agricultural news in marathi cattle health advisory | Page 4 ||| Agrowon

गोचीडनाशकांबाबत प्रतिकारक्षमता वाढण्याची कारणे

डॉ. बाबासाहेब नरळदकर, डॉ. जगदीश गुडेवार
मंगळवार, 8 जून 2021

गोचिड नियंत्रणासाठी जनावरे आणि गोठ्याची स्वच्छता ठेवावी. एकाच वर्गातील गोचीडनाशके सतत वापरू नयेत. तीव्रता कमी-जास्त होताना आलटून-पालटून वनस्पतिजन्य, बुरशीजन्य गोचिडनाशकांचा वापर करावा.
 

गोचिड नियंत्रणासाठी जनावरे आणि गोठ्याची स्वच्छता ठेवावी. एकाच वर्गातील गोचीडनाशके सतत वापरू नयेत. तीव्रता कमी-जास्त होताना आलटून-पालटून वनस्पतिजन्य, बुरशीजन्य गोचिडनाशकांचा वापर करावा.

जनावरांमध्ये गोचिडांचा प्रादुर्भाव होत असतो. साधारणपणे ज्या गायीच्या शरीरावर १०० पेक्षा जास्त गोचिडे आहेत, तिच्यापासून २३ टक्के दुग्धोत्पादनामध्ये घट होते. म्हणजेच दहा लिटर दूध देणारी गाय ८ लिटर दूध देते. गोचिड नियंत्रणासाठी पशुपालक सातत्याने गोचीडनाशके जनावरांच्या शरीरावर फवारतात; परंतु त्यांचा जेव्हा अतिरेक होतो, एकच एक गोचीडनाशक सतत वापरले जाते, मात्रा कमी-जास्त प्रमाणापेक्षा वापरली जाते, गरज नसताना फवारणी केली जाते अशा वेळेस ठरलेल्या गोचीडनाशकाच्या मात्रेस ५० टक्‍क्‍यांपेक्षा जास्त गोचिडे दाद देत नाहीत, प्रतिकार करतात. हीच प्रतिकारशक्ती पुढील पिढ्यांमध्येदेखील प्रसारित केली जाते. यास गोचीडनाशकांना प्रतिकारक्षमता असे म्हणतात. यामुळे विनाकारण गोचिनाशकांसाठी केलेला खर्च वाया जातो आणि गोचिडांचा प्रादुर्भाव तसाच राहतो.

ऑरगॅनोक्‍लोरीन व ऑरगॅनोफॉस्फेट दोन गटांतील रासायनिक गोचीडनाशकांप्रती प्रतिकारक्षमता वाढली आहे. म्हणून पायरेथ्रॉइड या गटातील गोचीडनाशकाचा वापर आज प्रभावीपणे होत आहे. तसेच इतरही गटातील गोचीडनाशके बाजारात आहेत; परंतु पुढील पिढीपर्यंत त्यांच्याबाबतही प्रतिकारक्षमता वाढू नये म्हणूनच आज काळजी घेणे आवश्‍यक आहे.

प्रतिकार वाढण्याची कारणे 

  • एकाच गटातील एकच एक गोचीडनाशकाचा सातत्याने वापर.
  • पर्यायी गोचीडनाशकांचा वापर जसे, की वनस्पतिजन्य, बुरशीजन्य गोचिडनाशकांचा वापर अधूनमधून न करणे.
  • रासायनिक गोचीडनाशकांची शिफारशीपेक्षा जास्त मात्रा वापरणे.
  • व्यवस्थापनाचा अभाव, एकात्मिक गोचीडनियंत्रण पद्धतीचा वापर न करणे.
  • पशुतज्ज्ञांचा मार्गदर्शनाचा अभाव.
  • लागू न होणारे, प्रभावी नसणारे गोचीडनाशक विशिष्ट प्रजातीच्या गोचिडासाठी वापरणे. आपल्याकडे प्रामुख्याने रिफिसिफॅलस मायक्रोप्लस या प्रजातीची गोचिडे जास्त आढळतात. त्यांच्यावर प्रभावी नसणाऱ्या गोचिडनाशकांचा वापर टाळावा.
  • बाजारामध्ये उपलब्ध आहे म्हणून एखादे गोचीडनाशक प्रभावी नसूनदेखील वापरणे.
  • गोचिडाची तीव्रता/ घनता शरीरावर किती आहे याची काळजी न करता केवळ गोचिडनाशकाची फवारणी करणे.

उपाययोजना 

  • रासायनिक गोचीडनाशकाची पशुतज्ज्ञांच्या सल्ल्याने गरज असताना योग्य मात्रेमध्ये फवारणी करावी.
  • एकाच वर्गातील गोचीडनाशके सतत वापरू नयेत.
  • तीव्रता कमी-जास्त होताना आलटून-पालटून वनस्पतिजन्य, बुरशीजन्य गोचिडनाशकांचा वापर करावा.
  • गोठ्यातील गोचिडांची अंडी कमी व्हावीत म्हणून स्वच्छता आणि त्यांची गोठ्यातील फटीमध्ये असलेली अंडी जाळणे हा उपक्रम राबवावा.
  • वनस्पतिजन्य, बुरशीजन्य गोचीडनाशके आणि गरजेवेळी रासायनिक गोचीडनाशक असे चक्र ठेवावे. हे करताना गोठा स्वच्छता आणि गोठ्यातील अंडी जाळणे ही उपाययोजना महत्त्वाची ठरते. अशा पद्धतीने ‘एकात्मिक गोचीड नियंत्रण’ यशस्वी ठरते. जेणेकरून रासायनिक गोचीडनाशकांचा अनियंत्रित वापर टाळता येतो. ‘प्रतिकार’ रोखता येईल.
  • रासायनिक गोचीडनाशके ही विषारी असतात. त्यांची विषबाधा संभवते. म्हणून सर्व काळजी घेऊन व योग्य मात्रेमध्ये गोचिडनाशकाची एकाच वेळेस जनावराच्या शरीरावर व गोठ्यामध्ये (भेगा, कपारी, गव्हाणीखालील भाग, अंधाऱ्या जागा) इत्यादी ठिकाणी फवारणी करावी. म्हणजे प्रभावी गोचीड नियंत्रण ठरते.
  • गोचीड, कीटकांमध्ये जनुकीय पातळीवर बदल करून प्रतिकार करण्याची शक्ती आहे. म्हणून गरज असेल तरच प्रभावी गोचीडनाशकाचा वापर करावा.

संपर्क : डॉ. बाबासाहेब नरळदकर, ९४०३८४७७६४
डॉ. जगदीश गुडेवार, ९७३००६६८४७
(पशुवैद्यक व पशुविज्ञान महाविद्यालय, परभणी)


इतर कृषिपूरक
कालवडीतील प्रजनन संस्थेचे महत्त्व..अधिक दुग्धोत्पादनाकरिता दुधाळ जनावरांतील विशेषतः...
जाणून घ्या शोभिवंत माशांना बाजारपेठेत...भारतामध्ये शोभिवंत मासे संवर्धन आणि पालनासाठी...
बैलामधील खांदेसूजीवर उपाययोजनाशेतीकामामध्ये बैलांकडून जास्त प्रमाणात काम करून...
लाळ्या खुरकूत आजाराचा वाढतोय प्रसारज्या जनावरांच्या पायाच्या खुरी दुभंगलेल्या आहेत,...
आजार टाळण्यासाठी वेळीच लसीकरण गरजेचे...जनावरांतील औषधोपचारापेक्षा लसीकरणाचा खर्च कमी आहे...
कार्प माशांच्या बीजांचे संगोपनमाशांचे निरंतर उत्पादन वाढविण्यासाठी योग्य...
गाईसाठी योग्य आकारमानाचा गोठागोठ्यामध्ये जनावरांसाठी साधारणपणे किती जागा असावी...
गाई,म्हशींच्या संक्रमण काळातील आहार...संक्रमण काळ हा दुभत्या जनावरांच्या आयुष्यातील...
रेबीज बद्दल जागरूक रहा रेबीज हा उष्ण रक्ताच्या प्राण्यांचा, विषाणूद्वारे...
जनावरांतील किटोसिस टाळण्यासाठी आहार...किटोसिस किंवा कितनबाधा हा आजार विशेषत: जास्त दूध...
देशी गोवंश संवर्धनासाठी ‘राष्ट्रीय...भारतीय गोवंशाची रोग प्रतिकारक शक्ती व विविध...
शेतकरी नियोजन ः रेशीमशेतीशेतकरी ः सोपान शिंदे गाव ः पांगरा शिंदे, ता.वसमत...
शेततळ्यात कार्प माशांचे व्यवस्थापनतळयातील बीजाची वाढ ही मुख्यत्वे पाण्याच्या...
शेततळ्यात कार्प प्रजातीचे संवर्धन शेततळ्यामध्ये मत्स्यपालन करताना बाजारात मागणी...
कुक्कुटपालनातून ग्रामीण अर्थकारण...ग्रामीण भागातील कुक्कुटपालन व्यवसायाचा विकास...
कोंबड्यांमधील लसीकरणाचे वेळापत्रकलसीकरणामुळे कोंबड्यांची रोगप्रतिकारशक्ती वाढून...
परसबागेत सुधारित कोंबडी जातीसह योग्य...परसबागेतील कोंबड्यांच्या आहाराचे योग्य व्यवस्थापन...
कोंबडी खाद्यामध्ये सोयाबीन पेंडीला...सध्याच्या काळामध्ये कोंबडी खाद्याची किंमत वाढत...
जनावरांना द्या संतुलित आहारजनावरांचे वजन, वय, उत्पादन क्षमता, विविध शारीरिक...
मधमाशीपालनातील मौल्यवान पदार्थ : बी...मधमाशी पालनातून मिळणाऱ्या विविध पदार्थांच्या...