agricultural news in marathi Important matters in goat rearing | Agrowon

शेळीपालनातील महत्त्वाच्या बाबी

अमृता राजोपाध्ये - कुलकर्णी
शनिवार, 24 एप्रिल 2021

आपल्या गोठ्यातील शेळी स्थानिक जातीची असली तरी जास्त वाढ असलेल्या जातीच्या बोकडाशी संकर करून सुधारित बोकडांची पैदास होऊ शकते. अशा प्रकारचे बोकड हे कमीत कमी वयात जास्त वजन वाढणारे असतात.
 

आपल्या गोठ्यातील शेळी स्थानिक जातीची असली तरी जास्त वाढ असलेल्या जातीच्या बोकडाशी संकर करून सुधारित बोकडांची पैदास होऊ शकते. अशा प्रकारचे बोकड हे कमीत कमी वयात जास्त वजन वाढणारे असतात.

शेळीपालन करताना सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे आपले उद्दिष्ट निश्‍चित करणे. बरेच शेळीपालक आपल्या गोठ्यातील बोकडांची फक्त पैदाशीसाठीच विक्री करायची असा उद्दिष्ट ठेवतात. यासाठी जास्त मागणी असणाऱ्या शेळ्यांच्या जातीची निवड करून काटेकोर नियोजनाने व्यवसाय सुरू करावा लागतो. सुरुवातीला स्थानिक जाती घेऊन चालू केलेल्या शेळीपालनापेक्षा अशा प्रकारात जास्त गुंतवणूक असते. आपल्या गोठ्यातील शेळी स्थानिक जातीची असली, तरी जास्त वाढ असलेल्या जातीच्या बोकडाशी संकर करून सुधारित बोकडांची पैदास होऊ शकते. अशा प्रकारचे बोकड हे कमीत कमी वयात जास्त वजन वाढणारे असतात. म्हणून कमीत कमी दिवसांत जास्त वजन देणारे बोकड तयार करणे चांगले ठरते.

शेळीपालनाची सूत्रे 

  • शेळ्यांच्या नवनवीन जातींचा अभ्यास, बाजारपेठेतील मागणीनुसार गोठ्यामध्ये दरवर्षी वेगळ्या जातीचा नर आणून त्याची पैदास करावी.
  • वेतावर आलेल्या शेळीला एक महिना आणि व्यायल्यानंतर एक महिना स्वतंत्र कक्षामध्ये व्यवस्थापन करावे. त्यामुळे शेळीची दूध देण्याची क्षमता वाढते. शेळी आणि करडामधील प्रेमाचे नाते अधिक घट्ट होते. त्यामुळे नवजात पिले सशक्त व निरोगी राहतात.
  • शेळ्यांची आरोग्य तपासणी तसेच शिफारशीनुसार लसीकरण करावे. घटसर्प, लाळ्या खुरकूत व बुळकांडी तसेच गाभण शेळ्यांना धनुर्वाताचे लसीकरण करावे.
  • दर तीन महिन्यांनंतर एक महिना वयाच्या पुढील पिले व शेळ्यांना जंतनाशकाचा वापर करावा.
  • पशुवैद्यकाकडून शेळ्यांच्या व्यवस्थापनाबाबत सातत्याने चर्चा आणि उपाययोजना करावी.
  • काटेकोरपणे शेळी व्यवस्थापन, निगा व स्वच्छता याबाबींवर बारकाईने लक्ष द्यावे. जमा खर्चाची नोंद ठेवावी. तसेच शेळ्यांच्या जन्म, मृत्यू, विक्रीची नोंद ठेवावी.
  • पाण्याचा मुबलक पुरवठा करण्यात यावा. अस्वच्छ पाण्यामुळे रोगप्रसार होतो. त्यासाठी पाणी साठवण्याच्या टाक्या, भांडी नियमितपणे स्वच्छ करावीत.
  • सर्वसाधारणपणे ४० किलो वजनाच्या शेळीला ५ ते ६ लिटर पाणी दररोज लागते. दूध देणाऱ्या शेळ्या दर लिटर दुधामागे १.५ लिटर पाणी जास्त पितात. दमट हवामानामध्ये त्यांना जास्त पाणी लागते.
  • अर्धा वाटा पद्धतीने शेळ्या शेतकऱ्यांकडे सांभाळण्यास दिल्यास, त्या माध्यमातून विना खर्चिक उत्पन्न सुरू झाले. अशा पद्धतीने २५ शेळ्या शेतकऱ्यांना देण्याचे नियोजन फायदेशीर ठरेल.
  • दहा बाय अडीच फुटाच्या दोन टाक्‍यांमध्ये शेळ्यांची लेंडी आणि मलमूत्राद्वारे खतनिर्मिती, गांडूळ खतनिर्मिती करावी. या खताचा शेतीमध्ये वापर करावा.

शेळ्यांचा आहार 

  • शेळ्यांना विविध प्रकारचा झाडपाला आवडतो. झाडांची कोवळी पाने, कोवळ्या फांद्या व शेंगा त्या आवडीने खातात.
  • शेळीला तिच्या वजनाच्या ३-४ टक्के शुष्क पदार्थ खाद्यातून मिळणे आवश्यक आहे. यादृष्टीने एका प्रौढ शेळीला दररोज साधारण ३-४ किलो हिरवा चारा, ७५० ग्रॅम ते १ किलो वाळलेला चारा व प्रथिनांच्या पूर्ततेसाठी २००-२५० ग्रॅम संतुलित पोषण आहार प्रतिदिन द्यावा.
  • करडांना १५ किलो वजनाच्यापुढे १०० ग्रॅम कडबा कुट्टी/ वाळलेला चारा द्यावा व तो पुढील प्रति ५ किलो वजनास ५० ग्रॅम या दराने वाढवावा.

संपर्क : अमृता राजोपाध्ये –कुलकर्णी,७२१८३२७०१०
(कृषी व्यवसाय व्यवस्थापन महाविद्यालय, नारायणगाव, जि. पुणे)


इतर कृषिपूरक
आहारात असावा आरोग्यदायी क्विनोआआंध्र प्रदेश आणि उत्तराखंड राज्यात क्विनोआची...
दुधाळ जनावरांमधील माज ओळखण्याच्या...दुधाळ जनावरांतील व्यवस्थापनामध्ये मुख्य कार्य...
वासरांची वाढ खुंटण्याची कारणे अन्...वासरांच्या आहारात मिल्क रिप्लेसर, बाळ खुराक इ....
संगोपन जानी म्हशीचे...चांगल्या दर्जाचे जनावर टिकून राहावे म्हणून जानी...
दूध उत्पादन वाढीसाठी दर्जेदार पशुआहारचारा कुट्टी करत असताना त्याचा योग्य आकार...
दूधनिर्मिती अन् प्रत टिकविण्यासाठी...दुधाचा दर हा गुणवत्तेवर अवलंबून असतो. त्यामुळे...
देशी, जर्सी, एचएफ गाईंचे अर्थशास्त्रशेतीला पूरक म्हणून पशुपालन हा व्यवसाय...
शिफारशीनुसार जनावरांना लसीकरण आवश्यक...जनावरे आजारी पडल्यामुळे दूध उत्पादनात घट, गर्भपात...
उन्हाळ्यातील म्हशींचे व्यवस्थापन जनावरांसाठी पुरेसे पाणी, खाद्याची व्यवस्था ठेवावी...
जनावरातील मूतखड्यावर गोखरू, कुलशी...मूतखडा हा आजार जनावरांमध्ये मोठ्या प्रमाणात...
नियोजन चारा, खाद्यमिश्रणाचे..जनावरांना वर्षभर लागणाऱ्या पशुखाद्य घटक, हिरवा...
शेळीपालनातील महत्त्वाच्या बाबीआपल्या गोठ्यातील शेळी स्थानिक जातीची असली तरी...
उन्हाळ्यातील जनावरांचे व्यवस्थापनगोठ्यामध्ये जनावरांना हालचाल करण्यासाठी...
फलोत्पादनासाठी शासनाच्या योजनाकृषी विभागातर्फे फलोत्पादनवाढीसाठी विविध योजना...
अळिंबी स्पॉन करताना घ्यावयाची काळजीसंशोधनाच्या आधारे भारतामध्ये अळिंबी स्पॉनसाठी...
पैदाशीच्या बोकडाचे व्यवस्थापनशेळीपालकांनी आपल्या प्रक्षेत्रावर जातिवंत बोकड...
मृदूअस्थी ः दुधाळ गाई- म्हशीतील आजारमृदूअस्थी आजार दुधाळ व गाभण गाई-म्हशींना निव्वळ...
शाश्वत गिनी पालनासाठी नवे तंत्रज्ञानस्थानिक पातळीवर गिनी, तितारी आणि चित्रा या...
सातत्यपूर्ण दूध उत्पादन देणारी निली...निली रावी म्हशीची दूध उत्पादन क्षमता ही मुऱ्हा...
जनावरातील लिस्टेरियोसिस आजारलिस्टरियोसिस आजारामध्ये जनावरे मान एकीकडे खेचून...