agricultural news in marathi cattle health advisory | Agrowon

जनावरांमधील पायाचा वात

डॉ. शुभांगी वाघमारे, डॉ. इरावती सरोदे
शुक्रवार, 12 मार्च 2021

या आजारामध्ये जनावरात तात्पुरते अपंगत्व म्हणजेच बाधित पायामध्ये लंगडेपणा येतो. यामुळे कार्यक्षमतेवर आणि हालचालीवर परिणाम होतो. शिवाय प्रभावित जनावराचे बाजारमूल्य देखील कमी होते. शेतात काम करणाऱ्या जनावरांमध्ये ही समस्या उद्‍भवल्यास कामांचे नियोजन विस्कळीत होऊ शकते.

या आजारामध्ये जनावरात तात्पुरते अपंगत्व म्हणजेच बाधित पायामध्ये लंगडेपणा येतो. यामुळे कार्यक्षमतेवर आणि हालचालीवर परिणाम होतो. शिवाय प्रभावित जनावराचे बाजारमूल्य देखील कमी होते. शेतात काम करणाऱ्या जनावरांमध्ये ही समस्या उद्‍भवल्यास कामांचे नियोजन विस्कळीत होऊ शकते.

जनावरांमध्ये मुख्यतः गोवंशामध्ये मागील एका किंवा दोन्ही पायांमध्ये वात असण्याची समस्या दिसून येते. थंड वातावरणामध्ये वाताची लक्षणे अधिक तीव्र होतात. या आजारामध्ये जनावरात तात्पुरते अपंगत्व म्हणजेच बाधित पायामध्ये लंगडेपणा येतो. यामुळे कार्यक्षमतेवर आणि हालचालीवर परिणाम होतो. शिवाय प्रभावित जनावराचे बाजारमूल्य देखील कमी होते. शेतात काम करणाऱ्या जनावरांमध्ये ही समस्या उद्‍भवल्यास कामांचे नियोजन विस्कळीत होऊ शकते. या आजारामध्ये गरजेच्या शस्त्रक्रियेसाठी कुशल विषेशज्ञ नसल्याने वेळेवर उपचार उपलब्ध होत नाहीत.

आजाराची कारणे
हा आजार मागील पायाच्या गुडघ्याची वाटी उर्ध्वगामी स्थिर झाल्याने होतो. वाटी उर्ध्वगामी स्थिर होण्याची मुख्य कारणे ः  

  • आनुवंशिकता
  • पोषण कमतरता 
  • कामाचा अतिरेक 
  • बाह्य मुकामार 
  • वाटीच्या सांध्याचे (स्टाइफल सांधा) अकारीय बदल 
  • वाटीच्या बाजूच्या स्नायूंचे (क्रुरल ट्राइसेफ स्नायू) तीव्र आकुंचन.

मुख्य लक्षणे

  • विश्रांतीनंतर वात असलेल्या पायाने वैशिष्ट्यपूर्ण लंगडणे. पाय आकडताना किंवा आकुंचन करताना झटके देणे.
  • वाताच्या पायाचा विस्तार व खुराच्या वरील सांध्याचे आकुंचन होते.
  • एका पायात वात असल्यास, तो पाय पुढे टाकताना बाहेरच्या बाजूला अर्धगोलाकार फिरवून पुढे टाकणे. 
  • जेव्हा दोन्ही पायांत वात असतो, त्या वेळी दोन्ही पायांचा विस्तार झाल्यामुळे जनावराला खाली बसता येत नाही. तसेच पाऊल पुढे टाकता येत नाही.
  • आजार गंभीर झाल्यास वाताच्या पायाचे स्थिरीकरण होते.
  • काही जनावरांमध्ये वाताच्या पायाचा संबंध सतत जमिनीशी आल्याने खुराच्या वरील भागाला जखम होऊ शकते.
  • लक्षणे काही काळ चालल्यानंतर दिसत नाहीत. मात्र विश्रांतीनंतर पुन्हा दिसतात.

उपचार 

  • शस्त्रक्रिया हाच योग्य उपचार आहे. 
  • वात असलेल्या पायाच्या वाटीला (पटेला हाडाला) जोडणाऱ्या आतील अस्थिबंधनाची शस्त्रक्रिया केली जाते.
  • शस्त्रक्रिया झाल्यानंतर पशुला काही काळासाठी विश्रांती द्यावी लागते. याव्यतिरिक्त जास्त काळजी घ्यावी लागत नाही.
  • ही शस्त्रक्रिया खूप कमी वेळ व अल्प खर्चामध्ये होणारी आहे.
  • शस्त्रक्रिया केल्यानंतर जनावरावर कामासाठी कोणतेही बंधन राहत नाही.

- डॉ. शुभांगी वाघमारे,  ९६८९८४३५३६
(पशुवैद्यकीय शल्यचिकित्सा व क्ष किरण शास्त्र विभाग, पशुवैद्यक व पशुविज्ञान महाविद्यालय, परभणी)


इतर कृषिपूरक
जनावरांचे पावसाळ्यातील व्यवस्थापनपावसाळ्यात होणाऱ्या वातावरणातील अचानक बदलामुळे...
शेतीपूरक व्यवसाय : डंखविरहित मधमाशीपालनपृथ्वीवर मधमाश्यांच्या एकूण २०,०९२ प्रजाती असून,...
मानवचलित सुधारित चारा कापणी यंत्रशेतीला पूरक असा घरगुती वापरासाठी २ ते ४ जनावरे...
कोंबड्यांना वेळेवर लसीकरण महत्त्वाचे...कोंबड्यांना आजार होऊ नये म्हणून लसीकरण करावे....
पशुपालन सल्लापावसाळ्यामध्ये हवेतील आर्द्रता वाढल्यामुळे...
पशूपालनामध्ये ‘आरएफआयडी’ तंत्रज्ञान...जनावरांच्या व्यवस्थापनामध्ये माहिती तंत्रज्ञानाचा...
जंतनाशकाप्रती प्रतिकार तयार होण्याची...जनावरांच्यामध्ये जंत प्रादुर्भाव झाल्याची तीव्रता...
सागरी शेवाळ उत्पादनात व्यावसायिक संधीसागरी शेवाळ उत्पादनामुळे व्यावसायिक संधी उपलब्ध...
ओळखा जनावरांतील जंताचा प्रादुर्भाव...जंताची प्रादुर्भाव झालेल्या जनावरांची...
गोचीडनाशकांबाबत प्रतिकारक्षमता...गोचिड नियंत्रणासाठी जनावरे आणि गोठ्याची स्वच्छता...
फायदेशीर गर्भप्रत्यारोपण तंत्रज्ञानगर्भप्रत्यारोपण तंत्रज्ञानामुळे अत्यंत कमी...
जनावरांमध्ये योग्य पद्धतीने जंतनिर्मूलनजंताची प्रतिकारशक्ती वाढल्याने औषधीवरील खर्च वाया...
वासरांच्या वाढीसाठी मिल्क रिप्लेसरमिल्क रिप्लेसरमध्ये प्रतिजैविकांचा समावेश...
गाई, म्हशींतील कासदाहवर उपाययोजनाकासदाहाची लक्षणीय कासदाह व सुप्त कासदाह असे दोन...
मत्स्य संवर्धनासाठी तळ्याचा आराखडामत्स्य संवर्धनासाठी लागणारे तळे हे शेततळ्यापेक्षा...
वराह फार्मचे व्यवस्थापन...वराहपालन सुरू करताना फार्मचा आकार आणि वराह...
उष्णतेच्या ताणापासून दुधाळ जनावरांची...वातावरणातील तापमान व हवेतील आर्द्रता वाढल्यामुळे...
गाई, म्हशींमधील छातीचे आजारजनावरांमधील छातीच्या आजारामुळे दुग्धोत्पादनावर...
वराहपालन सुरू करताना...वराहपालनातून स्वयंपूर्ण होता येईल का, हे जाणून...
गीर संवर्धन करणारा भरवाड समुदायभरवाड समुदायासाठी गीर गोवंश संपत्ती आहे....