agricultural news in marathi cattle health advisory | Page 3 ||| Agrowon

जनावरातील मूतखड्यावर गोखरू, कुलशी उपयुक्त

डॉ. सुधीर राजूरकर
मंगळवार, 27 एप्रिल 2021

मूतखडा हा आजार जनावरांमध्ये मोठ्या प्रमाणात आढळतो, परंतु पशुपालक याकडे सुरुवातीस दुर्लक्ष करतात. पर्यायाने याची तीव्रता वाढते. या आजारावर वनस्पतिजन्य औषधाने उपचार शक्य आहे. 
 

मूतखडा हा आजार जनावरांमध्ये मोठ्या प्रमाणात आढळतो, परंतु पशुपालक याकडे सुरुवातीस दुर्लक्ष करतात. पर्यायाने याची तीव्रता वाढते. या आजारावर वनस्पतिजन्य औषधाने उपचार शक्य आहे. 

शरीरातील अपायकारक, अनावश्यक घटक रक्तातून बाहेर काढणे आणि ते मूत्राद्वारे विसर्जित करणे हे मूत्रसंस्थेचे कार्य. विसर्जन करण्याच्या क्रियेत अडथळा झाल्यास त्याचा गंभीर परिणाम होतो. हा अडथळा म्हणजेच मूतखडा. हा आजार जनावरांमध्ये देखील आढळतो. पशुखाद्यामध्ये जास्त प्रमाणात असलेल्या ऑक्झलेट, इस्ट्रोजन, सिलिकामुळे हा आजार संभवतो. याशिवाय पिण्याच्या  पाण्यात जास्त प्रमाणात असलेले क्षार हेदेखील आजारास कारणीभूत ठरतात. 

मूतखडा हा आजार जनावरांमध्ये मोठ्या प्रमाणात आढळतो, परंतु पशुपालक याकडे सुरुवातीस दुर्लक्ष करतात किंवा हा आजार त्यांच्या लक्षात येत नाही. पर्यायाने आजाराची तीव्रता वाढते. जनावरे योग्य प्रमाणात मूत्रविसर्जन करत नाहीत. शेवटी शस्त्रक्रियेशिवाय पर्याय राहत 
नाही.

उपयुक्त औषधी वनस्पती 
गोखरू 

सराटे अशा नावाने ओळखली जाणारी ही वनस्पती सर्वत्र मोठ्या प्रमाणात आढळते. या वनस्पतीचे फळ म्हणजे सराटे औषधीमध्ये वापरतात. याचा वापर करत असताना सराटे व्यवस्थित बारीक करून घ्यावेत. कारण हे काटे अन्ननलिका किंवा पोटामध्ये इजा करू शकतात.

हाडवणी 
मूतखडा या आजारावर उपयुक्त असलेली ही वनस्पती आहे. या वनस्पतीमध्ये जिवाणूविरोधी देखील गुण आहेत. वनस्पतीची साल औषधात वापरतात. सालीचे चूर्ण किंवा रस उपचारासाठी वापरतात.

पाषाणभेद 
सर्वत्र आढळणारी ही वनस्पती नावाप्रमाणेच पाषाण म्हणजेच मूतखडा भेदण्यासाठी उपयुक्त आहे.

कुलशी 
महाराष्ट्र, आंध्र प्रदेश  व दक्षिण भारतात सर्वत्र आढळणारी ही वनस्पती. या वनस्पतीचे बी औषधीमध्ये वापरतात.

सेगमकटी 
विशेषतः दक्षिण भारतात आढळणारी ही वनस्पती मूत्रसंस्थेच्या बहुतांशी आजारांमध्ये उपयुक्त आहे. या वनस्पतीचे मूळ औषधीमध्ये वापरतात.

गोरख गांजा 
सर्वत्र मोठ्या प्रमाणात आढळणाऱ्या या वनस्पतीच्या मुळाचे चूर्ण किंवा रस औषधीमध्ये वापरतात.

(टीप : वरील सर्व वनस्पती एकत्र करून बारीक करून घ्याव्यात. जनावरांच्या खाद्यातून किंवा पाण्यातून पाजाव्यात.)

- डॉ. सुधीर राजूरकर,    ९४२२१७५७९३
(प्राध्यापक, पशू औषधी व विषशास्त्र विभाग, पशुवैद्यक व पशू विज्ञान महाविद्यालय, 
परभणी)

 


इतर कृषिपूरक
पशुपालन सल्लापावसाळ्यामध्ये हवेतील आर्द्रता वाढल्यामुळे...
पशूपालनामध्ये ‘आरएफआयडी’ तंत्रज्ञान...जनावरांच्या व्यवस्थापनामध्ये माहिती तंत्रज्ञानाचा...
जंतनाशकाप्रती प्रतिकार तयार होण्याची...जनावरांच्यामध्ये जंत प्रादुर्भाव झाल्याची तीव्रता...
सागरी शेवाळ उत्पादनात व्यावसायिक संधीसागरी शेवाळ उत्पादनामुळे व्यावसायिक संधी उपलब्ध...
ओळखा जनावरांतील जंताचा प्रादुर्भाव...जंताची प्रादुर्भाव झालेल्या जनावरांची...
गोचीडनाशकांबाबत प्रतिकारक्षमता...गोचिड नियंत्रणासाठी जनावरे आणि गोठ्याची स्वच्छता...
फायदेशीर गर्भप्रत्यारोपण तंत्रज्ञानगर्भप्रत्यारोपण तंत्रज्ञानामुळे अत्यंत कमी...
जनावरांमध्ये योग्य पद्धतीने जंतनिर्मूलनजंताची प्रतिकारशक्ती वाढल्याने औषधीवरील खर्च वाया...
वासरांच्या वाढीसाठी मिल्क रिप्लेसरमिल्क रिप्लेसरमध्ये प्रतिजैविकांचा समावेश...
गाई, म्हशींतील कासदाहवर उपाययोजनाकासदाहाची लक्षणीय कासदाह व सुप्त कासदाह असे दोन...
मत्स्य संवर्धनासाठी तळ्याचा आराखडामत्स्य संवर्धनासाठी लागणारे तळे हे शेततळ्यापेक्षा...
वराह फार्मचे व्यवस्थापन...वराहपालन सुरू करताना फार्मचा आकार आणि वराह...
उष्णतेच्या ताणापासून दुधाळ जनावरांची...वातावरणातील तापमान व हवेतील आर्द्रता वाढल्यामुळे...
गाई, म्हशींमधील छातीचे आजारजनावरांमधील छातीच्या आजारामुळे दुग्धोत्पादनावर...
वराहपालन सुरू करताना...वराहपालनातून स्वयंपूर्ण होता येईल का, हे जाणून...
गीर संवर्धन करणारा भरवाड समुदायभरवाड समुदायासाठी गीर गोवंश संपत्ती आहे....
बहुगुणी मधाची शुद्धता अन् उपयोग मधमाश्यांपासून मधासोबतच अन्य मौल्यवान...
कृषी उत्पादन वाढीसाठी मधमाश्या...जागतिक मधमाशी दिवस विशेष वाढते शेतीक्षेत्र,...
आहारात असावा आरोग्यदायी क्विनोआआंध्र प्रदेश आणि उत्तराखंड राज्यात क्विनोआची...
दुधाळ जनावरांमधील माज ओळखण्याच्या...दुधाळ जनावरांतील व्यवस्थापनामध्ये मुख्य कार्य...