agricultural news in marathi The need for a budget for farming companies | Page 2 ||| Agrowon

शेतकरी कंपन्यांसाठी अर्थसंकल्पाची गरज

मिलिंद आकरे, हेमंत जगताप
शुक्रवार, 18 जून 2021

शेतकरी कंपनी सुरू करण्यापूर्वी जसे व्यवसायाची निवड महत्त्वाची असते, तसे कंपनी कायद्यानुसार काही नियम व मार्गदर्शक तत्त्वे पाळणे गरजेचे असते. यामध्ये प्रामुख्याने अर्थसंकल्पाची मांडणी व नियोजन अत्यंत महत्त्वाचे असते. 
 

शेतकरी कंपनी सुरू करण्यापूर्वी जसे व्यवसायाची निवड महत्त्वाची असते, तसे कंपनी कायद्यानुसार काही नियम व मार्गदर्शक तत्त्वे पाळणे गरजेचे असते. यामध्ये प्रामुख्याने अर्थसंकल्पाची मांडणी व नियोजन अत्यंत महत्त्वाचे असते. 

शे तकरी उत्पादक कंपनीची नोंदणी झाल्यानंतर व्यवसाय आराखडा तयार करण्याची प्रक्रिया सुरू होते. प्रामुख्याने शेतकरी उत्पादक कंपनीची नोंदणी करण्यापूर्वी कोणता व्यवसाय कंपनी करणार आहे, याबाबत नियोजन करावे लागते. यावरच शेतकरी कंपनीच्या प्रगतीचा पाया रचलेला असतो. शेतकरी कंपनीच्या भौगोलिक क्षेत्रातील पीक परिस्थिती, सिंचन सुविधा, प्रक्रिया उद्योगांची रचना, बाजार व्यवस्था, पीकनिहाय मूल्यसाखळी हे घटक महत्त्वाचे आहेत. यासोबतच शेतकरी व त्यांची सामाजिक वर्तणूक, राजकारणातील सक्रिय शेतकरी संचालकांचा शेतकरी कंपनीतील प्रभाव, निर्यातदार-व्यापारी-आडतदार यांची पार्श्‍वभूमी असणारे संचालक, कृषी पदवीधर, कृषी अभियंता, इतर क्षेत्रांतील कृषिविषयक माहिती असणारे लोक, सामाजिक क्षेत्रातील मंडळी, खासगी किंवा शासकीय क्षेत्रातील निवृत्त अधिकारी अशा प्रकारचे अनेक घटक शेतकरी कंपनीच्या प्रगतीसाठी कारणीभूत असतात. यामध्ये प्रामुख्याने संचालक मंडळींचा मागील अनुभव, चिकाटी, आर्थिक परिस्थिती, शेतकरी कंपनीच्या प्रगतीबाबत आस्था, संचालकांचे समाजातील स्थान इत्यादी बाबीदेखील तितक्याच महत्त्वाच्या असतात. 

शेतकरी कंपनी चालविणे ही एक सामाजिक जबाबदारी असून, ती खासगी क्षेत्राच्या पद्धतीने शिस्तबद्ध नियमानुसार चालविणे अत्यंत गरजेचे असते. शेतकरी कंपनीचे नेतृत्व करणाऱ्या संचालक समिती व सीईओच्या कामगिरीनुसार कंपनीचा आलेख बदलत असतो. शेतकरी कंपनी सुरू करण्यापूर्वी जसे व्यवसायाची निवड महत्त्वाची असते, तसे कंपनी कायद्यानुसार काही नियम व मार्गदर्शक तत्त्वे पाळणे गरजेचे असते. यामध्ये प्रामुख्याने अर्थसंकल्पाची मांडणी व नियोजन अत्यंत महत्त्वाचे असते.  

महाराष्ट्र सहकार विकास महामंडळाची कामगिरी व योगदान 
समाजातील समुदाय आधारित संस्थांची (शेतकरी गट, शेतकरी उत्पादक कंपनी, सहकारी संस्था, महिला बचत गट व त्यांचे संघटन) क्षमता बांधणी करण्याचे सूक्ष्म नियोजन महामंडळामार्फत करण्यात येत आहे. आतापर्यंत ऑनलाइन व प्रत्यक्ष अशा दोन्ही पद्धतींनी मार्गदर्शनाच्या मालिका राबविण्यात आल्या आहेत. शेतकरी कंपनीच्या रूपाने पर्यायी बाजारपेठेची निर्मिती हा खरा उद्देश आहे. त्यातून विविध पिकांच्या मूल्यसाखळ्या व बाजारांचा अभ्यास करून विक्रीचे मॉडेल तयार करणे अपेक्षित आहे. त्यानुसार शेतकरी कंपनीचे प्रत्येक वर्षीचे अर्थसंकल्प तयार होणे गरजेचे आहे. ते बनविण्यासाठी सनदी लेखापालाची मदत घ्यावी. सर्वच सभासदांना अर्थसंकल्प संपूर्ण समजेलच असे नाही. परंतु ढोबळ मानाने त्यांना राबविण्यात येणारे उपक्रम, येणारा खर्च आणि त्यातून कंपनीला होणारा फायदा हे पहिल्या टप्प्यात समजले पाहिजे. त्यानंतर विविध प्रशिक्षणांच्या माध्यमातून संचालकांची क्षमता बांधणी शेतकरी कंपनीने करावी. जेवढे जास्त संचालक या क्षेत्रात तज्ज्ञ होतील, तेवढे शेतकरी कंपनीच्या प्रगतीच्या दृष्टीने फायद्याचे ठरते.
 
महाराष्ट्र सहकार विकास महामंडळ शेतकरी कंपनीचे अर्थसंकल्प व व्यवसाय आराखडा यावर प्रशिक्षणाचे मॉडेल तयार करीत आहे. त्यातून शेतकरी कंपनी संचालक व सीईओ यांना प्राथमिक स्तरावर प्रशिक्षण देण्यात येत आहे. नाबार्ड पोपी (Producer Organisation Promoting Institution) व रिसोर्स सपोर्ट एजन्सी या सारख्या काही योजनांच्या साह्याने विनामूल्य किंवा मूल्य घेऊन क्षमता बांधणी करता येते. 

अर्थसंकल्प व शेतकरी कंपन्यांसाठी अर्थसंकल्पाचे महत्त्व 

  • अर्थसंकल्प तयार करणे हा प्रत्येक संस्थेसाठी अत्यंत महत्त्वाचा विषय असतो. कारण एखाद्या संस्थेच्या संसाधनांचा प्रभावीपणे उपयोग करून निश्‍चित लक्षांक आणि उद्दिष्टे साध्य करण्याची ही एक पद्धत आहे. 
  • हे विशिष्ट कालावधीचे (सामान्यतः एक वर्ष) आर्थिक विश्‍लेषण असते. त्यातून संस्थेने केलेल्या नियोजनाप्रमाणे पुढे जाण्यासाठी पुरेशी आर्थिक संसाधने आहेत की नाही, याचा ताळमेळ घालावा. अचूक, अंदाजित आणि नियोजित अर्थसंकल्प संस्थेची प्रगती ठरवतो.
  • अर्थसंकल्प ही एक महत्त्वपूर्ण योजना असून, ती संस्थेच्या कामगिरीच्या मूल्यांकनास चालना देते, उत्पन्न आणि खर्च नियंत्रित करण्यात मदत करते, कोणत्याही अपेक्षित आणि अनपेक्षित खर्चामध्ये बचत करते, पद्धतशीरपणे समस्यांचे निराकरण करते आणि महसूल व भांडवलाची संसाधने फायद्यात आणण्याचे काम करते.

- प्रशांत चासकर,  ९९७०३६४१३०.
(कृषी व्यवसाय पणन व्यवस्थापक, महाराष्ट्र सहकार विकास महामंडळ मर्या, साखर संकुल,‍ शिवाजीनगर, पुणे)


इतर ताज्या घडामोडी
औरंगाबादमध्ये टोमॅटो १६०० रुपये क्विंटलऔरंगाबाद ः येथील कृषी उत्पन्न बाजार समितीमध्ये...
नारळ पिकावर बोंडर नेस्टिंग पांढरी...डिसेंबर २०११ मध्ये फ्लोरिडा विद्यापीठातील ...
युवकांनी ग्रामीण विकासाचे शिलेदार... नाशिक : ‘‘आधुनिक काळातील युवकांनी उच्च...
पदोन्नतीतील कृषिसहसंचालकात सोलापूरच्या...सोलापूर ः राज्याच्या कृषी विभागाने वर्ग एकमधील...
‘पांडुरंग’चे भालेकर यांना सर्वोत्कृष्ट ...सोलापूर ः मांजरीच्या वसंतदादा शुगर...
नाशिक : डांगसौंदाणे येथे उपबाजार आवार...नाशिक : सटाणा बाजार समितीच्या कार्यक्षेत्रातील...
पाइप कालव्याद्वारे ६० टक्के पाणी बचत...मालेगाव, जि. नाशिक : दहिकुटे लघू पाटबंधारे...
जळगाव ः भरडधान्य खरेदी खानदेशात रखडतच जळगाव ः  खानदेशात भरडधान्य खरेदी मागील २०...
नांदेडमध्ये खरेदीदारांविरोधात अडत्यांचा...नांदेड : हळद खरेदीदार अडत्यांना दोन...
रब्बीसाठी खानदेशात आवर्तन सुटले गिरणा,...जळगाव ः  खानदेशात विविध प्रकल्पांमधून मागील...
उसाच्या थकीत रकमेसाठी शेतकऱ्यांचा...चोपडा, जि.जळगाव : चोपडा शेतकरी सहकारी साखर...
परभणी जिल्ह्यात ‘पोकरा’अंतर्गत योजनांचा...परभणी ः जिल्ह्यात नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी...
कोल्हापूर बाजार समितीत शिवसेनेतर्फे...कोल्हापूर : ‘‘शेतकऱ्यांना बंदुकीची भाषा...
पीकविमा न मिळाल्यास अन्नत्याग आंदोलनऔरंगाबाद: ‘‘आमचा फळपीक विमा  व इतर पिकांचा...
रयत क्रांतीचा बडोदा बँकेवर आक्रोश मोर्चानांदेड : बँक ऑफ बडोदा शाखेकडून मुखेड तालुक्यातील...
सांगली जिल्हा बँकेच्या थकबाकी वसुलीसाठी...सांगली : जिल्हा बँकेची थकबाकी सुमारे ६५० कोटीहून...
मकर संक्रांतीसाठी सांगलीत गुळाची आवक...सांगली : संक्रांतीनिमित्त सांगली बाजार समितीत...
पुणे जिल्हा बँकेवर राष्ट्रवादीचे वर्चस्वपुणे : पुणे जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकेच्या...
शेतकऱ्यांनाही थंडी जाणवते भाऊ!जलालखेडा, जि. नागपूर ः नरखेड तालुक्यात रब्बी...
‘मँगोनेट’ अंतर्गत सात वर्षांत ४, ५६६... रत्नागिरी : हापूसची परदेशात निर्यात होऊन येथील...