agricultural news in marathi success story intercrop of basil in rose cultivation | Page 2 ||| Agrowon

गुलाबामध्ये तुळशीचे आंतरपीक ठरतेय फायदेशीर

गणेश कोरे 
मंगळवार, 5 ऑक्टोबर 2021

कोरोना संकट ही संधी समजून कवडी माळवाडी (ता. हवेली, जि.पुणे) येथील प्रयोगशील  शेतकरी विजय चांदणे यांनी गुलाब लागवडीत तुळशीचे आंतरपीक घेत चांगला आर्थिक नफा मिळविला. कोरोनातील काळातील आंतरपीक प्रयोग गुलाब शेतीला नवी दिशा देणारा ठरला आहे.
 

कोरोना संकट ही संधी समजून कवडी माळवाडी (ता. हवेली, जि.पुणे) येथील प्रयोगशील  शेतकरी विजय चांदणे यांनी गुलाब लागवडीत तुळशीचे आंतरपीक घेत चांगला आर्थिक नफा मिळविला. कोरोनातील काळातील आंतरपीक प्रयोग गुलाब शेतीला नवी दिशा देणारा ठरला आहे.

पुणे- सोलापूर महामार्गावरील कवडी माळवाडी (ता.हवेली,जि.पुणे) येथील विजय चांदणे हे गेल्या २२ वर्षांपासून खुल्या प्रक्षेत्रावर गुलाब लागवड करणारे प्रयोगशील शेतकरी.  पुणे बाजार समितीमध्ये गुलाब फुलांच्या थेट विक्रीसह विविध मंदिरांना फुलांचा पुरवठा हा त्यांचा पांरपारिक व्यवसाय. सध्या त्यांची सहा एकर क्षेत्रावर डच आणि सोफिया गुलाबाची लागवड आहे. बाजार समितीमध्ये गुलाबांची विक्री करताना, ग्राहक तुळशीची मागणी करत असल्याने विजय चांदणे यांनी गुलाब शेतीच्या बरोबरीने ५ ते १० गुंठे क्षेत्रावर तुळशीची देखील लागवड केली. 

दीड वर्षांपुर्वी कोरोनाचे संकट आल्यानंतर बाजार समिती, मंदिरे बंद होती. लग्न समारंभांसह सर्वच धार्मिक कार्यक्रमांवर बंदी असल्याने गुलाब फुलांची मागणी आणि विक्री बंद झाली. काही दिवस गुलाब फुले फेकून देण्याची वेळ आली. या काळात कोरोनाची लागण होऊ नये म्हणून विविध आयुर्वेदिक उपचार पद्धतींचा समाजमाध्यमांवर प्रचार, प्रसार होऊ लागला. यामध्ये तुळशीची मागणी वाढू लागली. बाजार समितीमध्ये फूलबाजार ११ वाजेपर्यंत सुरु असल्याने गुलाबाला नाही, मात्र तुळशी जुडीची मागणी मोठ्या प्रमाणावर वाढू लागली. 

असे केले नियोजन 
तुळशीची मागणी वाढू लागल्याने चांदणे यांनी तुळस लागवडीचा निर्णय घेतला.  सहा महिन्यात एक एकरापासून ते साडेतीन एकरांपर्यंत तुळशीचे क्षेत्र वाढविले. गुलाबाचे संपूर्ण क्षेत्र ठिबक सिंचनाखाली असल्याने गुलाबामध्ये आंतरपीक म्हणून तुळशीची लागवड केली.  

तुळशीचे बियाणे घरचेच होते. चांदणे यांनी गादी वाफ्यावर तुळशीचे रोपे तयार केली. योग्य उंचीची रोपे होताच त्यांची लागवड गुलाबात आंतरपीक म्हणून केली.  सोफिया गुलाबाच्या दोन ओळीतील अंतर सहा फूट आहे. त्यामध्ये तुळशीच्या पाच ओळी लावल्या. डच गुलाबाच्या दोन ओळीतील अंतर पाच फूट आहे,त्यामध्ये तुळशीच्या दोन ओळी लावल्या. गुलाबासाठी ठिबक सिंचनाद्वारे देण्यात येणाऱ्या विद्राव्य खतांवरच तुळशीची वाढ सुरू झाली. तूळस हे तसे काटक पीक. त्यामुळे यावर फारसा कीड,रोगांचा प्रादुर्भाव नव्हता. त्यामुळे तुळशी साठी फवारणी आणि खतांचा खर्च करावा लागला नाही. 

असा मिळाला दर  
तुळशीच्या एका जुडीला सर्वसाधारण ५ ते १० रुपये दर मिळतो. मात्र कोरोना काळात आयुर्वेदिक उपचार पद्धतीने प्रतिकारक्षमता वाढीसाठी तुळशीच्या पानांची मागणी वाढू लागली. त्यामुळे चांदणे यांना पुणे बाजारात एका जुडीला २५ ते ३० रुपये दर मिळाला होता. अनेक आयुर्वेदीक औषधी उत्पादक कंपन्यांकडून पानांची पावडर आणि गोळ्या करण्यासाठी तुळशीची मागणी वाढली. तसेच किरकोळ खरेदीदार थेट शेतावर येऊन खरेदी करु लागले. थेट खरेदीदारांना २० रुपये जुडीचा दर होता. गेले वर्षभर चांदणे यांनी रोज साधारण एक हजार तुळशीच्या जुड्यांची विक्री केली. 

एक एकर क्षेत्र कायम 
चांदणे यांना तुळशीचे व्यावसायिक उत्पादन घेण्याची संधी कोरोना संकटात गवसली. कोरोना संकटात तुळशीची प्रचंड मागणी वाढल्याने त्यांनी गुलाबाचे उत्पादन कमी करुन, तुळशीचे क्षेत्र साडेतीन एकरापर्यंत वाढविले होते. या एक वर्षाच्या काळात खर्च वजा जाता चांदणे यांना साडे तीन लाखांचे उत्पन्न मिळाले. आता मात्र कोरोना संकट कमी झाल्याने तुळशीची मागणी देखील घटली आहे. मात्र चांदणे यांनी एक एकरातील गुलाबामध्ये तुळशीचे आंतरपीक कायम ठेवले आहे. त्यामुळे वर्षभर बाजारपेठेत तुळशीची जुडी विकणे शक्य होणार आहे.

तुळस देते भांडवली खर्च 
तुळशीच्या वर्षभराच्या उत्पन्नातून गुलाब पिकाच्या व्यवस्थापनाचा काही प्रमाणात भांडवली खर्च निघतो. त्यामुळे गुलाब उत्पादन खर्च कमी होतो. गुलाब लागवडीनंतर खते, कीडनाशकांचा खर्च तुळशीच्या उत्पन्नातून निघत असल्याने तुळस परवडते असा चांदणे यांचा अनुभव आहे. एका जुडी तुळशी उत्पादन आणि पुणे बाजार समितीपर्यंतचा वाहतूक खर्च तीन रुपये आहे. बाजारपेठेत तुळशीची जुडी ५ ते १० रुपये दराने विकली जाते. कोरोना काळात मात्र चांदणे यांना प्रति जुडी २५ ते ३० रुपये दर मिळाला होता.

गुणवंत गुलाब उत्पादक शेतकरी पुरस्कार 
दि पुणे रोझ सोसायटी आणि टिळक महाराष्‍ट्र मुक्त विद्यापीठाच्या वतीने उघड्या प्रक्षेत्रावर दर्जेदार आणि सातत्यपुर्ण यशस्वी गुलाब पुष्प उत्पादनासाठी २०१२ या वर्षी  गुणवंत गुलाब उत्पादक शेतकरी पुरस्काराने विजय चांदणे यांचा गौरव माजी केंद्रीय कृषी मंत्री शरद पवार यांच्या हस्ते करण्यात आला.

गुलाबाची करार शेती 
चांदणे यांच्या माध्यमातून एका उद्योगाने गुलाबाची करार शेती केली आहे. चांदणे यांचे सहा एकर आणि परिसरातील शेतकऱ्यांचे सहा एकर क्षेत्र गुलाबाच्या करार शेतीखाली आले आहे. या क्षेत्रावर डच गुलाब लागवडीचे नियोजन सुरू आहे. या करार शेतीतून रोज एक हजार जुड्यांची मागणी आहे. एका जुडीमध्ये १० फुले असतात.  संबधित उद्योग थेट शेतातून एका जुडीला जागेवर २५ रूपये खरेदी दर देणार आहे, असे चांदणे यांनी सांगितले. 

तूळस लागवड क्षेत्रात वाढ 
तुळशीची मागणी वाढू लागल्याने कवडी माळवाडी परिसरातील शेतकरी तूळस लागवडीकडे वळले आहे. गेल्यावर्षी नेहमीपेक्षा सुमारे १५ ते २० एकरापर्यंत लागवड क्षेत्र वाढले आहे. चांदणे यांचे लागवड क्षेत्र हे एक एकरावरुन साडेतीन एकरावर गेले. यंदा मात्र क्षेत्र आणि उत्पादन वाढल्याने तुळशीच्या जुडीचे दर कमी होण्यास सुरुवात झाली आहे. सध्या परिसरातील शेतकऱ्यांना १० रुपये प्रति जुडी असा दर मिळत आहे.

सणाच्या काळात तुळशी जुडीला मागणी 
आषाढी, कार्तिकी एकादशी, गणेशोत्सव, नवरात्र, दसरा, दिवाळीत तुळशीला चांगली मागणी असते. याकाळात एका जुडीचा दर १० ते १५ रुपये असतो. मात्र इतर काळात सर्वसाधारण दर ५ ते १० रुपये असतो. वर्षभरात तुळशीच्या उत्पादनातून तीन लाखांचे उत्पन्न मिळते, असा चांदणे यांचा अनुभव आहे.

- विजय चांदणे, ९८२२४३४३१४


फोटो गॅलरी

इतर यशोगाथा
अन्नप्रक्रिया यंत्रनिर्मितीतील सावंत...सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील कुडाळ येथील प्रकाश सावंत...
अधिक ‘कुरकुमीन’ युक्त हळदीचा यशस्वी...पास्टुल (जि. अकोला) येथील संतोष घुगे यांनी आपल्या...
मुक्तसंचार व तंत्रशुध्द पद्धतीने...सातारा जिल्ह्यातील चौधरवाडी येथील हाफीज काझी...
शेतीला मिळाली दुग्ध व्यवसायाची जोडपुण्याच्या पश्‍चिम भागातील मुळशी तालुक्याच्या...
सीताफळाचा ‘कांचन’ ब्रॅण्ड अन्...पंधरा वर्षांपासून सीताफळ लागवडीत हातखंडा, फळाचा...
लाकडी घाण्यावरील तेलाची युवा...कापसेवाडी (जि. सोलापूर) येथील युवा अभियंता संदीप...
नरवाडने जोपासली पानमळ्याची परंपरासांगली जिल्ह्यातील नरवाड हे गाव खाऊच्या पानांसाठी...
एकरी ४० टन सातत्यपूर्ण दर्जेदार केळी...नेवासे (जि. नगर) येथील पठाण कुटुंबाने ऊस पट्ट्यात...
मधमाशीपालनातून मिळाली स्वयंरोजगाराची...उत्तर प्रदेशातील मदारपूर केवली (ता. गोसाईगंज, जि...
प्रयोगशीलतेला दिली तंत्रज्ञानाची जोडप्रयोगशीलता आणि तंत्रज्ञान वापर या दोन बाबी शेतीत...
वडजीत फुलतात वर्षभर गुलाबाचे मळेसोलापूर जिल्ह्यातील वडजी गावशिवारात वर्षभर देशी...
रोपनिर्मिती व्यवसायाने दिला हातभारगळवेवाडी (जि. सांगली) येथील राजाराम गळवे अनेक...
`चॉकी सेंटर’ सुरू करून गुणवत्तापूर्ण...परिसरातील रेशीम शेतकऱ्यांची गरज ओळखून वाकी...
संघर्षमय आयुष्यात मोगऱ्याच्या सुगंधाचा...नाशिक जिल्ह्यात पेठ या आदिवासी तालुक्यातील आड...
संघर्षमय वाटचालीतून शेतीत उभारले वैभवपरभणी जिल्ह्यातील मरसुळ येथील देवराव शिंदे यांनी...
वाशीमच्या शेतकऱ्यांनी उभारली बांधावरची...वाशीम जिल्ह्यातील एरंडा येथील जयकिसान शेतकरी...
पर्यावरणपूरक तंत्रे देणारे वर्ध्याचे...दत्तपूर (वर्धा) येथे ग्रामोपयोगी विज्ञान...
कापडणीसांचे एक्स्पोर्ट क्वालिटी’चे भारी...नाशिक जिल्ह्यातील आसखेडा येथील अमृत कापडणीस यांनी...
बायोगॅसपासून वीज अन्‌ प्रॉम खतनिर्मितीबारामती येथील ‘सेंटर ऑफ एक्सलन्स, डेअरी‘मध्ये...
बचत गटाने उभारली भाजीपाला रोपवाटिकाशिक्रापूर-राऊतवाडी (ता. शिरूर,जि.पुणे) येथील...