विधानसभा पोटनिवडणुकीत चुरस सोलापूर ः पंढरपूर-मंगळवेढा विधानसभा...
कांदा बाजारावर ‘कोरोना’चा परिणाम नगर : कोरोना व्हायरसची बाधा वाढत असल्याचा बाजार...
महाराष्ट्राला रेमडिसिव्हिर देण्यास ‘...मुंबई : केंद्र सरकारकडून रेमडिसिव्हिर निर्यातीवर...
डाळिंब सल्लाहस्त बहर उशिरा घेतला असेल तर फळांना बटर पेपर बॅग...
कृषी सल्ला : आंबा, काजू, नारळ, सुपारीनवीन आंबा लागवडीसाठी निवडलेल्या क्षेत्रातील...
कृषी सल्ला : सुरु ऊस, कांदा, फळपिकेवातावरणातील उष्णता वाढल्यामुळे जनावरांच्या...
राज्यात उष्ण, ढगाळ हवामानसोमवार ते बुधवारपर्यंत (ता.१९ ते २१) १००८...
नांदेड जिल्हा बँकेच्या अध्यक्षपदी वसंत...नांदेड : नांदेड जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकेच्या...
देशात ‘जमीन सुपोषन व संरक्षण जनजागरण’...औरंगाबाद : संपूर्ण देशभरात मंगळवारपासून (ता. १३...
निराधार महिला शेतकऱ्यांसाठी ‘ट्रँक्टर...अमरावती : अचलपूर विधानसभा मतदारसंघातील निराधार,...