agricultural news in marathi Give the animals a balanced diet | Page 2 ||| Agrowon

जनावरांना द्या संतुलित आहार

डॉ. सागर जाधव
मंगळवार, 31 ऑगस्ट 2021

जनावरांचे वजन, वय, उत्पादन क्षमता, विविध शारीरिक क्रियेसाठी आवश्यक असणारे सर्व अन्नघटकांना योग्य प्रमाणात एकत्र मिसळणे यास संतुलित आहार असे म्हणतात.   
 

जनावरांचे वजन, वय, उत्पादन क्षमता, विविध शारीरिक क्रियेसाठी आवश्यक असणारे सर्व अन्नघटकांना योग्य प्रमाणात एकत्र मिसळणे यास संतुलित आहार असे म्हणतात.   

प्रत्येक जनावराला त्याच्या शारीरिक स्थितीनुसार आहार देणे आवश्‍यक असते. आहारामध्ये वैरण, हिरवा चारा, खनिज पदार्थ, जीवनसत्वे, पाणी यांचा समावेश असावा. पावसाळी दिवसांमध्ये मुख्यतः हिरवा चारा जनावरांना जास्त प्रमाणात दिला जातो. परंतु जनावरांना हिरवा आणि वाळलेला चारा योग्य प्रमाणात देणे गरजेचे आहे.

देशी गाईंना २ ते २.५ टक्के तर म्हशींना व संकरित गाईंना त्यांच्या वजनाच्या २.५ ते ३ टक्के शुष्क पदार्थाची गरज असते.  जनावरांचे वजन, वय, उत्पादन क्षमता, विविध शारीरिक क्रियेसाठी आवश्यक असणारे सर्व अन्नघटकांना योग्य प्रमाणात एकत्र मिसळणे यास संतुलित आहार असे म्हणतात.   
आहारात विविध प्रकारच्या खाद्यपदार्थांचे मिश्रण असणे आवश्यक आहे.  जनावरांच्या आहार प्रमाणात व घटकांत अचानक बदल करू नये.

संतुलित आहार 

  • प्रत्येक जनावराला रोज वाळलेला चारा, हिरवा चारा (एकदल अथवा द्विदल), पशुखाद्य व क्षारमिश्रण द्यावे.
  • वाळलेला चारा, हिरवा चारा कुट्टी करूनच द्यावा.
  • आहार शुष्क तत्त्वाच्या आधारावर द्यावा. १०० किलोस २.५ ते ३.० किलो या प्रमाणात शुष्क पदार्थ द्यावेत.
  • पशुआहारात २/३ भाग वैरण आणि १/३ भाग पशुखाद्य असावे.
  • एकदल वर्गातील हिरवा चारा (मका, कडवळ, ओट, बाजरा, नेपियर इ.)  यामध्ये पिष्टमय पदार्थाचे प्रमाण जास्त असते.
  • द्विदल वर्गातील चारा (लुसर्न, बरसीम, सुबाभूळ, चवळी, शेवरी)  यामध्ये प्रथिनांचे प्रमाण जास्त असते.
  • वाळलेली वैरण (कडबा, सरमाड, पेंढा, वाळलेले गवत, बगॅस, गव्हाचे काड, उसाचे वाढे) यामध्ये एकूण पचनीय पदार्थ यांचे प्रमाण अतिशय कमी असते.
  • पशुखाद्यामध्ये १८ ते २० % प्रथिने व ६५ ते ७५ % ऊर्जा असते.
  • जनावरांच्या आहारात सुकी वैरण, हिरवा चारा व पशुखाद्य यांचे प्रमाण शास्त्रियदृष्ट्या ठरवावे.
  • जनावरांच्या शरीराची खनिजांची गरज भागविण्यासाठी चिलेटेड खनिज मिश्रण देणे गरजेचे आहे.
  • हिरवा चारा फुलोऱ्यात असताना द्यावा. हिरवा चारा मुबलक प्रमाणात असल्यास पशुखाद्यावर ील ३० टक्के खर्च कमी करता येतो.
  •  संतुलित आहारासोबत पिण्यासाठी मुबलक स्वच्छ पाण्याची उपलब्धता करावी.
  • पिण्यासाठीचे पाणी वास रहित, रंगहीन असावे. त्यात कोणतेही अपायकारक क्षार नसावेत.
  • साधारणपणे जनावरांना पिण्यासाठी दररोज ८० ते १०० लिटर पाणी द्यावे.

संकरित गाईसाठी आहार 
खालील मात्रा ही साधारणपणे ५०० किलो शारीरिक वजन आणि १५ लिटर दूध देण्याऱ्या गाईसाठी आहे.

  • हिरवा चारा एकदल (२१ किलो) : मका, ज्वारी, बाजरी, ओट, नेपियर इ.
  • द्विदल चारा (९ किलो) :  लुसर्न, बरसीम, चवळी, वाटाणा, वाल, गिनी गवत, पॅरा गवत, सुदान गवत, दशरथ गवत, अंजन गवत, स्टायलो गवत इ.
  • वाळलेला चारा (५ ते ६ किलो) : ज्वारीचा कडबा, मका, बाजरी सरमाड, गव्हाचा तूस, भाताचा पेंढा, वाळलेले गवत, सोयाबीन व तुरीचे काड, उडदाचा पाला, मुगाचा पाला इत्यादी.
  • पशुखाद्य : शरीर पोषणासाठी १ ते १.५ किलो आणि प्रतिलिटर दूध उत्पादनास ४०० ग्रॅम (एकूण ६.५ किलो)
  • चिलेटेड खनिज मिश्रण : ५० ग्रॅम प्रतिदिन.

संतुलित पशुखाद्य बनविण्याचे तंत्र : प्रमाण १०० किलोसाठी)
दुग्धोत्पादनामध्ये जादा खर्च हा पशुआहारावर होतो. पशुखाद्यामध्ये मका, ज्वारी, बाजरी, डाळींच्या चुणी तसेच सरकी पेंड, सोयाबीन पेंड, भुईमूग पेंड, गव्हाचा किंवा तांदळाचा कोंडा यांचा योग्य प्रमाणात वापर करून पशुखाद्य तयार करता येते.

मका भरडा.......३५ किलो
शेंगदाणा पेंड.....२८ किलो
टरफले/भुसा(गहू,हरभरा,डाळी,भात).....३४ किलो
खनिज मिश्रण.....२ किलो
मीठ.....१ किलो

हिरव्या चाऱ्याचे महत्त्व 

  • चारा चवदार असल्यामुळे जनावरे आवडीने खातात.
  • द्विदल चाऱ्यामधून खनिजे व प्रथिनांचा पुरवठा होतो.
  •  जनावरांच्या शरीरात जीवनसत्त्व ‘अ ’(कॅरोटीन) पुरवठा होऊन रातांधळेपणा टाळण्यास मदत होते. त्वचा सतेज व उत्तम राहते.
  • जनावरांच्या आहारात हिरव्या चाऱ्यासोबतच वाळलेला चारा समावेश करणे आवश्यक आहे. ज्यामुळे त्यांना लागणाऱ्या पोषक घटकांची कमतरता भरून निघते.

- डॉ. सागर जाधव, ९००४३६१७८४
(पशूपोषण शास्त्र विभाग, बारामती ॲग्रो लिमिटेड,बारामती,जि.पुणे)


इतर कृषिपूरक
संवर्धनयोग्य रंगीत माशांचे प्रकार...शोभिवंत माशांचे विविध प्रकारे वर्गीकरण करण्यात...
गायी-म्हशीमध्ये गर्भपाताची समस्यासंसर्गिक गर्भपात हा एक जीवाणूजन्य रोग असून त्याचा...
खुडूक कोंबडी कशी ओळखावी?अंडी उत्पादन देणाऱ्या कोंबड्या वर्षभरात साधारणतः...
शेतकरी बापाचा शेतकरी पोरगा; 'आयटी'ची...वृत्तसंस्था - जम्मूतील तरुणांना रोजगार देण्यासाठी...
स्टार्टर, ग्रोवर आणि फिनिशर म्हणजे काय? कोंबडीच्या वयानुसार त्यांच्या खाद्यात बदल करावा...
सुप्तअवस्थेतील कासदाह कसा ओळखाल? दुग्धव्यवसायातील सर्वात खर्चिक आजार म्हणजे कासदाह...
जनावरांमध्ये प्रतिजैविकांचा करा योग्य...योग्य प्रमाणात आणि विशिष्ट कालावधीत...
जनावरांच्या वंध्यत्वास कारणीभूत घटक प्रत्येक पशुपालकाला आपल्या गोठ्यात जास्त दूध...
आजारी शेळ्यांची ओळख कशी करावी?शेळी पालन व्यवसायामध्ये संगोपन व व्यवस्थापनाला...
पशुपालकांना मिळणार KCC अंतर्गत पैसे किसान क्रेडिट कार्ड म्हणजेच केसीसी ही एक योजना...
पशुपालन क्षेत्रात गुंतवणुकीची गरज भारतीय कृषी-अन्न व्यवस्थेतील सर्वात महत्त्वाच...
दुधाळ जनावरांसाठी कॅल्शियमचे महत्त्व गाय म्हैस विल्यानंतर त्यांच्या शरीरात कॅल्शियमची...
भारताच्या डेअरी निर्यातीत पुढील दशकात...भारतातील दुग्धजन्य पदार्थांच्या निर्यातीत पुढील...
गोपैदाशीचे धोरण अन् उद्दिष्टे...उच्च आनुवंशिकता आणि दुग्धोत्पादन क्षमता असलेली...
कोंबड्यांना द्या योग्य गुणवत्तेचे पाणीकोंबड्यांना पाणी देण्यापूर्वी शुद्धीकरण करावे....
जनावरांमधील आंत्रविषार आजारजनावरांना विशेषतः शेळ्या-मेंढ्यांना पावसाळ्यात...
जनावरे वारंवार उलटण्याची समस्यापशुपालकांनी आपल्या गोठ्यातील जनावरांची माजाची...
कृत्रिम रेतनाची योग्य वेळ महत्त्वाची जनावरांमध्ये कृत्रिम रेतन करताना गर्भधारणा यशस्वी...
मध निर्यातीला चालना देण्यावर अपेडाचा भर पुणे - युरोप आणि इतर देशांमध्ये मधाच्या...
अंडी शाकाहरी कि मांसाहारी?मुळातचं अंडी देणं ही कोंबडीची नैसर्गिक प्रक्रिया...