agricultural news in marathi Samrudhi Krishi Sakhi Mandal which makes women self reliant | Page 2 ||| Agrowon

महिलांना आत्मनिर्भर करणारे समृद्धी कृषी सखी मंडळ

कृष्णा जोमेगावकर
रविवार, 6 जून 2021

टेळकी (ता. लोहा, जि. नांदेड) येथील वनिता साहेबराव मोरे यांच्या पुढाकारातून २०१२ मध्ये गावातील अकरा महिलांनी समृद्धी कृषी सखी महिला मंडळाची स्थापना केली. या महिलांनी बाजारपेठेची मागणी लक्षात घेत डाळ मिल उद्योग, हळद, मिरची पावडर निर्मितीतून अर्थकारण सक्षम केले. 

टेळकी (ता. लोहा, जि. नांदेड) येथील वनिता साहेबराव मोरे यांच्या पुढाकारातून २०१२ मध्ये गावातील अकरा महिलांनी समृद्धी कृषी सखी महिला मंडळाची स्थापना केली. या महिलांनी बाजारपेठेची मागणी लक्षात घेत डाळ मिल उद्योग, हळद, मिरची पावडर निर्मितीतून अर्थकारण सक्षम केले. याचबरोबरीने विविध प्रशिक्षणाच्या माध्यमातून शेती विकासाला नवी दिशा दिली. 

ग्रामीण भागातील महिलांचे अर्थकारण सुधारून त्यांच्या जीवनात बदल घडवण्यासाठी टेळकी (ता. लोहा, जि. नांदेड) येथील वनिता साहेबराव मोरे यांच्या पुढाकारातून २०१२ मध्ये गावातील अकरा महिलांनी समृद्धी कृषी सखी महिला मंडळाची स्थापना केली. प्रारंभी मासिक बचतीतून वैयक्तिक अडचणीसह शेतीसाठी लागणाऱ्या निविष्ठाची सोय झाली. यानंतर दर महिन्याला होणाऱ्या चर्चेतून विविध उपक्रमांना महिला गटाने टप्प्याटप्प्याने सुरुवात केली. सध्या गटामध्ये वनिता साहेबराव मोरे (अध्यक्षा), पार्वतीबाई दिंगबर मोरे(सचिव), कमलबाई लक्ष्मण मोरे, शांताबाई मारोती कानगुले, गिरिजा संभाजी पवार, सरस्वती सुभाष हंबर्डे, अल्का अनिल मोरे, शंकुतला दत्तराव मोरे, सुलोचना उत्तमराव मोरे आणि शंकुतला मारोती मोरे या महिला कार्यरत आहेत.

डाळ मिल उद्योगाला सुरुवात 
प्रक्रियेद्वारे मूल्यवर्धन करण्याच्या उद्देशाने महिला गटाने २०१३ मध्ये मिनी डाळ मिलची सुरुवात केली. यासाठी सोनखेड येथील भारतीय स्टेट बॅंकेकडून दोन लाखांचे कर्ज मिळाले. बाजारात विविध प्रकारच्या डाळी उपलब्ध आहेत. परंतु यामध्ये वेगळेपण जपण्यासाठी गटाने सेंद्रिय पद्धतीने उत्पादित केलेल्या उडीद, मूग, तूर, हरभरा डाळनिर्मितीला सुरुवात केली. याला ग्राहकांचा चांगला प्रतिसाद मिळाला. याचबरोबरीने सेंद्रिय पद्धतीने उत्पादित हळद व मिरचीवर देखील प्रक्रिया उद्योगाला सुरुवात केली. सेंद्रिय शेतीमालाची मागणी लक्षात घेऊन स्वतंत्र विक्रीचे नियोजन या गटाने केले आहे. गटातील महिला स्वतःच्या शेतीमध्ये हळद, तूर, उडीद, मूग, हरभरा, मोहरी, तीळ, मिरची तसेच विविध ‍भाजीपाल्यांचे उत्पादन घेतात. या प्रयत्नांतून गटातील महिलांना उत्पन्नाचे नवे साधन तयार झाले आहे. महिला एकत्र आल्यानंतर झालेला बदल पाहण्यासाठी परिसरातील महिला गट टेळकी गावातील शेतीला भेट देत असतात.

डाळ, हळदीला वाढती मागणी
गटातील महिला स्वतःच्या शेतात विविध कडधान्य पिकांचे उत्पादन घेतात. गटाच्या माध्यमातून डाळनिर्मिती करून परिसरातील विविध गावांत विक्री केली जाते. प्रक्रिया उद्योगामुळे शेतीमालास चांगला दर मिळू लागला. तसेच ग्राहकांना चांगल्या प्रतीची डाळ मिळते. गेल्या वर्षी तूरडाळ १२० रुपये, मूगडाळ १५० रुपये, हरभराडाळ ८० रुपये किलो दराने विक्री झाली. ग्राहकांच्या मागणीनुसार अर्धा आणि एक किलो पॅकिंग केले जाते. गटातर्फे शेतकऱ्यांना देखील डाळ तयार करून दिली जाते. गटाने गेल्या वर्षी डाळ विक्रीतून सत्तर हजारांची उलाढाल केली.

गटातील महिलांनी बाजारपेठेतील मागणी लक्षात घेऊन हळदीच्या सेलम जातीच्या लागवडीस सुरुवात केली. गटातर्फे हळकुंडाची विक्री न करता हळद पावडरनिर्मिती केली जाते. हळदीचे अर्धा, एक किलो पॅकिंग करून वेगवेगळ्या धान्य महोत्सवात विक्री केली जाते. गटातील महिला हळदीच्या बरोबरीने गावरान मिरचीची लागवड करतात. मिरची पावडर २५० रुपये आणि मिरची २०० रुपये किलो या दराने विक्री होते. प्रक्रिया उद्योगातून महिलांनी आर्थिक नफा वाढविला आहे. 

वनिता मोरे या दरवर्षी एक एकर शेतीमध्ये हळद लागवड करतात. हळकुंडे विकण्यापेक्षा त्यांनी पावडर निर्मितीकरून विक्रीला सुरुवात केली. बाजारपेठेत प्रति किलो २०० रुपये दराने हळद पावडरची विक्री होते. हळद पावडर विक्रीतून गेल्यावर्षी त्यांना दीड लाखाचे उत्पन्न मिळते. वनिता मोरे यांनी सेंद्रिय प्रमाणीकरण केले आहे. 

निंबोळी अर्क, जिवामृत निर्मिती
महिला गटाच्या माध्यमातून सेंद्रिय शेतीसाठी लागणाऱ्या निविष्ठांचे उत्पादन केले जाते. गटातील  महिला निंबोळी अर्क, दशपर्णी अर्क, जिवामृताची निर्मिती करतात. याचा पीक उत्पादनासाठी चांगला परिणाम दिसून आला 
आहे. 

नवी दिल्लीमध्ये उत्पादनांची विक्री
सेंद्रिय शेतीमालाचे प्रमाणीकरण केल्यानंतर वनिता मोरे यांनी दिल्ली येथील धान्य महोत्सवात सहभाग घेतला. या महोत्सवामध्ये सेंद्रिय हळद पावडर, तूर, उडीद, मूग, हरभरा डाळ, मोहरी, तीळ तसेच मिरची पावडरची विक्री केली. याठिकाणी १४ दिवसांत विक्रीतून ८५ हजारांची उलाढाल केली.

पुरस्कारांनी सन्मान 
शेती आणि प्रक्रिया उद्योगातील प्रगतीची दखल घेत वनिता मोरे यांना केंद्र शासनातर्फे महिला किसान अॅवॉर्ड, याचबरोबरीने ऊर्जा सखी पुरस्कार, कृषिरत्न तसेच पर्यावरण संरक्षणाबाबत गौरविण्यात आले आहे.

धान्य महोत्सवात सहभाग
नांदेड येथे दरवर्षी कृषी विभागातर्फे धान्य महोत्सवाचे आयोजन केले जाते. यामध्ये महिला मंडळातील सदस्या सहभागी होऊन सेंद्रिय पद्धतीने उत्पादित विविध शेतीमालाची विक्री करतात. यासोबत माळेगाव यात्रा, सगरोळी कृषी तंत्रज्ञान महोत्सव, लातूर, उस्मानाबाद जिल्ह्यातही गटातर्फे शेतीमालाची विक्री केली जाते. कोरोनाच्या काळात जिल्हाधिकारी कार्यालय परिसरात कृषी विभागाने शेतकरी ते ग्राहक थेट विक्री व्यवस्था उभी केली होती. यामध्ये महिला गटातील सदस्यांनी  हळद, मिरची, विविध डाळींची विक्री केली. यास ग्राहकांचा चांगला प्रतिसाद मिळाला. या वेळी तत्कालीन जिल्हाधिकारी धीरजकुमार आणि तत्कालीन जिल्हा अधीक्षक कृषी अधिकारी श्री. पडवळ यांनी महिला गटातर्फे राबविण्यात येणाऱ्या विविध उपक्रमाचे कौतुक केले होते.

मार्गदर्शन शिबिरात सहभाग
गटातील महिला शेतीमधील नवीन तंत्रज्ञान आत्मसात करण्यासाठी विविध मार्गदर्शक शिबिरात सहभागी होतात. गटातील महिलांनी माती परीक्षण, संतुलित खतांचा वापर, उताराला आडवी पेरणी, अवर्षण काळात पिकांचे व्यवस्थापन या चर्चासत्रामध्ये सहभाग घेऊन प्रत्यक्ष शेती व्यवस्थापनात या तंत्रज्ञानाचा वापर सुरू केला आहे. यासोबतच गटातील महिला हिरवळीचे खत, गांडूळ खत, जिवाणू संवर्धकांचा देखील वापर करतात. 

- वनिता मोरे,  ९२८४६२९९८५


फोटो गॅलरी

इतर यशोगाथा
गुलाब, लिली, शेवंतींनं अर्थकारण केलं...शिरसोली (ता.जि.जळगाव) येथील रामकृष्ण, श्रीराम व...
शेतीला मिळाली बचत गटाची साथ शेणे (ता. वाळवा, जि. सांगली) येथील सुनंदा उदयसिंह...
ग्राम, आरोग्य अन् शेती विकासामधील ‘...सातारा जिल्ह्यातील अन्नपूर्णा सेवाभावी संस्था...
एकात्मिक शेतीतून अर्थकारण केले सक्षमरेवगाव (ता. जि. जालना) येथील आनंदराव कदम यांनी...
गुऱ्हाळघरातून मिळविला उत्पन्नाचा हुकमी...खासगी कंपनीतून सेवानिवृत्त झाल्यानंतर तुळशीराम...
पडसाळी झाले ढोबळी मिरचीचे ‘हब’बोर, कांद्यासाठी प्रसिद्ध पडसाळी (जि. सोलापूर)...
गांडूळ खतासह सेंद्रिय मसाला गूळनिर्मितीसातारा जिल्ह्यातील मालदन येथील कृषी पदवीधर विजय...
साहिवाल गोसंगोपनासह शेण, गोमूत्राचे...सोलापूर जिल्ह्यातील नातेपुते येथील निकम कुटुंबाने...
आदिवासी पाड्यात रुजले भातशेतीत...नाशिक जिल्ह्याचा पश्चिम भाग आदिवासीबहुल असून भात...
नांदेडचे कापूस संशोधन केंद्र कोरडवाहू...नांदेड येथील कापूस संशोधन केंद्रात बीटी, नॉन बीटी...
प्रयोगशीलतेतून एकात्मिक शेतीचा आदर्शमहाराष्ट्र-कर्नाटक सीमेवर कर्नाटकातील बुदिहाळ (ता...
पीक नियोजन, थेट विक्रीतून वाढविला...सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील वेतोरे (ता. वेंगुर्ला)...
कुक्कुटपालन, भाजीपाला लागवडीतून तयार...लखमापूर (ता. सटाणा, जि. नाशिक) येथील आश्‍विनी...
तुरीच्या बीडीएन ७११ वाणाने दिली...बदनापूर येथील कृषी संशोधन केंद्राद्वारे प्रसारित...
डाळी, बेसनपीठ निर्मितीतून ७०...हिंगोली येथील रमेश पंडित यांनी डाळनिर्मितीसह बेसन...
गोरव्हाच्या ग्रामस्थांनी घडवली...अकोला जिल्ह्यातील गोरव्हा (ता.. बार्शीटाकळी) या...
कांकरेड गोपालनासह मूल्यवर्धित उत्पादनेहीनाशिक जिल्ह्यातील मखमलाबाद येथील संजय ताडगे यांनी...
बारमाही उत्पन्न देणारी व्यावसायिक शेतीवनोली (जि..जळगाव) येथील युवराज चौधरी यांनी...
डाळिंब, भाजीपाला पिकात केले यांत्रिकीकरणआटपाडी (जि.. सांगली) येथील किशोरकुमार देशमुख...
राहुरीच्या कृषी विद्यापीठात कडधान्य...राहुरी येथील महात्मा फुले कृषी विद्यापीठाने...