agricultural news in marathi, news about study of soil microbes , Agrowon, Maharashtra | Agrowon

जमिनीतील जिवाणूंच्या गुणसूत्रीय रचनांचा झाला अभ्यास
कोजेन्सिस वृत्तसेवा
रविवार, 18 फेब्रुवारी 2018

जमीन ही पिकाचे उत्पादन घेण्यासाठी एकमेव परिपूर्ण माध्यम आहे. जमिनीची सुपीकता जपण्यात तिच्यामध्ये असणाऱ्या जिवाणूंचा मोठा वाटा असतो. या जिवाणूंचा अभ्यास स्पेनमधील माद्रीद येथील रे जॉन कार्लोस विद्यापीठातील संशोधकांनी केला आहे. संशोधनातून जिवाणूंचे निश्‍चित कार्य, गुणसूत्रीय रचना याबाबत त्यांना माहितीचा साठा मिळाला आहे. भविष्यात जमिनीची सुपीकता टिकविण्यासाठी व कृषी उत्पादनात भरीव वाढ करण्यासाठी या माहितीचा निश्‍चितच फायदा होईल असा दावा त्यांनी केला आहे. 

जमीन ही पिकाचे उत्पादन घेण्यासाठी एकमेव परिपूर्ण माध्यम आहे. जमिनीची सुपीकता जपण्यात तिच्यामध्ये असणाऱ्या जिवाणूंचा मोठा वाटा असतो. या जिवाणूंचा अभ्यास स्पेनमधील माद्रीद येथील रे जॉन कार्लोस विद्यापीठातील संशोधकांनी केला आहे. संशोधनातून जिवाणूंचे निश्‍चित कार्य, गुणसूत्रीय रचना याबाबत त्यांना माहितीचा साठा मिळाला आहे. भविष्यात जमिनीची सुपीकता टिकविण्यासाठी व कृषी उत्पादनात भरीव वाढ करण्यासाठी या माहितीचा निश्‍चितच फायदा होईल असा दावा त्यांनी केला आहे. 

रे जॉन कार्लोस विद्यापीठातील संशोधक फर्नांडो मेस्रे व त्यांच्या चमूने हे संशोधन केले आहे. संशोधकांनी जगभरात विविध देशांतील माती गोळा करून तिचा अभ्यास केला. साधारणपणे जिवाणूंच्या ५०० प्रजाती सर्व देशातल्या जमिनीत प्रभावीरीत्या कार्यरत असतात असे त्यांना दिसून आले आहे. संशोधनाबाबत ‘सायन्स’ या संशोधनपत्रिकेत माहिती प्रकाशित करण्यात आली आहे. संशोधनाबाबत अधिक माहिती देताना मुख्य संशोधक फर्नांडो मेस्रे म्हणाले, ‘‘जमिनीतील जैविक संपदेमध्ये जमिनीतील जिवाणूंचा मोठा वाटा असतो. पिकाच्या उत्पादनातही त्या भूमिका बजावतात. जमिनीतील पर्यावरणाचे संतुलन ठेवून सुपीकता टिकविण्यासाठी मोठा हातभार जिवाणू लावतात. जमिनीतील कर्बाच्या प्रमाणावरही ते प्रभाव टाकत असतात. मातीच्या छोट्याशा नमुन्यात जिवाणू व इतर सजिवांच्या लाखो प्रजाती दिसतात. ज्याबद्दल अद्याप पुरेशी माहिती नाही. त्यामुळे जमिनीची सुपीकता, सेंद्रिय कर्ब वाढविण्यासाठी करावयाच्या उपाययोजना प्रभावी ठरत नाहीत. जमिनीतील बहुतांश जिवाणूंची रचना सद्यस्थितीत शास्त्रज्ञांकडे असलेल्या जिवाणूंच्या रचनेपेक्षा खूपच वेगळी आहे. प्रयोगशाळेत अद्यापपर्यंत या जिवाणूंची निर्मिती करण्यात यश आलेले नाही. त्यामुळे आम्ही जगभरातील जमिनीतील जिवाणूंचा अभ्यास केला.’’

असे केले संशोधन :

  • संशोधनासाठी सहा खंडातील २३७ ठिकाणच्या जमिनींमधून अनेक मातीचे नमुने गोळा केले. त्यामध्ये वाळवंटी प्रदेश ते विषुवृत्तीय व ध्रुवीय प्रदेश अशा सर्वप्रकारच्या जमिनींचा समावेश होता.
  • जिवाणूंच्या भौतिक, रासायनिक तसेच गुणसूत्रीय रचनांचा अभ्यास करण्यात आला. विविध वातावरण व जमिनीत विशिष्ट जिवाणूंच्या कार्यक्षमतेवर होणाऱ्या परिणामांचाही अभ्यास करण्यात आला.

प्रतिक्रिया :
अामच्या संशोधनात जगभरातील जमिनीत जिवाणूंच्या ५०० प्रजाती प्रभावी असल्याचे दिसून आले. त्यातील अनेक प्रजातींच्या गुणसूत्रीय रचना व जमिनीच्या जडणघडणीत त्यांचे कार्य याबाबत भरपूर माहिती मिळाली. अभ्यासातून जमिनीतील या जिवाणूंची संख्या जपण्याबाबत नेमके काय करता येईल याची माहिती मिळाली. त्याचा उपयोग कृषी उत्पादन वाढविण्यासाठी करता येऊ शकतो. माहितीचा उपयोग करून विविध देशातील जमिनीतील प्रभावी जिवाणूंच्या वितरणाचा नेमका नकाशाकृत आराखडा करता येईल. जमिनीतील उपयुक्त जिवाणूंच्या वाढीसाठी व त्यामाध्यमातून जमिनीची सुपीकता वाढविण्यासाठी जागतिक पातळीवर करावयाच्या उपाययोजनांबाबत धाेरण ठरविण्यासाठी त्याचा उपयोग करता येईल.
फर्नांडो मेस्त्रे, मुख्य संशाेधक,
रे जॉन कार्लोस विद्यापीठ, माद्रिद, स्पेन
 

इतर सेंद्रिय शेती
जमिनीची सुपीकता, सूक्ष्मजीवांचा अतूट...वॉक्समन यांच्या सॉईल अॅण्ड मायक्रोब्स या...
जमीन अन् सूक्ष्मजीवपूर्वीच्या रासायनिक शेतीमध्ये...
जमिनी सुपीकता, उत्पादकता वाढीसाठी शेणखत...कृषी विद्यापीठ किंवा संशोधन केंद्रांद्वारे सर्व...
आरोग्यकार्डानुसार शेतात, व्यवस्थापनात...केवळ आरोग्यकार्डाचे वाटप झाले म्हणून...
दृश्य जीवशास्त्रांचाही विचार महत्त्वाचा...गेल्या काही भागांतून आपण आपल्या दृष्टिआड असणाऱ्या...
समजावून घ्या सेंद्रिय कर्बाचे स्थिरीकरणशाश्‍वत सुपीकतेसाठी टिकून राहणारा सेंद्रिय कर्ब...
जमिनीतील ओलावा मोजण्याच्या पद्धतीओलाव्याचे प्रमाण नेमके असल्यास पिकांची वाढ योग्य...
वाढवूया जमिनीतील सेंद्रिय कर्बसेंद्रिय कर्बांचे प्रमाण जमिनीच्या आरोग्यासाठी...
सेंद्रिय कर्ब जमिनीत साठवण्याच्या...कर्बाची साठवण निसर्गामध्ये विविध पदार्थांमध्ये,...
हवामान बदलाचा जमिनीच्या गुणधर्मांवर...जमिनीची निर्मिती हजारो वर्षांमध्ये होते. ती...
शेतीतील कर्ब चक्र जपू यापर्यावरणातील विविध मूलद्रव्यांच्या चक्रानुसार...
सेंद्रिय कर्ब, नत्र पुरवठ्यासाठी...सध्या प्रत्येक कुटुंबामध्ये जनावरांची संख्या कमी...
सेंद्रिय निविष्ठांची घरगुती निर्मितीसेंद्रिय शेतीसाठी उपयुक्त निविष्ठा या शेतीवरच...
तयार करा सेंद्रिय निविष्ठाअलीकडे सेंद्रिय शेतीकडे वळणाऱ्या शेतकऱ्यांची...
कडवंची : जमीन सुपीकतेसाठी बायोगॅस स्लरी कडवंचीमधील शेतकऱ्यांनी बायोगॅस संयंत्राची उभारणी...
गांडूळ नेमके काय काम करतो ? गेल्या काही भागांतून आपण आपल्या दृष्टिआड असणाऱ्या...
जैविक कीड-नियंत्रणासाठी उपयुक्त बुरशीगेल्या काही वर्षांमध्ये कीडनियंत्रणासाठी...
स्थानिक जातींची सेंद्रिय पद्धतीने लागवड...संकरीत जाती आणि रसायनांचा वापर यामुळे शेतकऱ्यांना...
बायोडायनॅमिक शेती पद्धतीचे महत्त्व,...बायोडायनामीक शेती पद्धतीचे उद्गाते डॉ. रुडॉल्फ...
बायोडायनॅमिक पद्धतीने कमी काळात कंपोस्ट...बायोडायनॅमिक तंत्रज्ञान हे मूलत: भारतीय वेदांवर...