agricultural news in marathi Nili Ravi buffalo providing consistent milk production | Agrowon

सातत्यपूर्ण दूध उत्पादन देणारी निली रावी

डॉ.तेजस शेंडे, डॉ. सिमरजीत कौर, डॉ. राजेश वाघ
बुधवार, 14 एप्रिल 2021

निली रावी म्हशीची दूध उत्पादन क्षमता ही मुऱ्हा म्हशी एवढी आहे. त्यामुळे आपल्याकडील प्रचलित म्हशींच्या जातींबरोबर निली रावी म्हशीचे संवर्धन, संगोपन केले तर निश्चितपणे दूध उत्पादन वाढीसाठी फायदा होईल. 
 

निली रावी म्हशीची दूध उत्पादन क्षमता ही मुऱ्हा म्हशी एवढी आहे. त्यामुळे आपल्याकडील प्रचलित म्हशींच्या जातींबरोबर निली रावी म्हशीचे संवर्धन, संगोपन केले तर निश्चितपणे दूध उत्पादन वाढीसाठी फायदा होईल. 

म्हैसपालन म्हटले, की आपल्या  डोळ्यासमोर मुऱ्हा, मेहसाणा, सुरती, पंढरपुरी,  नागपुरी, जाफराबादी या म्हशींच्या जाती येतात. याचबरोबरीने सगळ्यात जास्त दूध देणाऱ्या मुऱ्हा म्हशी एवढीच क्षमता असलेली जात म्हणजे निली रावी म्हैस. ही जात देखील दूध उत्पादनाच्या दृष्टीने चांगली आहे. 

इतिहास 

  •   निली आणि रावी अशा दोन वेगवेगळ्या म्हशींच्या जाती होत्या. निली या म्हशीच्या जातीचे नाव हे उत्तर भारतात असणाऱ्या सतलज नदीच्या निळ्या पाण्यावरून ठेवल्याचे इतिहासात पुरावे सापडतात. निली ही जात सतलज खोरे, पाकिस्तानातील मुलतान व मोन्टेगोमेरी जिल्हे आणि  भारतातील पंजाब प्रांतातील फिरोजपूर जिल्ह्यात आढळते.  
  •   रावी ही जात पाकिस्तानमधील ल्यालपूर, मोन्टेगोमेरी जिल्हे आणि भारतामधील पंजाब राज्यातील अमृतसर जिल्ह्यामध्ये आढळते. 
  •   निली व रावी या दोन्ही म्हशींच्या जाती दिसणे आणि उत्पादनामध्ये जवळपास समान आहेत. त्यामुळे त्यांच्यातील वेगळेपणा ठरवणे अवघड असल्यामुळे या म्हशींना निली रावी या नावाने एकच जात म्हणून मान्यता मिळाली. 
  •   निली रावी पंजाबमधील फिरोजपूर, अमृतसर, गुरुदासपूर जिल्ह्यांमध्ये आढळते. हरियाना आणि पंजाबमधील मुऱ्हा जातीच्या म्हशींना जास्त बाजार भाव आणि महत्त्व मिळाल्यामुळे निली रावी या जातीची संख्या कमी होत आहे. 

 गुणवैशिष्ट्ये 

  • ही म्हैस मुऱ्हा जातीप्रमाणे मोठ्या आकाराची आहे. लांब तोंड, फुगीर कपाळ, विस्तारलेल्या नाकपुड्या, मुऱ्हा म्हशीसारखी वळलेली शिंग, लांब मान, ही गुणवैशिष्ट्ये.
  • डोळे घारे असतात. शरीरावर पाच वेगवेगळ्या ठिकाणी पांढरे ठिपके. उदा. कपाळ, तोंड, नाकपुड्या. चारी पायांना सॉक्स घातल्यासारखा पांढरा रंग आढळतो. शेपटीचा गोंडा पांढरा.शरीरावरील पाच ठिकाणच्या पांढऱ्या ठिपक्यामुळे या जातीला पंचकल्याणी असेही म्हणतात.  
  • नवजात रेडकाचे वजन ३५ ते ४० किलो प्रौढ म्हशीचे वजन ४५० ते ५५० किलो.
  • आयुष्यात पहिल्यांदा विण्याचे वय १२०० ते १५०० दिवस. 
  •   दूध उत्पादन १५०० ते २००० लिटर प्रति वेत. 
  •   दररोज मिळणारे दूध ६ ते ९ लिटर. 
  •   एका वेतात एका दिवसाचे सर्वोच्च दूध उत्पादन ११ लिटर ते १८ लिटर.
  •   एका वेतात दूध देण्याचा कालावधी २७७ ते ३५५ दिवस.
  •   दोन वेतंमधील अंतर ४४५ ते ५८० दिवस.  
  •   विण्या अगोदर दूध न देण्याचा कालावधी ९८ ते २०० दिवस. 
  •   विल्यानंतर परत गाभण राहण्यासाठी लागणारा कालावधी १५० दिवस.
  •   एकूण जीवन काळ १२ ते १५ वर्षे.

 संवर्धन करणाऱ्या संस्था 

  • म्हैस प्रजनन केंद्र, एनडीडीबी, नेकारीकाल्लू, आंध्र प्रदेश,  केंद्रीय म्हैस संशोधन संस्था, नाभा कॅंपस, पंजाब 
  •   पशुसंवर्धन विभाग, मट्टेवारा, पंजाब
  •   लष्करी डेअरी फार्म, फिरोझपूर, पंजाब
  •   गुरू अंगद देव पशुवैद्यक आणि पशुविज्ञान विद्यापीठ, लुधियाना, पंजाब 
  •   राज्य दूध उत्पादक संघटना, भाटियान, पंजाब

म्हशींचे संवर्धन व संशोधन 

  • केंद्रीय म्हैस संशोधन संस्था, हिसार, हरियाना येथे निली रावी म्हशींचे संवर्धन आणि संशोधन होते. पंजाबमध्ये नाभा या ठिकाणी संस्थेची उपशाखा आहे. 
  • फिलिपिन्स, इटली, हंगेरी, रोमानिया, ग्रीस, ब्राझील, बल्गेरिया देशांमध्ये त्यांच्या स्थानिक म्हशींच्या जाती सुधारणा कार्यक्रमामध्ये निली रावी जातीचा उपयोग केला जातो.

- डॉ. तेजस शेंडे,  ९९७०८३२१०५
(पशुअनुवंश व पशुपैदास विभाग, गुरू अंगद देव पशुवैद्यक आणि पशुविज्ञान विद्यापीठ, लुधियाना, पंजाब)


इतर कृषिपूरक
आहारात असावा आरोग्यदायी क्विनोआआंध्र प्रदेश आणि उत्तराखंड राज्यात क्विनोआची...
दुधाळ जनावरांमधील माज ओळखण्याच्या...दुधाळ जनावरांतील व्यवस्थापनामध्ये मुख्य कार्य...
वासरांची वाढ खुंटण्याची कारणे अन्...वासरांच्या आहारात मिल्क रिप्लेसर, बाळ खुराक इ....
संगोपन जानी म्हशीचे...चांगल्या दर्जाचे जनावर टिकून राहावे म्हणून जानी...
दूध उत्पादन वाढीसाठी दर्जेदार पशुआहारचारा कुट्टी करत असताना त्याचा योग्य आकार...
दूधनिर्मिती अन् प्रत टिकविण्यासाठी...दुधाचा दर हा गुणवत्तेवर अवलंबून असतो. त्यामुळे...
देशी, जर्सी, एचएफ गाईंचे अर्थशास्त्रशेतीला पूरक म्हणून पशुपालन हा व्यवसाय...
शिफारशीनुसार जनावरांना लसीकरण आवश्यक...जनावरे आजारी पडल्यामुळे दूध उत्पादनात घट, गर्भपात...
उन्हाळ्यातील म्हशींचे व्यवस्थापन जनावरांसाठी पुरेसे पाणी, खाद्याची व्यवस्था ठेवावी...
जनावरातील मूतखड्यावर गोखरू, कुलशी...मूतखडा हा आजार जनावरांमध्ये मोठ्या प्रमाणात...
नियोजन चारा, खाद्यमिश्रणाचे..जनावरांना वर्षभर लागणाऱ्या पशुखाद्य घटक, हिरवा...
शेळीपालनातील महत्त्वाच्या बाबीआपल्या गोठ्यातील शेळी स्थानिक जातीची असली तरी...
उन्हाळ्यातील जनावरांचे व्यवस्थापनगोठ्यामध्ये जनावरांना हालचाल करण्यासाठी...
फलोत्पादनासाठी शासनाच्या योजनाकृषी विभागातर्फे फलोत्पादनवाढीसाठी विविध योजना...
अळिंबी स्पॉन करताना घ्यावयाची काळजीसंशोधनाच्या आधारे भारतामध्ये अळिंबी स्पॉनसाठी...
पैदाशीच्या बोकडाचे व्यवस्थापनशेळीपालकांनी आपल्या प्रक्षेत्रावर जातिवंत बोकड...
मृदूअस्थी ः दुधाळ गाई- म्हशीतील आजारमृदूअस्थी आजार दुधाळ व गाभण गाई-म्हशींना निव्वळ...
शाश्वत गिनी पालनासाठी नवे तंत्रज्ञानस्थानिक पातळीवर गिनी, तितारी आणि चित्रा या...
सातत्यपूर्ण दूध उत्पादन देणारी निली...निली रावी म्हशीची दूध उत्पादन क्षमता ही मुऱ्हा...
जनावरातील लिस्टेरियोसिस आजारलिस्टरियोसिस आजारामध्ये जनावरे मान एकीकडे खेचून...