agricultural news in marathi success story hafij kazi from satara district made dairy business profitable | Page 2 ||| Agrowon

मुक्तसंचार व तंत्रशुध्द पद्धतीने दुग्धव्यवसायात प्रगती

विकास जाधव
मंगळवार, 16 नोव्हेंबर 2021

सातारा जिल्ह्यातील चौधरवाडी येथील हाफीज काझी यांनी शेतीला पूरक म्हणून दुग्ध व्यवसाय सुरू केला. तांत्रिक मार्गदर्शन, त्याद्वारे शास्त्रीय व्यवस्थापन व कुटुंबातील सर्वांची साथ यातून हा प्रमुख व्यवसाय झाला आहे. 

सातारा जिल्ह्यातील चौधरवाडी येथील हाफीज काझी यांनी शेतीला पूरक म्हणून दुग्ध व्यवसाय सुरू केला. तांत्रिक मार्गदर्शन, त्याद्वारे शास्त्रीय व्यवस्थापन व कुटुंबातील सर्वांची साथ यातून हा प्रमुख व्यवसाय झाला आहे. गोठ्यातच अधिकाधिक पैदास, भाकड गाईवर विशेष मेहनत घेऊन त्यांना दुभत्या करणे याद्वारे व्यवसाय किफायतशीर करण्याचा प्रयत्न केला आहे.

सातारा जिल्ह्यातील फलटण तालुका दुग्ध व्यवसायासाठी प्रसिद्ध आहे. या तालुक्यात गा ‘गोविंद मिल्क’ द्वारे शास्त्रीय पद्धतीने गोसंगोपनाचा कार्यक्रम मोठ्या प्रमाणात राबविण्यात आला आहे. त्यामुळे मोठ्या प्रमाणात मुक्तंसचार गोठे तयार झाले आहेत. तालुक्यातील चौधरवाडी येथील हाफीज हसन काझी यांची तीस एकर शेती आहे. यात सर्वाधिक ऊस पिकासह सोयाबीन, हरभरा, मका आदी पिके घेतली जातात. हाफीज यांचे चार भावांचे कुटुंब असून यापैकी अनिष, असिफ हे बंधू नोकरी व व्यवसाय करतात. नफीज हे दोन क्रमांकाचे  बंधू हाफीज यांना शेती व दुग्ध व्यवसायास मदत करतात. 

मुक्तसंचार गोठा पध्दत
हाफीज यांनी बारावी शिक्षण पूर्ण झाल्यावर शेती करण्यास सुरवात केली. ऊस हे प्रमुख पीक होते. शेणखतासाठी वडिलोपार्जित चार गायींचे संगोपन केले जायचे. दरम्यानच्या काळात गोसंगोपन व्यावसायिक दृष्ट्या फायदेशीर होण्यासाठी मुक्तसंचार गोठा पध्दत व संबंधित कार्यक्रम हाफीज यांना भावला. सन २०१२ मध्ये घराशेजारी बंदिस्त असलेल्या गोठ्याच्या बाजूलाच मोकळ्या जागेत मुक्तसंचार गोठ्याची उभारणी सुरू केली. ८० बाय ८० फूट क्षेत्रफळात त्याची उभारणीही केली. पाण्यासाठी स्वतंत्र व्यवस्था करण्यात आली. गोठ्यात जमिनीवर पाचट, सोयाबीन भुस्सा यांचा वापर केला जातो. दिवसभर गायी मोकळ्या वातावरणात सोडल्या जातात. दुभत्या गाई, कालवडी व भाकड गायी अशी स्वतंत्र शेडस उभारली आहेत. यामुळे गायींची स्वतंत्रपणे व विशेष काळजी घेणे शक्य होते. पावसाळ्याच्या काळात गाई बंदिस्त ठेवण्यावर भर दिला जातो. सध्या लहान- मोठ्या मिळून एचएफ संकरित जातीच्या २५ पर्यंत गायी आहेत. 

गायी केल्या दुभत्या
हाफीज यांनी २०१७ मध्ये चार भाकड गायी ८० हजार रुपये देऊन खरेदी केल्या. त्यांचे शास्त्रीय पद्धतीने व्यवस्थापन केले. दर्जेदार ‘सिमेन’ चा वापर केला. चारा, पाणी, औषधोपचारांची काळजी घेतली. त्यातून गाई गाभण होण्यास मदत झाली. त्यांची प्रति दिन क्षमता २५ ते ३० लिटरपर्यंत झाल्याचे हाफीज सांगतात. 

जातिवंत जातीवर भर 
कमी खर्चात दुग्ध व्यवसाय यशस्वी करायचा असेल तर गोठ्यात दर्जेदार व जातिवंत गायी तयार होणे गरजेचे असल्याचे हाफीज सांगतात. पंचवीस पैकी अवघ्या आठ गायींची बाहेरून खरेदी केली. बाकी पैदास गोठ्यातच केल्याचे त्यांनी सांगितले. गोठ्यातील जास्त दूध देणाऱ्या गाईंपासून मिळणाऱ्या कालवडी लवकरात लवकर दुभत्या केल्या जातात. यासाठी कालवडीचा जन्म झाल्यावर महिनाभर तिच्या वजनाच्या दहा टक्के दूध दिले जाते. एक महिन्यानंतर ‘मिल्क रिप्लेसर’ व दुधाचे मिश्रण करून दिवसाकाठी सहा लिटर दिले जाते. मिनरल मिक्सर, कॅल्शिअम, जंताची औषधे यांच्या योग्य मात्रा दिल्या जातात. साधारणपणे दहा महिन्यात कालवडीचे वजन ३३० किलोपर्यंत नेले जाते. त्यानंतर ती गाभण राहून १८ ते २० महिन्यात दूध सुरू होते. काझी यांच्याकडील पैलारू कालवडीने प्रति दिन २५, ३० ते ३५ लिटरपर्यंत दूध दिले आहे.  व्यवसायात डॉ. शांताराम गायकवाड, गणेश चव्हाण, पशुवैद्यकीय अधिकारी डॅा. रावसाहेब पताळे, डॅा. नीलेश निंबाळकर यांचे मार्गदर्शन होते. 

दुग्ध व्यवसायातील बारकावे

  • चाऱ्यावरील खर्च कमी करण्यासाठी बहुतांशी हिरवा व सुका चाऱ्या स्वतःच्या शेतातच तयार केला जातो.
  • मुक्तसंचार गोठ्यामुळे २५ गायींचे संगोपन अवघ्या दोन ते तीन व्यक्तींमध्ये करणे सोपे होते. 
  • पौष्टिक चाऱ्यासाठी वर्षाकाठी दहा ते ११ टन प्रमाणात बॅगेत मूरघास तयार केले जाते. वर्षभर उत्पादन सुरू राहण्याच्या दृष्टीने गाभण गायींचे विशेष नियोजन केले. 
  • दर्जेदार वाण खरेदी करण्यावर भर असतो.  मोठ्या प्रमाणात शेणखत मिळत असल्याने रासायनिक खतांवरील ४० टक्के खर्चात बचत झाली.
  • दर्जेदार शेणखताची जोड मिळाल्याने व्यवस्थापन सुधारून उसाचे एकरी उत्पादन ६० ते ७० टक्के मिळू लागले.  

अर्थकारण 
साधारणपणे जानेवारी ते जुलै या काळात प्रति दिन ४५० लिटरपर्यंत तर अन्य कालावधीत २६० ते २७० लिटरपर्यंत दूध संकलन होते. प्रतिदिन सरासरी संकलन ३०० लिटरपर्यंत आहे. फॅटनुसार २५ ते २७ रुपये प्रति लिटर दर मिळतो. चारा, वीज, पाणी, पशुखाद्य, मिनरल मिक्सर, कॅल्शिअम, मजुरी, औषधोपचार आदींसाठी होणारा खर्च वगळून २० ते ३० टक्के फायदा होतो. महिन्याला सुमारे पाच ट्रेलरपर्यंत शेणखत मिळते. 

- हाफीज काझी  ९९७५२४६४१२ 


फोटो गॅलरी

इतर यशोगाथा
यांत्रिकीकरणातून शेती केली सुलभ,...परभणी जिल्ह्यातील सनपुरी येथील ओंकारनाथ शिंदे...
रेशीम शेतीतील समाधानकिनगाव (ता.यावल, जि.जळगाव) येथील समाधान भिकन...
शेतकऱ्यांच्या खात्रीची, सोयीची...राज्यातील पहिली रेशीम कोष खरेदी बाजारपेठ २०१८...
पापड, बेकरी उद्योगात तयार केली ओळखभादोले (ता. हातकणंगले, जि. कोल्हापूर) येथील नसीमा...
गृहद्योगातून स्वयंपूर्णतेकडे वाटचाल...औरंगाबाद शहरातील संपदा अनिल बाळापुरे यांनी...
नागली उत्पादनांचा ‘स्टार बाइट’ ब्रॅण्डनाशिक ः  कोरोना संकटकाळात अनेकांनी संधी...
जागतिक दर्जाच्या शेतीतून वाटा केल्या...निघोज (जि. नगर) येथील आपल्या साठ एकरांत विज्ञान-...
निराधार विधवांना ‘शेक हॅंड’ फाउंडेशनचा...परभणी जिल्ह्यातील मांडळाखळी येथील शरद लोहट...
सालईबनला मिळाली नवी ओळखबुलडाणा जिल्ह्यात खामगाव येथील तरुणाई फाउंडेशनने...
मल्चिंग पेपर, ठिबकवर दोनशे एकरांत कांदा...शेतीतील नवे तंत्रज्ञान आत्मसात करण्यासाठी शेतकरी...
टेरेसवर द्राक्ष बागेचा फिलकांचन यांनी साधारण सहा वर्षांपूर्वी घराच्या...
‘ड्रायझोन’मध्ये आली गंगाअमरावती जिल्ह्यातील वरुड, मोर्शी हे दोन्ही तालुके...
मल्चिंग पेपर, ठिबकवर दोनशे एकरांत...शेतीतील नवे तंत्रज्ञान आत्मसात करण्यासाठी शेतकरी...
मोबाईल अन्‌ प्रक्षेत्रभेटीतून मिळतोय...हवामान बदलाच्या काळात तातडीने हवामान, पीक नियोजन...
साहिवाल पालनात तरुणाने दाखवली जिद्दकुठल्याही व्यवसायात टक्के-टोणपे, यश -अपयश येतच...
कुक्कुटपालन, फलोत्पादनातून मिळवले...विज्ञान शाखेत पदवी घेतल्यानंतर दीपक खैरनार यांना...
पूरक उद्योगातून शेती झाली किफायतशीरभातशेतीसह पशुपालन व्यवसायामध्ये उतरत एकात्मिक...
प्रयोग, वैविध्यपूर्ण फळबागेतून अर्थकारण...मांजर्डे (जि. सांगली) येथील उमेश पवार यांनी...
रोपवाटिका व्यवसायातून साधली प्रगतीकामशेत (ता. मावळ, जि. पुणे) येथील शुभांगी दळवी...
प्रयोगशीलतेतून वाढवले तुरीचे उत्पादनलोणी मसदपूर (ता. कर्जत, जि. नगर) येथील एकनाथ...