agricultural news in marathi The diet should include gluten free foods | Agrowon

आहारात असावेत ग्लुटेन मुक्त पदार्थ

ज्ञानेश्‍वर शिंदे, इम्रान पठाण 
मंगळवार, 6 जुलै 2021

ग्लुटेन हा गहू, राई आणि बार्ली यांसारख्या ठरावीक धान्यांमध्ये आढळणाऱ्या प्रथिनांचा समूह आहे. ग्लुटेन अन्नाला लवचिकता, संरचना आणि ओलावा देऊन त्याचा आकार टिकवून ठेवण्यास मदत करते. 

ग्लुटेन हा गहू, राई आणि बार्ली यांसारख्या ठरावीक धान्यांमध्ये आढळणाऱ्या प्रथिनांचा समूह आहे. ग्लुटेन अन्नाला लवचिकता, संरचना आणि ओलावा देऊन त्याचा आकार टिकवून ठेवण्यास मदत करते. 

ग्लुटेन काही लोकांसाठी सुरक्षित असले, तरी सिलियाक रोग किंवा ग्लुटेन संवेदनशीलता असणाऱ्या लोकांनी याचे सेवन टाळावे. सिलियाक हा आनुवंशिक स्वयंप्रतिकारक रोग असून, तो पाचन तंत्रावर परिणाम करतो. बऱ्याच लोकांना ग्लुटेनयुक्त पदार्थ खाण्यामुळे अस्वस्थ जाणवते. ग्लुटेनचे प्रमाण भरपूर असलेले पदार्थ खाण्यामुळे छोट्या आतड्याचा त्रास होतो.  ग्लुटेनमधील काही तत्त्व भूक मारणाऱ्या घटकांना रोखतात. त्यामुळे भूक मोठ्या प्रमाणात वाढते. परिणामी, जास्त अन्न खाल्ले जाऊन वजनवाढीचा धोका संभवतो. यासाठी आहारात ग्लुटेनचे प्रमाण कमी करून तंतुमय पदार्थांचा जास्त समावेश करावा.त्यामुळे वजन कमी होण्यास मदत होते.  मैदा, गहू, बार्ली, यीस्ट, ब्रेड, बिस्कीट, केक, पास्ता, सोयासॉस इत्यादी.मध्ये ग्लुटेनचे प्रमाण जास्त असते.

ग्लुटेनमुक्त (प्रमाण कमी) आहार 

  • मका, क्विनोआ, ओट्स, ब्राऊन राइस, ज्वारीचे पीठ, साबुदाणा, बाजरी, राजगिरा, कडधान्य, शेंगदाणे आणि सर्व प्रकारच्या डाळी यांचा आहारात समावेश करावा.
  • संत्रा, द्राक्षे, केळी, सफरचंद, बीट, कांदा, काळी मिरी, अळिंबी, बटाटे, कॉर्न, स्क्वॅश, पालक, ब्रोकोली, कोबी, गाजर आणि मुळा.
  • दुग्धजन्य पदार्थ : मलई, दूध, दही, लोणी आणि चीज 
  • चिकन, मासे.
  • ग्लुटेनमुक्त तेल : खोबरेल , ॲवोकॅडो , ऑलिव्ह , सूर्यफूल, तीळ 

क्विनोआ  

  • हा डाळीसारखा दिसतो. हा अत्यंत पौष्टिक आणि रुचकर मानला जातो. 
  • इतर धान्यांच्या तुलनेत क्विनोआमध्ये सर्वांत कमी स्निग्ध पदार्थ असतात. जे आपले वजन वाढण्यापासून रोखतात.
  • यामध्ये भरपूर प्रमाणात लोह, प्रथिने, जीवनसत्त्व-ब, ई, एथोसिलेरोसिस आणि अल्फा लिनोलेनिक आम्ल असतात. शरीरातील प्रथिनांची गरज पूर्ण करण्यासाठी याचे सेवन अत्यंत महत्त्वाचे आहे. 

राळा 

  • राळा साधारणपणे हलक्या पिवळसर रंगाचे आणि मोहरीच्या बियांच्या आकाराचे असते. 
  • राळा हे ग्लुटेनमुक्त असल्याने पचायला हलके असते. त्यामुळे कोलेस्टेरॉलची पातळी नियंत्रित राहण्यास मदत होते.
  • मधुमेह, ह्रदय, पोटाच्या आणि रक्तवाहिन्यासंबंधीच्या आजारांवर  राळा हे पौष्टिक अन्न म्हणून वापरता  येते.
  • राळ्याचा ग्लायसेनिक इंडेक्स कमी असल्याने रक्तातील साखरेचे प्रमाण नियंत्रित राहण्यास मदत होते.

मका 

  • मक्यामध्ये ७५ टक्के स्टार्च, ८ ते १० टक्के प्रथिने आणि ४ ते ५ टक्के स्निग्ध पदार्थ असतात. तसेच जीवनसत्त्व अ, ब, ई आणि खनिज पदार्थ मुबलक प्रमाणात असतात.
  • मक्यामधील तंतुमय पदार्थ विविध आजाराच्या प्रतिबंधक प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका बजावतात.
  • ग्लायसेनिक इंडेक्स कमी असतो.  
  • स्टार्चचा वापर प्रक्रियायुक्त अन्नपदार्थात द्रवपदार्थ घट्ट करण्यासाठी अथवा अन्नपदार्थ एकजीव करण्यासाठी केला जातो. त्याशिवाय स्टार्चचा वापर स्वीटनर्स, सिरप, मोनोसोडियम ग्लुटामेट, बेकरी, आंबविण्याच्या प्रक्रियेत तसेच दुग्ध पदार्थ व भाजीपाला प्रक्रिया पदार्थांमध्ये वापर केला जातो. 

ग्लुटेनमुक्त आहाराचे आरोग्यदायी फायदे  

  • हृदयाचे आरोग्य राखता येते, कोलेस्ट्रोल नियंत्रित राहण्यास मदत होते.
  • वजन कमी करण्यासाठी फायदेशीर आहे. कमी प्रमाणात स्निग्ध पदार्थ असतात. 
  • पाचक रसाचे स्रवण चांगले, पचनक्रिया सुधारते. आतड्यांचे कार्य सुरळीत होते.
  • त्वचेवरील काळे किंवा पांढरे चट्टे कमी होतात. त्वचा उजळण्यास मदत होते. 

- ज्ञानेश्‍वर शिंदे,  ७५८८१७९५८०
(पीएचडी विद्यार्थी, अन्न विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभाग, सॅम हिगिनबॉटम कृषी तंत्रज्ञान आणि विज्ञान विद्यापीठ,  प्रयागराज, उत्तर प्रदेश)
- इम्रान पठाण,   ९७६३२१८८६०
(सौ के.एस.के अन्नतंत्र महाविद्यालय, बीड)


इतर कृषी प्रक्रिया
आलेपासून प्रक्रियायुक्त पदार्थ निर्मितीआले ही कंदवर्गीय वनस्पती असून बहुऔषधी म्हणून...
पौष्टिक आहारासाठी क्विनोआक्विनोआ हा धान्याचा एक प्रकार असून एखाद्या...
जाणून घ्या अंडी खाण्याचे फायदेशरीराला अत्यंत आवश्यक असणारी आणि आपले शरीर स्वतः...
अ‍ॅक्रिलामाइड कमी करण्यासाठी...विशिष्ट प्रकारच्या खाद्यपदार्थांच्या...
संत्रा रसापासून पावडर; विद्यापीठाने...अकोला येथील डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी...
लिंबापासून प्रक्रियायुक्त पदार्थलिंबाच्या सालीमध्ये सर्व प्रकारचे जीवनसत्त्वे,...
आरोग्यदायी ड्रॅगन फ्रूटसद्यःस्थितीत भारतामध्ये ड्रॅगन फ्रूटचे उपलब्ध...
आवळ्यापासून लोणचे, सुपारी, मुरंबाआवळ्यापासून तयार केलेल्या मूल्यवर्धित पदार्थांना...
कोकोओपासून प्रक्रियायुक्त पदार्थकोकोओचे अनेक प्रकार असून, प्रत्येक प्रकारातील...
पेरूपासून जेली, जॅम, सरबतपेरू हे नाशवंत फळ असल्यामुळे योग्यवेळी काढणी करून...
आरोग्यवर्धक योगर्टयोगर्ट हे कॅल्शिअम, रायबोफ्लेविन, फॉस्फरस, झिंक,...
पेरूचे आरोग्यदायी गुणधर्मपेरू हे नाशवंत फळ असून ते जास्त काळ टिकत नाही....
आहारात असावेत ग्लुटेन मुक्त पदार्थग्लुटेन हा गहू, राई आणि बार्ली यांसारख्या ठरावीक...
तुतीपासून प्रक्रियायुक्त पदार्थतुती फळांचा  पांढरा, काळा आणि लाल रंग असतो....
आहारात असावेत मोड आलेली कडधान्येप्रथिने, खनिजे, जीवनसत्त्वे आणि कर्बोदके यांचा एक...
अन्न प्रक्रियेसाठी कंपित विद्युत...पारंपरिक अन्न प्रक्रिया उद्योगामध्ये...
आहारामध्ये असावा तंतुमय पदार्थांचा...बदलती जीवनशैली आणि नेहमी जंक फूड खाण्यामुळे...
ऊसरसापासून इम्युनिटी शॉट, गन्ना पन्नामाहिती तंत्रज्ञान क्षेत्रात कार्यरत असणाऱ्या...
केळीपासून व्हिनेगार, टॉफी, पावडरकेळी फळाचा साठवण कालावधी कमी असतो. त्यामुळे...
जीवनसत्त्वयुक्त शेवगाशेवग्याच्या शेंगाचे आरोग्यदायी फायदे आहेत....