agricultural news in marathi Farmers got recognition from the production of aromatic oils | Agrowon

सुगंधी तेलनिर्मितीतून शेतकऱ्यांना मिळाली ओळख

टीम अॅग्रोवन
बुधवार, 3 मार्च 2021

जिरॅनॉलचे प्रमाण अधिक असल्यामुले पाल्मरोसा (शा. नाव ः Cymbopogon martinii) आणि जमरोसा ( शा. नाव - C. nardus) या दोन्ही गवतांना मोठी मागणी आहे. विशिष्ट सुगंधी असलेल्या या तेलाला सुगंधी द्रव्ये, प्रसाधने, औषधी आणि घरगुती वापरासाठी मोठी मागणी आहे. किंचित गुलाबासारखा आल्हाददायक गंधामुळे राष्ट्रीय आणि आंतररराष्ट्रीय स्तरावरही लोकप्रियता मिळत आहे. 

जिरॅनॉलचे प्रमाण अधिक असल्यामुले पाल्मरोसा (शा. नाव ः Cymbopogon martinii) आणि जमरोसा ( शा. नाव - C. nardus) या दोन्ही गवतांना मोठी मागणी आहे. विशिष्ट सुगंधी असलेल्या या तेलाला सुगंधी द्रव्ये, प्रसाधने, औषधी आणि घरगुती वापरासाठी मोठी मागणी आहे. किंचित गुलाबासारखा आल्हाददायक गंधामुळे राष्ट्रीय आणि आंतररराष्ट्रीय स्तरावरही लोकप्रियता मिळत आहे. 

उत्तर गुजरात येथे प्रामुख्याने भात, गहू, बटाटा, कपाशी, भाजीपाला ही पारंपरिक पिके आहेत. मातीची कमी होत चाललेली सुपीकता, कमी झालेले उत्पादन आणि एकूण वाढलेल्या निविष्ठांच्या खर्चामुळे वाढलेला उत्पादन खर्च अशा अनेक कारणांमुळे पारंपरिक पिकांतून फारसे उत्पन्न मिळत नव्हते. त्यातच या भागामध्ये वन्य प्राणी, माकडे यांच्यामुळे पिकांचे मोठे नुकसान होत असे. या समस्यांवर मार्ग काढण्यासाठी उत्तर गुजरात येथील प्रगतिशील शेतकरी वेगळ्या पिकाच्या शोधात होते. त्या वेळी त्यांचे लक्ष जमरोसा या सुगंधी वनस्पतीकडे वेधले गेले. याला स्थानिक भाषेमध्ये जमरोशा किंवा रोशागवत असे म्हणतात. सुपीकता कमी असलेल्या जमिनीतही पाल्मरोसा, जमरोसा, लेमनग्रास अशी सुगंधी गवते अधिक चांगल्या प्रकारे वाढत असल्याने शेतकऱ्यांनी याला पसंती दिली. विशेषतः सामू ९ पेक्षा अधिक असलेल्या अल्कली जमिनीसाठी अशी पिके अधिक सहनशील आहे. सिंचनाच्या अनियमिततेच्या ताणासाठी बऱ्यापैकी सहनशीलता आहे. 
या गवतांपासून तेलाचे उत्पादन मिळण्यासोबतच जमिनीची सुधारणाही होते. सुगंधी वनस्पतीमध्ये पाल्मरोसा या पिकामध्ये वन्य प्राणी, किडी आणि रोग यांच्या हल्ल्यापासून तुलनेने कमी नुकसान होते. आर्थिक गुंतवणूक आणि परताव्याचा विचार करता पाल्मरोसा आणि जमरोसा या दोन्ही गवतांच्या एकत्रित उत्पादनाचे प्रारूप बसविण्याचा प्रयत्न येथील शेतकऱ्यांनी केला. त्यांनी लागवडीचा निर्णय घेतला. शेतकऱ्यांच्या मोठ्या शेतामध्ये (१५ हेक्टरपेक्षा अधिक) पाल्मरोसा किंवा जमरोसा या पिकांची चार प्रात्यक्षिके घेण्यात आली.
मेहसाना (गुजरात) प्रांत सामान्यतः भात, गहू, बटाटा आणि कपाशी पिकासाठी ओळखला जातो. आता येथील वाहेलाल गाव सुगंधी वनस्पतीच्या लागवडीसाठी ओळखले जाऊ लागले आहे. भारतीय कृषी संशोधन संस्थेच्या औषधी आणि सुगंधी पिके संशोधन संचालनालय, आनंद यांच्या सहकार्याने बोरीअवी येथील शेतकरी घनश्यामभाई पटेल यांनी २०१६-१७ मध्ये पाल्मरोसाची लागवड सुरू केली. त्यानंतर २०१७-१८ मध्ये जमरोसा लागवडही केली. परिसरातील शेतकऱ्यांनी अशा लागवडीमध्ये उत्सुकता दाखवली. त्यांच्या वाहेलाल येथील एक दिवसाच्या प्रशिक्षणाचा खर्चही कालिकत, केरळ येथील  सुपारी आणि मसाले संशोधन संचालनालयाने उचलला. पुढे या गवतांपासून तेल काढण्याची बाष्प डिस्टिलेशनसाठी आवश्यक यंत्रणाही त्यांच्या शेतामध्ये उभारण्यात आली. आवश्यक तेलाची निर्मिती सुरू झाली. या तेलापासून सुगंधी घटक वेगळे करण्याची म्हणजेच जिरॅनिओल किंवा जिरॅनिल अॅसिटेट काढण्याची यंत्रणा सध्या त्यांच्या शेतामध्येच उभारली जात आहे. 

उत्पन्न आणि फायदे

  • प्रत्येक शेतकऱ्याला पाल्मरोसा लागवडीतून सरासरी १.५ लाख रुपये प्रति हेक्टर प्रति वर्ष निव्वळ उत्पन्न मिळत आहे. तर जमरोसा लागवडीतून सरासरी १.५९ लाख रुपये प्रति हेक्टर प्रति वर्ष  इतके निव्वळ उत्पन्न मिळत आहे. 
  • आता चार वर्षांच्या लागवडीनंतर शेतकऱ्यांना चांगले उत्पन्न मिळत आहे. 
  • शेतकऱ्यांच्या जमिनीमध्ये सुधारणाही झाली आहे. 
  • शेतकऱ्यांच्या निविष्ठा, सिंचनाचे पाणी आणि मजुरांची आवश्यकता यामध्ये ५० टक्क्यांपर्यंत घट झाली आहे. 
  • हे पीक साठवणीसाठीही सोपे आहे.
  • वन्य प्राण्यांचाही त्रास होत नाही. 
  • तेल काढल्यानंतर शिल्लक राहिलेले अवशेषही पशुखाद्य किंवा इंधन म्हणून वापरता येतात.

इतर टेक्नोवन
निचऱ्यासाठी मोल नांगर, सबसॉयलरभारी काळ्या जमिनीमधून प्रभावी निचरा होण्यासाठी...
पीकविषयक माहितीसाठी मोबाईल ॲपकोणत्याही ॲपची उपयुक्तता ही त्यामध्ये असलेली...
मालमत्ता मोजणीसाठी आधुनिक तंत्रज्ञानाचा...पंचायतराज मंत्रालयाच्या प्रस्तावानुसार तयार...
शेती व्यवस्थापनात सेन्सर तंत्रज्ञानड्रोनमधील सेन्सर हे पिकांची स्थिती किंवा...
ऊस पिकासाठी ठिबक सिंचन पद्धतीचा वापरउसासाठी योग्य ठिबक सिंचन शक्यतो १६ मी.मी....
रेशीम उत्पादकाने सुरू केली कच्चा धागा...सातारा जिल्ह्यातील अंतवडी येथील सूरज महेंद्र...
सौरऊर्जेवरील वैशिष्ट्यपूर्ण स्वयंचलित...पीक संरक्षणाच्या  खर्चात वाढ होत असून,...
सूक्ष्म सिंचनामध्ये स्वयंचलित यंत्रणासूक्ष्म सिंचनामुळे पाण्याची मोठ्या प्रमाणात बचत...
सीआयसीआर’ने विकसित केली कापूस वेचणी बॅग नागपूर ः कापूस वेचणीतील महिलांचे श्रम कमी व्हावे...
बटाटा साठवणीत हवा खेळती ठेवणारी प्रणालीदक्षिण कर्नाटकमध्ये सामान्यतः सरासरी तापमान कमाल...
पेंढा कापणी, गोळा करणारे ‘स्ट्रॉ कंबाइन...अलीकडे विविध पिकांच्या काढणीसाठी कंबाइन...
कच्च्या हळदीपासून भुकटी करण्याचे वेगवान...* १२ ते २४ तासांत ओल्या हळदीपासून भुकटी शक्य *...
सेंद्रिय शेतीचे तंत्र केले आत्मसातआगर (ता. डहाणू, जि. पालघर) येथील चंद्रकांत पाटील...
कृषी क्षेत्रामध्ये महिला अनुकूल यंत्रे...प्रत्येक क्षेत्रामध्ये महिलांचे योगदान कौतुकास्पद...
हरितगृहावरील पांढरा थर शेवंती पिकाला...शेवंतीसारख्या प्रकाशासाठी संवेदनशील पिकामध्ये...
ग्रामीण उत्पादनांच्या विक्रीसाठी ऑनलाइन...मोबाईल हाती आला तरी अद्याप शेतकरी व ग्रामीण...
काढणीपश्‍चात कामासाठी सुधारित यंत्रेमानवचलित सुपारी सोलणी यंत्र पारंपरिक पद्धतीने...
सुधारित तंत्राद्वारे वाढवली उसाची...सतत शिकण्याची आस, अभ्यास, मेहनत व सुधारित...
कपाशी अवशेषातील बोंड अळीचा नाश करणारी...कपाशी पिकामध्ये अमेरिकन बोंड अळी आणि गुलाबी बोंड...
सुगंधी तेलनिर्मितीतून शेतकऱ्यांना...जिरॅनॉलचे प्रमाण अधिक असल्यामुले पाल्मरोसा (शा....