agricultural news in marathi success story The economic progress of the group through the banana process | Agrowon

केळी प्रक्रियेतून गटाची आर्थिक प्रगती

चंद्रकांत जाधव
रविवार, 21 नोव्हेंबर 2021

शिंदखेडा (ता. रावेर, जि. जळगाव) येथील ‘सरस्वती बहुउद्देशीय महिला समूहा’ने केळी वेफर्स, लाडू, चिवडा आदी प्रक्रिया पदार्थ निर्मिती आणि विक्रीतून अर्थकारणाला बळकटी दिली. यासोबत गाव परिसरात स्वच्छता, आरोग्याबाबत जनजागृती उपक्रमामध्ये गटाचा चांगला सहभाग आहे.
 

शिंदखेडा (ता. रावेर, जि. जळगाव) येथील ‘सरस्वती बहुउद्देशीय महिला समूहा’ने केळी वेफर्स, लाडू, चिवडा आदी प्रक्रिया पदार्थ निर्मिती आणि विक्रीतून अर्थकारणाला बळकटी दिली. यासोबत गाव परिसरात स्वच्छता, आरोग्याबाबत जनजागृती उपक्रमामध्ये गटाचा चांगला सहभाग आहे.

शिंदखेडा (ता. रावेर, जि. जळगाव) शिवारात केळी हे महत्त्वाचे पीक. गाव शिवारातील बहुतांश जमीन काळी कसदार आहे. शेती असली तरी महिलांसाठी वर्षभर रोजगाराचा अभाव हा मोठा अडथळा ठरत होता. हा अडथळा कसा दूर होईल यासाठी महिलांनी एकत्र येऊन चर्चा केली. प्रतिभा पाटील यांनी याबाबत पुढाकार घेऊन महिलांशी चर्चा केली. गावातील महिलांचा त्यास प्रतिसाद मिळत गेला. महिलांनी एकत्र येत २०१६ मध्ये गाव परिसरात दारूबंदीसाठी काम सुरू केले. या कामाला विविध गावांतील महिलांचा प्रतिसाद मिळू लागला. या उपक्रमाचे सर्वत्र कौतुक झाले. यानंतर भातखेडा, वाघोड, ऐनपुरातही दारूबंदीसाठी महिलांनी काम केले.

‘सरस्वती महिला समूहा’ची स्थापना 
शिंदखेडा येथील महिलांनी एकत्र येऊन ३१ डिसेंबर २०१५ मध्ये ‘सरस्वती महिला समूहा’ची स्थापना केली. डिसेंबर महिन्याच्या म्हणजेच वर्षाच्या अखेरच्या दिवशी संस्थेची स्थापना करण्याचा उद्देशही आगळा वेगळा होता. वर्षअखेरचा दिवस म्हटले, की जुने विसरून नव्याने सुरवात करण्याचा संदेश. हा संदेश लक्षात घेऊन महिला गटाने सुरुवातीला व्यसनाधीनता दूर करण्यासाठी काम केले. यानंतर गांधी जयंतीच्या निमित्ताने गावात स्वच्छता मोहीम हाती घेतली. सरपंच, सर्व ग्रामपंचायत सदस्य आणि ग्रामस्थ मंडळी कार्यक्रमात सहभागी झाली. या कामासाठी अॅड. तुषार महाजन, विकास देशमुख यांचे मार्गदर्शन लाभले.

सध्या समूहाच्या अध्यक्ष म्हणून प्रतिभा पाटील काम पाहतात. जयश्री पाटील या सचिव आहे. प्रमिला पाटील, छाया पाटील, रुचिरा महाजन, उत्कर्षा पाटील, सविता महाजन, बेबाबाई इंगळे या महिला या समूहामध्ये सक्रिय आहेत. सध्या ११ गावातील ५०० महिला गटातील पाच हजार महिला ‘सरस्वती महिला समूहा’शी जोडल्या गेल्या आहेत.

प्रक्रिया उद्योगात पदार्पण 

  • सामाजिक उपक्रम राबवीत असताना प्रतिभा पाटील यांनी प्रगती महिला कृषी गटाची स्थापना केली. या गटामध्ये सरस्वती महिला समूहातील सदस्या कार्यरत आहेत. गटातील महिलांनी पूरक उद्योग सुरू करण्यासाठी पंतप्रधान कौशल्य विकास योजनेअंतर्गत प्रशिक्षण घेतले. या गटासोबत परिसरातील दहा महिला कृषी गट जोडले गेले.
  • बाजारपेठेचा अभ्यास करून गेल्या चार वर्षांपासून गटाने केळीप्रक्रियेला सुरुवात केली. कोरोना प्रादुर्भावाच्या काळात प्रक्रिया उद्योगामध्ये थोड्याशा अडचणी आल्या. परंतु टप्याटप्प्याने गटाने यावर मात करत केळी वेफर्स, लाडू, गुलाबजाम, शेव, चिवडा, पीठ आदी पदार्थांच्या निर्मितीला सुरुवात केली. प्रक्रिया उद्योगातून महिलांना ऑक्टोबर ते जूनपर्यंत रोजगार मिळतो. या महिलांना गावामध्ये प्रतिदिन २०० रुपयांची मिळकत होते. मुंबई येथे २०१८ मध्ये झालेल्या महालक्ष्मी सरस प्रदर्शन आणि विक्री उपक्रमात गटाने भाग घेऊन केळी प्रक्रिया पदार्थांच्या विक्रीतून दहा लाखांची उलाढाल केली.
  • कृषी, पंचायत समितीच्या योजना राबविण्यासाठी महेंद्र वाघ, अंकुश जोशी, सचिन गायकवाड, चंद्रकांत माळी हे महिला गटाला मार्गदर्शन करतात. पाल (ता. रावेर) येथील कृषी विज्ञान केंद्रातील विषय विशेषज्ञ धीरज नेहेते, महेश महाजन यांचे सहकार्य लाभते. कृषी विज्ञान केंद्राने महिला गटाला फैजपूर (ता. यावल) येथे केंद्राच्या वस्तू भांडारामध्ये एक स्टॉल लावण्यासाठी जागा उपलब्ध करून दिली आहे. या स्टॉलमध्ये कोरोना काळ वगळता केळी उपपदार्थांची विक्री सुरू आहे.

भाजीपाला पुरवठ्यामध्ये सहभाग 
महिला समूहातर्फे तालुक्यातील विविध गावांमध्ये कुपोषित मुले तसेच गरोदर महिलांना भाजीपाला पुरवठा केला जातो. यामध्ये पालेभाज्यांचा चांगला समावेश आहे. या पालेभाज्या थेट शेतकऱ्यांकडून खरेदी केल्या जातात. यातून वर्षाकाठी तीन ते साडेतीन लाखांची उलाढाल होते. यासाठी शैलेंद्र देशमुख, अरुण पाटील, तुषार माळी आदींचे सहकार्य मिळते.

प्रक्रिया उद्योगाची उलाढाल 
केळी उपपदार्थ विक्रीतून महिला गटांची दरवर्षी दहा लाखांची उलाढाल होते. केळीचे विविध पदार्थ तसेच पापड, लोणचे, कापडी पिशव्यांची विक्री केली जाते. रावेर, जळगावातील काही किरकोळ विक्रेते, लहान खरेदीदार प्रक्रिया पदार्थ घेऊन जातात. तसेच पुणे, मुंबई येथेही काही खरेदीदार तयार झाले आहेत.

कोरोना प्रादुर्भावामुळे विक्री यंत्रणा मजबूत करण्यात गेल्या वर्षात अडचणी आल्या. यामुळे उलाढाल वाढू शकली नाही. पण स्थानिक भागात या उपपदार्थांची विक्री सुरू होती. येत्या काळात मॉलमध्ये केळी पुरवठ्याचे नियोजन गटाने केले आहे. तालुका, जिल्हास्तरावर आयोजिल्या जाणाऱ्या विविध प्रदर्शने-विक्री उपक्रमातही या समूहाचा सहभाग असतो.

आरोग्य शिबिरांचे आयोजन
दरवर्षी महिला समूह गटातर्फे शिंदखेडा आणि लगतच्या गावामध्ये आरोग्य शिबिरांचे आयोजन केले जाते. या उपक्रमासाठी डॉ. अनिल पाटील, डॉ. संदीप पाटील, डॉ. रवींद्र वानखेडे यांचे सहकार्य मिळते. समूहातर्फे आयोजित शिबिरांच्या माध्यमातून १३७ शस्त्रक्रिया झाल्या आहेत. शिंदखेडा गावात दरवर्षी दोन वेळा रक्तदान शिबिराचे आयोजन केले जाते. त्यास नागरिकांचा चांगला प्रतिसाद मिळतो.

जनजागृतीवर भर 
नवरात्रीच्या काळात नऊ दिवस विविध विषयांवर व्याख्यान आणि रांगोळी स्पर्धा आयोजित केली जाते. ‘बेटी बचावो-बेटी पढाओ’ याबाबत महिला समूह कार्यरत आहे. विविध सरकारी योजना गावात राबविण्यासाठी समूहाने काम सुरू केले आहे. यामध्ये घरकुल योजना, हागणदारीमुक्त योजना, झाडे लावा- झाडे जगवा, रेशन कार्ड, संजय गांधी निराधार योजना, विधवा महिलांना मानधन ही कामे समूहाने पूर्ण केली आहेत.

वृक्षारोपण, शांतता, रोजगार, आरोग्य आदी उपक्रमांची दखल घेऊन दिल्ली येथील भारतीय दलित साहित्य अकादमी संस्थेने वीरांगना सावित्रीबाई फुले फेलोशिप नॅशनल ॲवॉर्ड, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर-फुले नॅशनल अॅवॉर्ड या पुरस्कारांनी समूहाचा सत्कार करण्यात आला आहे. राज्यातील मान्यवरांनी संस्थेच्या उपक्रमाचे कौतुक केले आहे.

संपर्क : प्रतीक्षा पाटील, ९५४५२२११८७
महेश महाजन, ९९७०६६१५४६


फोटो गॅलरी

इतर महिला
केळी प्रक्रियेतून गटाची आर्थिक प्रगतीशिंदखेडा (ता. रावेर, जि. जळगाव) येथील ‘सरस्वती...
पौष्टिक आहारासाठी क्विनोआक्विनोआ हा धान्याचा एक प्रकार असून एखाद्या...
जाणून घ्या अंडी खाण्याचे फायदेशरीराला अत्यंत आवश्यक असणारी आणि आपले शरीर स्वतः...
भरड धान्ये : पोषक तत्त्वांचे आगरभारताच्या शिफारशीनुसार संयुक्त राष्ट्राने २०२३ हे...
रक्तक्षय होण्याची कारणे अन् उपाययोजना...मुलांच्या वाढीच्या काळात, स्त्रियांच्या गरोदरपणात...
आहाराची पोषकता वाढविण्यासाठी प्रयत्न...सप्टेंबर महिना हा देशपातळीवर ‘राष्ट्रीय पोषण...
सुदृढ बालकांसाठी स्तनदा मातांना पोषक...ऑगस्ट महिन्याच्या पहिल्या आठवड्यामध्ये जागतिक...
मत्स्यबीज केंद्रामुळे महिला झाल्या...भिगवण (जि. पुणे) येथील पाच उपक्रमशील महिलांनी...
रानभाज्यांचे आहारातील महत्त्वमहाराष्ट्रामध्ये स्थानिक वातावरणानुसार, तिथे...
शेतीला मिळाली दुग्ध प्रक्रियेची जोडघोटावडे (ता. मुळशी, जि. पुणे) प्रियांका जालिंदर...
शेतीला मिळाली बचत गटाची साथ शेणे (ता. वाळवा, जि. सांगली) येथील सुनंदा उदयसिंह...
शेतीला मिळाली पूरक उद्योगांची जोडमोर्डे (ता. संगमेश्‍वर, जि. रत्नागिरी) हे डोंगराळ...
गृहोद्योगातून मिळाला उन्नतीचा मार्गज्या कुटुंबातील महिलांनी पुढाकार घेऊन शेतीपूरक...
आहारात असावेत मोड आलेली कडधान्येप्रथिने, खनिजे, जीवनसत्त्वे आणि कर्बोदके यांचा एक...
दूषित अन्नापासून सावध राहा...म्यूकरमायकोसिस दुर्मीळ बुरशीजन्य संसर्ग आहे. याला...
वनरोपवाटिकेतून गटाने तयार केली ओळखसांगली जिल्ह्यातील खंडोबाचीवाडी  (ता. पलूस)...
जवस एक सुपरफूडअलीकडच्या काळात जवस एक सुपरफूड म्हणून उदयास येत...
महिला शेतकऱ्यांसाठी उत्पादक कंपनीगावपातळीवरील १० शेतकरी महिला किंवा महिला शेतकरी...
आरोग्यदायी द्राक्ष द्राक्षापासून तयार केलेल्या मूल्यवर्धित...
काकडीवर्गातील आरोग्यदायी झुकिनीझुकिनी ही कुकुरबीटासी कुळातील असून, खरबूज,...