agricultural news in marathi success story of Kalgonda Tele kolhapur district doing Improved, use of hybrid varieties, proper management of paddy cultivation | Agrowon

भातशेतीत राज्यात टिकवला क्रमांक

राजकुमार चौगुले
मंगळवार, 8 जून 2021

सुधारित, संकरित वाणांचा वापर, सुयोग्य व्यवस्थापनातून सुळकुड (जि. कोल्हापूर) येथील कलगोंडा मलगोंडा टेळे यांनी भाताची एकरी ४० क्विंटलची उत्पादकता राखली आहे.  

सुधारित, संकरित वाणांचा वापर, सुयोग्य व्यवस्थापनातून सुळकुड (जि. कोल्हापूर) येथील कलगोंडा मलगोंडा टेळे यांनी भाताची एकरी ४० क्विंटलची उत्पादकता राखली आहे. राज्यातील पीक स्पर्धेत मागील वर्षी पहिला व अलीकडील वर्षात तिसऱ्या व दुसऱ्या क्रमांकात त्यांनी स्थान टिकवले आहे.

कोल्हापूर जिल्ह्यातील डोंगराळ तालुके प्रामुख्याने भात उत्पादक पट्टे आहेत. कागल तालुका पावसाच्या दृष्टीने मध्यम स्वरूपाचा आहे. त्यामुळे अनेक शेतकरी पावसाच्या पाण्यावर अवलंबून न राहता पाणी उपलब्ध असेल तर भात घेतात. सुळकुड गावही याच पट्ट्यात मोडते. येथील कलगोंडा मलगोंडा टेळे यांची चार एकर शेती आहे. भात व ऊस ही मुख्य पिके तर काही प्रमाणात भाजीपाला शेती
आहे.

सुधारित भातशेतीची दिशा
तुकड्या-तुकड्याचे क्षेत्र असल्याने टेळे थोड्या- थोड्या क्षेत्रात भात घेतात. पन्नास टक्के काळी तर पन्नास टक्के मुरमाड जमीन आहे. सन २०११ पर्यंत हे कुटुंब पेरणी पद्धतीने भात करायचे. सन २०११ मध्ये राष्ट्रीय कृषी विकास योजना सुरू झाली. त्या अंतर्गत वीस आठवड्यांची शेतीशाळा झाली. सुधारित भातशेतीची दिशा त्यातून टेळे यांना मिळाली. पेरणी पद्धतीपेक्षा टोकण पद्धत अवलंबली. पाण्याची सोय असल्याने रोहिणी नक्षत्रावरच भात घेतला जातो. कृषी विभागाच्या सल्ल्याने २०११ नंतर तांत्रिक बदल करण्यास सुरुवात केली.

पीक व्यवस्थापनातील बाबी

  • खासगी कंपन्यांचे संकरित वाण तर इंद्रायणीसारख्या सुधारित वाणांचाही वापर.
  • शेती नदी परिसर व माळ अशा ठिकाणी. नदीचे पाणी येणाऱ्या ठिकाणी संकरित तर अन्य ठिकाणी इंद्रायणी भात घेतला जातो. संकरित वाण पाण्याला तुलनेने सहनशील असल्याचा अनुभव.
  • उसाचा खोडवा तुटल्यानंतर जमीन नांगरून घेतली जाते. त्यानंतर दोन दिवस उन्हात तापवली जाते. रोटाव्हेटरच्या साह्याने भुसभुशीत केली जाते.
  • दर तीन वर्षांनी एकरी आठ ट्रॉली शेणखत मिसळले जाते. सारटे तयार करून घेतले जातात.
  • एकूण पीक कालावधीचा एकरी ‘एनपीके’ डोस अभ्यासला जातो. त्यानुसार बेसल डोस.
  • यात एकरी १०-२६-२६ हे १०० किलो, निंबोळी पेंड शंभर किलो, करंज पेंड ५० किलो, सूक्ष्म अन्नद्रव्ये ५० किलो वापर. पेरणीनंतर ३०, ६५ व ९० दिवसांनी पुढील मात्रा. त्यानंतर पाणी देऊन जमीन भिजवली जाते.
  • तिसऱ्या व चौथ्या दिवशी वाफसा आल्यानंतर रेघा मारून सऱ्या पाडल्या जातात.
  • बीजप्रक्रिया- प्रति दहा लिटर पाण्यात ३०० ग्रॅम मोठे मीठ घालून द्रावण तयार करतात. त्यात बियाणे टाकले जाते. तरंगणारे वेगळे केले जाते. दोन ते तीन वेळा स्वच्छ पाण्याने धुतले जाते. प्रति किलो दोन ते अडीच ग्रॅम थायरम किंवा कार्बेन्डाझीम अशी प्रक्रिया होते.
  • पीएसीबी जिवाणू संवर्धकाचीही प्रक्रिया.
  • टोकण ९ बाय ९ इंचावर. सारटे तयार करताना रुंदी २८ इंच.
  • संकरित असल्यास तीन ते चार बिया तर सुधारित- सहा ते सात बिया पद्धतीने टोकण. संकरित वाणाला फुटवे जास्त असल्याने बियांचे प्रमाण कमी असल्याचे टेळे सांगतात.
  • रोपांची संख्या मर्यादित ठेवतात. न उगवलेल्या ठिकाणी खाडे भरणे तर जादा उगवलेल्या ठिकाणी विरळणी.
  • सुमारे ४५ दिवसांनी एक याप्रमाणे (अर्थात गरजेनुसार) कीटकनाशकांच्या तीन फवारण्या.
  • संकरित वाण १३० ते १५० दिवसांनी तर सुधारित वाण १२० ते १३० दिवसांनी काढणीस येते.

उत्पादकतेत सातत्य
पारंपरिक पद्धतीत एकरी उत्पादन २५ क्विंटलपर्यंत मिळायचे. आता वाणप्रकारानुसार एकरी ४० क्विंटल ते ४५ ते ५५ क्विंटलपर्यंत पोहोचल्याचे टेळे सांगतात.

पुरस्कार

  • कृषी विभागातर्फे पीक स्पर्धेत मागील वर्षी प्रति १० गुंठ्यांत ११५० किलो उत्पादन घेत राज्यात पहिला क्रमांक.
  • सन २०१९ मध्ये तिसरा, २०१८- दुसरा व १०१६ मध्ये तिसरा क्रमांक पटकावला.

विक्री नियोजन
न भरडता (भात स्वरूपात) व भरडून (तांदूळ स्वरूपात) अशा दोन्ही प्रकारे विक्री करतात. अनेक शेतकरी भात स्वरूपात विकत घेतात. त्याचे कारण तो बराच काळ टिकून राहतो. त्यात किडे होत नाहीत. त्याचा दर साधारणतः २६०० रुपये प्रति क्विंटलच्या दरम्यान असतो. संकरित वाणाचा तांदूळ ३५ रुपये प्रति किलो दराने तर इंद्रायणी ४५ रुपये दराने विकण्यात येतो.

कृषी विस्तारात अग्रेसर
भातशेतीत नाव मिळाल्याने टेळे यांचा कृषी विभाग, तज्ज्ञ व कृषी विज्ञान केंद्रांशी चांगला संपर्क तयार झाला आहे. त्या माध्यमातून ते शेतकऱ्यांना मार्गदर्शन करतात. ‘रामेती’ द्वारेही त्यांनी प्रशिक्षण दिले आहे. बसवेश्वर कृषी विज्ञान मंडळाचे त्यांचे ‘नेटवर्क’ आहे. त्यात २५ शेतकऱ्यांचा सहभाग आहे. मंडळाच्या माध्यमातून पॉवर टिलर व निविष्ठा नाममात्र भाडेतत्त्वावर देण्यात येतात. त्यासाठी टेळे सक्रिय असतात.

ऊसशेती

  • वडील मलगोंडा व भाऊ संतोष यांच्यासह एकत्रित कुटुंब
  • आडसाली उसाचे एकरी सरासरी उत्पादन ८० टन. मागील वर्षी ९६ टन.
  • खोडवा- ६० टन.

संपर्क ः कलगोंडा टेळे, ९३७२८९०८४५


फोटो गॅलरी

इतर यशोगाथा
खर्च, जोखीम करणारे नागरे यांचे तीनमजली...शिवणी आरमाळ (जि.. बुलडाणा) येथील कैलास नागरे...
संकटांमधून जांभूळ शेती उद्योगाची वाटचालसिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील निरुखे येथील अनिरुद्ध...
प्रक्रिया उद्योगातून ‘सूर्या’ची झळाळी तेलगाव (ता. वसमत. जि. हिंगोली) येथील सूर्या...
मानवलोक... ग्रामीण पुनर्रचनेसाठी...शेतकरी, शेतमजूर, ग्रामीण स्त्रियांसाठी कल्याणकारी...
पदवीधर महिलेची मशरूम निर्मिती ठरतेय...पुणे येथील तृप्ती धकाते यांनी मशरूम (अळिंबी)...
बहुमजली, शाश्‍वत, नैसर्गिक शेती पद्धती...मध्य प्रदेशातील तिली (जि. सागर) येथील आकाश...
खानदेशातील आवार प्रगतीवर स्वारआवार (ता.जि. जळगाव) हे कापूस, दादर ज्वारीसाठी...
भाजीपाला बीजोत्पादनातील ‘मास्टर’जिद्द, हिंमत, अभ्यास, ज्ञान घेण्याची वृत्ती व...
अनेक वर्षांपासून जपली आले उत्पादकता अन्...आले पिकातील दरांत दरवर्षी चढउतार होते. मात्र...
गव्हाच्या काडापासून भुस्सानिर्मिती‘हार्वेस्टर’द्वारे गहू काढणी झाल्यानंतर मोठ्या...
प्रयोगशील, अभ्यासपूर्ण शेतीचा आदर्शतिडका (जि. औरंगाबाद) येथील युवा शेतकरी ईश्‍वर...
गांडुळखताचा लोकप्रिय केला शुभम ‘ब्रॅण्ड’सोलापूर जिल्हयातील उपळाई बुद्रूक येथील महादेव...
दूध उत्पादकांचे उत्पन्न पोचेल २५...गायी म्हशींमधील लिंग विनिश्‍चित वीर्यमात्रांच्‍या...
महिला गटाने रुजविले शेती, पूरक...कुशिवडे (ता. चिपळूण, जि. रत्नागिरी) आणि म्हाप्रळ...
२५ एकरांत शेडनेट्‍स, आदिवासींची सामूहिक...नगर जिल्ह्यात म्हाळुंगी (ता. अकोले) परिसरातील...
घृष्णेश्‍वर कंपनीची सातत्यपूर्ण उंचावती...एका गटापासून सुरुवात करून विविध उपक्रम, त्यात...
मत्स्यपालन, काथ्या उद्योग, कृषी पर्यटन...सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील हडी (ता. मालवण) गावाने...
फळपिके, फळभाज्यांची अर्थपूर्ण शेतीभावेर (जि.धुळे) येथील गोरख पाटील यांनी केळी, पपई...
सोयाबीनमध्ये तूर शाश्‍वत पद्धतीचा प्रयोग‘कॉटन सिटी’ अशी यवतमाळ जिल्ह्याची ओळख आहे. याच...
ऊसरसापासून इम्युनिटी शॉट, गन्ना पन्नामाहिती तंत्रज्ञान क्षेत्रात कार्यरत असणाऱ्या...