agricultural news in marathi importance of Liquid bacterial fertilizers | Agrowon

द्रवरूप जिवाणू खते महत्त्वाची...

श्रीमती एस. आर .सालके, डॉ. श्रद्धा वाबळे ​
शुक्रवार, 15 ऑक्टोबर 2021

जिवाणू खतांची प्रक्रिया करण्यापूर्वी बियाण्यास रासायनिक कीडनाशक आणि बुरशीनाशकाची प्रक्रिया करावी. त्यानंतर पेरणीपूर्वी दोन तास अगोदर बियाणास जिवाणू संवर्धकाची प्रक्रिया करून ते सावलीत सुकवावे. त्यानंतर बियाणे पेरणीसाठी वापरावे.

जिवाणू खतांची प्रक्रिया करण्यापूर्वी बियाण्यास रासायनिक कीडनाशक आणि बुरशीनाशकाची प्रक्रिया करावी. त्यानंतर पेरणीपूर्वी दोन तास अगोदर बियाणास जिवाणू संवर्धकाची प्रक्रिया करून ते सावलीत सुकवावे. त्यानंतर बियाणे पेरणीसाठी वापरावे.

घनरूप जिवाणू खते म्हणजेच जिवाणू प्रयोगशाळेत वाढल्यानंतर टाल्कम पावडर किंवा लिग्नाइट पावडर यांच्यामध्ये ते मिसळले जातात. त्यामध्ये असणाऱ्या जिवाणूंचे प्रमाण योग्य राखले जाते. पिशव्यांमध्ये बंद करून पावडर स्वरूपातील जिवाणू खते शेतकऱ्यांना पुरवली जातात. द्रवरूप स्वरूपामध्ये जिवाणू खते प्रयोगशाळेत तयार केली जातात आणि द्रवरूप स्वरूपातच बाटल्यांमध्ये बंद करून ती शेतकऱ्यांना पुरवली जातात. द्रवरूप जिवाणू खते वापरणे फायदेशीर आहे.

द्रवरूप जिवाणू खते :
विविध माध्यमांचा वापर करून द्रवरूप स्वरूपामध्ये ॲझोटोबॅक्टर, ॲझोस्पिरीलम, ॲसेटोबॅक्टर, रायझोबियम, पी.एस.बी., के.एम.बी. ही जिवाणू खते तयार केली जातात. प्रत्येक जिवाणू वाढीसाठी आवश्यक त्या घटकांवरच वाढवले जातात. यांना चांगले वाढण्यासाठी मिश्रण सतत हलते (घुसळत) ठेवावे लागते. पूर्ण वाढ झाल्यानंतर सूक्ष्म दर्शिकेखाली प्रमाण तपासून बाटलीबंद केले जाते.

द्रवरूप जिवाणू खतांचे फायदे 

  • वापरण्यास सहज सोपी असतात.
  • ठिबक सिंचनातून सहजरीत्या पिकांच्या मुळांपर्यत देता येतात.
  • पिकांची उगवण चांगली होते.
  • पिकांची जोमदार वाढ होऊन रोगप्रतिकार शक्ती वाढते.
  • जिवाणू खते तयार केल्यानंतर एक वर्षापर्यंत वापरता येतात.
  • जमिनीची सुपीकता वाढून पोत सुधारतो.
  • पिकाच्या पांढऱ्या मुळांची वाढ चांगली होते.
  • जिवाणूंचे प्रमाण खूपच चांगले असल्याने पिकांवर चांगले परिणाम दिसतो.
  • हाताळण्यासाठी सहज आणि सुलभ.
  • प्रति एकर प्रमाण कमी लागते (अडीच लिटर).

द्रवरूप जिवाणू खते वापरण्याची पद्धत 
जिवाणू खतांची प्रक्रिया करण्यापूर्वी बियाण्यास रासायनिक कीडनाशक आणि बुरशीनाशकाची प्रक्रिया करावी. त्यानंतर पेरणीपूर्वी दोन तास अगोदर प्रति दहा किलो बियाण्याला २५० मिलि जिवाणू संवर्धकाची प्रक्रिया करून ते सावलीत सुकवावे. बियाण्याचे टरफल निघणार नाही याची काळजी घ्यावी. नंतर पेरणी करावी.

पावडर स्वरूपातील जिवाणू खते 
विविध माध्यमांचा वापर करून पावडर स्वरूपातील ॲझोटोबॅक्टर,ॲझोस्पिरीलम, ॲसेटोबक्टर, रायझोबियम, पी.एस.बी., के.एम.बी. ही जिवाणू संवर्धके तयार केली जातात.

ॲझोटोबक्टर, ॲझोस्पिरीलम, ॲसेटोबॅक्टर, रायझोबियम हे जिवाणू वातावरणामध्ये असणारा नत्र (७८ टक्के) स्थिर करून पिकांना उपलब्ध करून देतात. मुळांद्वारे शोषून तो पिकांना पुरवतात. कारण वनस्पती/पिके नत्र जशाचा तसा घेऊ शकत नाहीत. रायझोबियम हे जिवाणू पिकांच्या मुळावर गाठी तयार करतात व सहजीवी पद्धतीने पिकांना नत्र उपलब्ध करून देतात. ॲझोस्पिरीलम हे जिवाणू मुळांभोवती राहून सहजीवी पद्धतीने पिकांना नत्र उपलब्ध करून देतात.

संपर्क - श्रीमती एस. आर. सालके, ९०४९६४६७६३,
डॉ. श्रद्धा वाबळे, ७८८८०३९२२४

(कृषी महाविद्यालय, पुणे)


इतर कृषी सल्ला
उशिरा गहू लागवडीचे तंत्र...बागायती उशिरा पेरणीसाठी, फुले समाधान (...
तेलाचं ‘पामर’ जंगलनैसर्गिक जंगलातील जैवविविधतेचा बळी देत हजारो...
द्राक्ष बागेतील घडकूज, मणीगळीवर...सध्या बागेतील वातावरणातील बिघाडामुळे...
शेतकरी उत्पादक कंपन्यांकरिता केळी...शासन मार्गदर्शकाच्या भूमिकेमध्ये राहते, परंतु...
शेतकरी नियोजन पीक : संत्राशेतकरी नाव ः ऋषिकेश सोनटक्‍के गाव ः टाकरखेडा...
शंखी गोगलगायींचे नियंत्रण शंखी गोगलगायी ही बहुभक्षी कीड रात्रीच्या...
शेतकरी नियोजनः शेळीपालनशेळीपालनास सुरवात करण्यापूर्वी शेळ्यांच्या विविध...
थंडीचा पिकावरील परिणाम कमी करणारे उपायसध्या हिवाळा सुरू असला तरी ढगाळ वातावरणामुळे...
यशाला आवश्यक पैलू पाडणारे गुजरातगुजरात हे भारताच्या प. किनारपट्टीवरील...
थंडीमध्ये घ्या केळी बागांची काळजीहिवाळ्यामध्ये डिसेंबर ते फेब्रुवारी या काळात...
आठवड्याच्या सुरुवातीस पाऊस, नंतर थंडीत...हिवाळी हंगामात पाऊस होण्यामुळे आणि ढगाळ हवामान...
करडईमध्ये आंतरमशागत महत्त्वाची...पेरणीनंतर तिसऱ्या आठवड्यात पहिली कोळपणी फटीच्या...
व्हर्जीन कोकोनट ऑइलनिर्मिती तंत्रव्हर्जीन कोकोनट तेल हे नैसर्गिक सर्वश्रेष्ठ...
द्राक्ष बागेत रोगांचा प्रादुर्भाव कमी...सध्या द्राक्ष लागवडीखालील क्षेत्रामध्ये कमी-अधिक...
द्राक्ष बागेत अन्नद्रव्ये कमतरतेची...दर्जेदार द्राक्ष उत्पादनासाठी द्राक्ष वेलीत...
शेतकरी नियोजन - कुक्कुटपालननाव : शत्रुघ्न नामदेव जाधव गाव : विटा...
शेतकरी नियोजन - पीक केळीएप्रिल व मे महिन्यातील केळी लागवडीमध्ये निसवण...
अन्नपदार्थांतील पोषण विरोधी घटक परिणाम...अन्नपदार्थात जसे पोषक घटक असतात. त्याप्रमाणे पोषण...
सूत्रकृमीचा प्रादुर्भाव जाणून त्वरित...विविध पिकांवर सूत्रकृमीच्या प्रादुर्भावामुळे वाढ...
वनशास्त्रातील शिक्षण, व्यावसायिक संधी वने ही जैवविविधतेचे आगर आहेत. हे लक्षात घेता बी....