agricultural news in marathi Health benefits of linseed | Agrowon

जवस एक सुपरफूड

डॉ. राजेश क्षीरसागर, गणेश गायकवाड
शनिवार, 10 एप्रिल 2021

अलीकडच्या काळात जवस एक सुपरफूड म्हणून उदयास येत आहे. जवसामध्ये अधिक प्रमाणात ओमेगा-३, स्निग्ध आम्ल, तंतुमय पदार्थ असतात. हे आरोग्यास अधिक फायदेशीर आहेत. 

अलीकडच्या काळात जवस एक सुपरफूड म्हणून उदयास येत आहे. जवसामध्ये अधिक प्रमाणात ओमेगा-३, स्निग्ध आम्ल, तंतुमय पदार्थ असतात. हे आरोग्यास अधिक फायदेशीर आहेत. हृदयासंबंधित आजार, रक्तामध्ये कोलेस्टेरॉलचे प्रमाण, मधुमेह, कॅन्सर, अस्थिरोग आणि मज्जासंस्थेवरील आजारावर उत्तमरीत्या काम करते.

  •  जवसामध्ये असणारे प्रथिने रोगप्रतिकारक क्षमता वाढविण्यास मदत करते.
  • जवसाच्या तेलाचा बेकरी, दुग्धजन्य पदार्थ, फळांचे रस, नूडल्स अशा अनेक खाद्यपदार्थांमध्ये त्यांची पोषण तत्त्वे वाढविण्यास उपयोग केला जातो.
  • जवसामध्ये ओमेगा-३ स्निग्ध आम्ल, जसे की अल्फा लिनोलेनिक आम्ल, तंतुमय पदार्थ, प्रथिने आणि ॲन्टिऑक्सिडन्ट्‍स हे मुबलक प्रमाणात आहेत. याचा फायदा हृदयासंबंधित आजार, रक्तामध्ये कोलेस्टेरॉलचे प्रमाण, मधुमेह, कर्करोग, अस्थिरोग आणि मज्जासंस्थेवरील आजारावरील उपायांसाठी केला जातो.
  • खाद्य तेलबियांच्या बरोबरीने औषधी, औद्योगिक उपयुक्तता, पशुआहार, झाडाच्या तंतूंपासून कापडनिर्मिती असे जवसाचे उपयोग आहेत.

आरोग्यदायी फायदे 
 वजन कमी करण्यास मदत 

जवसाच्या बियांमध्ये तंतुमय पदार्थ आहेत, जे वजन कमी करण्यास मदत करतात. एक उत्कृष्ट पोषक तत्त्व आहे.

आहारातील उपयोगी पोषक तत्त्वे पुरवते 
जवसामध्ये आहाराच्या दृष्टीने अनेक महत्त्वाचे पोषक तत्त्वे आहेत. ते ओमेगा-३ स्निग्धाम्ले, जीवनसत्त्व अ, ड, इ आणि कॅल्शिअम फॉस्फरस, पोटॅशिअम, मॅग्नेशिअमचा एक चांगला स्रोत आहे.

 रक्तातील कॉलेस्टरॉल कमी करण्यास मदत 
रक्तातील कॉलेस्टरॉल कमी करण्यास मदत जवस बियांमधील तंतुमय पदार्थ रक्तात उपस्थित खराब कोलेस्टेरोलला बांधतात आणि शरीरातून ते काढण्यास साह्य करतात. वजन आटोक्यात ठेवतात.

हृदयाचे आरोग्य सुधारण्यास मदत 
जवस बियांमध्ये ओमेगा ३ स्निग्धाम्ले विशेषकरून अल्फा लिनोलेनिक आम्ल हे चांगल्या प्रमाणात आहे. जवस बिया तुमच्या हृदयासाठी एक योग्य आहार आहे. त्याने रक्तवाहिन्यामध्ये गाठी बनण्याचा धोका कमी होतो.

अस्थिरोगावर उपयुक्त 
जवसामध्ये प्रथिनांचे व कॅल्शिअम आणि फॉस्फरसचे प्रमाण मुबलक आहे. त्यामुळे हाडे मजबूत होतात व हाडांचे दुखणे कमी होते.

यकृत निरोगी ठेवण्यास मदत 
जवसामध्ये असलेल्या अॅन्टिऑक्सिडन्ट्समुळे यकृताचे डीटॉक्स करण्यात मदत होते. अॅन्टिऑक्सिडन्ट्‍स यकृतातील विषारी व अपायकारक पदार्थ काढण्यास मदत करतात.

पचन क्रिया चांगली होण्यास मदत 
आहारात जवसाचा वापर करावा. ज्यामुळे भूक चांगली लागते. पचनक्रिया चांगली होते. जवसातील तंतुमय पदार्थ पचनक्रिया सुधारण्यास मदत करतात. यामुळे बधकोष्ठतेवरही फायदा होतो.

त्वचेवर उपयोगी 
जवसामध्ये असणाऱ्या अॅन्टिऑक्सिडन्ट्‍स गुणांमुळे त्वचेसाठी फायदेशीर ठरते. त्वचेमध्ये कोलेजनचे प्रमाण वाढते आणि नव्या पेशी तयार होतात. त्वचा निरोगी राहते.

महिलांच्या समस्या दूर करण्यात मदत 
जवसामुळे महिलांचे हार्मोन बॅलन्स नियंत्रित राहते. यामध्ये असणारे फायटोइस्ट्रोजेन हे मासिक पाळीसंबंधी समस्यांवर उपायकारक आहेत. त्यामुळे मासिक पाळीच्या वेदना कमी होण्यास मदत होते.

जवसापासून विविध पदार्थ 
जवसाची चटणी 
साहित्य 

एक वाटी जवस (१०० ते १५० ग्रॅम), तीळ ५० ग्रॅम, चवीनुसार तिखट, मीठ.

कृती 
जवसाच्या बिया व तीळ मंद आचेवर २ ते ३ मिनिटे भाजून घ्यावेत. त्यामध्ये चटणी, लसूण, जिरे टाकून मिक्सरमधून बारीक करून घ्यावे. तयार चटणी चविष्ट लागते.

जवसाचे लाडू 
साहित्य 

जवस, तीळ प्रत्येकी एक वाटी, अर्धा वाटी डिंक पावडर, बदाम ५० ग्रॅम, एक वाटी साजूक तूप, गूळ २०० ग्रॅम.

कृती 
प्रथम जवसाच्‍या बिया भाजून घ्याव्यात. मिक्सरमधून काढून त्यामध्ये वरील साहित्य मिसळून घ्यावे. त्याचे मऊसर गोळे तयार करून लाडू करावेत. तयार लाडू हिवाळ्यामध्ये चांगले असतात.

जवसाची वडी 
साहित्य 

जवस ३० ग्रॅम, तीळ ७० ग्रॅम, गूळ १०० ग्रॅम.

कृती 
जवस चांगले भाजून घ्यावेत. भाजलेल्या जवस, तीळ आणि गुळासोबत चांगले एकत्रित करून घ्यावेत. त्याचे मिश्रण एकत्रित करून जवस वडी बनवावी.

प्रति १०० ग्रॅम जवसमधील पोषकतत्त्वे 
पोषकतत्त्वे...................प्रमाण
कर्बोदके......................२९ ग्रॅम
प्रथिने...........................२० ग्रॅम
स्निग्धांश.......................४१ ग्रॅम
ओमेगा-३ आम्ल.............२३ ग्रॅम
तंतुमय पदार्थ................२८ ग्रॅम
कॅल्शिअम....................२३६ मिलिग्रॅम
फॉस्फरस.....................६२२ मिलिग्रॅम
पोटॅशिअम....................८३१ मिलिग्रॅम
मॅग्नेशिअम.....................४३१ मिलिग्रॅम
फोलिक आम्ल................११२ मिलिग्रॅम

- डॉ. राजेश क्षीरसागर ९८३४९०५५८०
(अन्नतंत्र महाविद्यालय, वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ, परभणी)


इतर कृषी प्रक्रिया
कोकोओपासून प्रक्रियायुक्त पदार्थकोकोओचे अनेक प्रकार असून, प्रत्येक प्रकारातील...
पेरूपासून जेली, जॅम, सरबतपेरू हे नाशवंत फळ असल्यामुळे योग्यवेळी काढणी करून...
आरोग्यवर्धक योगर्टयोगर्ट हे कॅल्शिअम, रायबोफ्लेविन, फॉस्फरस, झिंक,...
पेरूचे आरोग्यदायी गुणधर्मपेरू हे नाशवंत फळ असून ते जास्त काळ टिकत नाही....
आहारात असावेत ग्लुटेन मुक्त पदार्थग्लुटेन हा गहू, राई आणि बार्ली यांसारख्या ठरावीक...
तुतीपासून प्रक्रियायुक्त पदार्थतुती फळांचा  पांढरा, काळा आणि लाल रंग असतो....
आहारात असावेत मोड आलेली कडधान्येप्रथिने, खनिजे, जीवनसत्त्वे आणि कर्बोदके यांचा एक...
अन्न प्रक्रियेसाठी कंपित विद्युत...पारंपरिक अन्न प्रक्रिया उद्योगामध्ये...
आहारामध्ये असावा तंतुमय पदार्थांचा...बदलती जीवनशैली आणि नेहमी जंक फूड खाण्यामुळे...
ऊसरसापासून इम्युनिटी शॉट, गन्ना पन्नामाहिती तंत्रज्ञान क्षेत्रात कार्यरत असणाऱ्या...
केळीपासून व्हिनेगार, टॉफी, पावडरकेळी फळाचा साठवण कालावधी कमी असतो. त्यामुळे...
जीवनसत्त्वयुक्त शेवगाशेवग्याच्या शेंगाचे आरोग्यदायी फायदे आहेत....
आहारात समाविष्ट करा पौष्टिक पदार्थरोगप्रतिकारशक्ती वाढवण्यासाठी आहारात पौष्टिक...
ड्रॅगन फ्रूट प्रक्रियेतील संधीशरीरातील कोलेस्टेरॉल नियंत्रित ठेवण्यासाठी आणि...
प्रक्रियेद्वारे आल्याचे मूल्यवर्धनआले हे महत्त्वाच्या मसाला पिकांपैकी एक आहे....
टोमॅटोपासून केचअप, सूप, प्यूरीटोमॅटो अत्यंत नाशवंत फळभाजी असून काढणीनंतर लगेच...
आरोग्यदायी व्हर्जीन कोकोनट ऑइलव्हर्जीन कोकोनट ऑइल तेल उत्कृष्ट पौष्टिक पदार्थ...
अंड्यापासून जॅम, पनीर निर्मितीसर्वांत स्वस्त, उत्तम पोषणतत्त्वे असणारा पदार्थ...
बहुगुणी राळाराळा साधारणपणे हलक्या पिवळसर रंगाचे आणि मोहरीच्या...
लसणापासून लोणचे, जेली, चटणीलसूण हा आपल्या सर्वांना परिचित आहे. लसणाचा उपयोग...