agricultural news in marathi success story Mrs. dipali pawar from sangli district started Chutney powder and spice manufacturing industry | Agrowon

परराज्यांतही पोहोचला मसाल्याचा स्वाद

अभिजित डाके
रविवार, 4 एप्रिल 2021

कुंडल (ता. पलूस, जि. सांगली) येथील सौ. दीपाली बाबासाहेब पवार यांनी जिद्द, आत्मविश्वास आणि चिकाटीच्या जोरावर बाजारपेठेची गरज लक्षात घेऊन चटणी पूड आणि मसाला निर्मिती उद्योग सुरू केला. गेल्या सात वर्षांपासून राज्यासह परराज्यांतही त्यांच्या उत्पादनांनी वेगळी ओळख तयार केली आहे.

कुंडल (ता. पलूस, जि. सांगली) येथील सौ. दीपाली बाबासाहेब पवार यांनी जिद्द, आत्मविश्वास आणि चिकाटीच्या जोरावर बाजारपेठेची गरज लक्षात घेऊन चटणी पूड आणि मसाला निर्मिती उद्योग सुरू केला. गेल्या सात वर्षांपासून राज्यासह परराज्यांतही त्यांच्या उत्पादनांनी वेगळी ओळख तयार केली आहे.

तासगाव-कराड रस्त्यावर वसलेले कुंडल गाव. पलूस तालुका म्हटलं, की ऊस आणि द्राक्ष ही दोन नगदी पिके डोळ्यासमोर येतात. याच गावातील सौ. दीपाली बाबासाहेब पवार यांचे शिक्षण बारावीपर्यंत  झालं असले तरी,  चिकाटी, जिद्द आणि आत्मविश्वासाच्या जोरावर त्यांनी मसाला उद्योगात वेगळी ओळख तयार केली आहे.  घरची परिस्थिती तशी बेताचीच. शेतीही फार नाही. अवघी दहा गुंठे. सौ. दीपाली यांचे पती बाबासाहेब खासगी बॅंकेत नोकरी करतात. मिळणाऱ्या उत्पन्नातून आपल्या कुटुंबाचा उदरनिर्वाह कसा करायचा, असा प्रश्न त्यांना नेहमी पडायचा. त्यामुळे पूरक व्यवसाय करण्याच्या दृष्टीने त्यांनी पाऊल उचलले.गावातच महिला बचत गट स्थापन केला. कर्जवाटप, गटाच्या माध्यमातून  प्रक्रिया उद्योगाची माहिती त्यांना मिळत गेली. याचदरम्यान म्हैसपालन, कुक्कुटपालनालाही त्यांनी गटाच्या माध्यमातून सुरुवात केली. परंतु अपेक्षित आर्थिक उत्पन्न मिळत नव्हते. त्यामुळे त्यांनी प्रक्रिया उद्योगाकडे लक्ष केंद्रित केले.

कुंडल येथे आयोजित एका कार्यक्रमात मान्यवर उद्योजकाचे व्याख्यान ऐकण्याची संधी दीपालीताईंना मिळाली. या व्याख्यानाच्या माध्यमातून त्यांना प्रक्रिया उद्योगाची दिशा मिळाली. व्यवसाय उभारणीसाठी शिक्षण कधीच आड येत नाही, त्यासाठी जिद्द हवी असते. हे वाक्य त्यांना भावले. आपणही बचत गटाच्या माध्यमातून नवीन उद्योग उभारू शकतो, हा आत्मविश्वास आला. दीपालीताईंचे पती बाबासाहेब हेदेखील त्यांच्या विचारांशी सहमत झाले. परंतु नक्की कोणत्या उद्योगास सुरुवात करायची, याची दिशा सापडत नव्हती.

प्रक्रिया उद्योगाच्या दिशेने 
सौ. पवार यांचे पाहुणे संजय शेवाळे हे मुंबईत मसाला तयार करतात. शेवाळे गेल्या दोन पिढ्यांपासून मसाला उद्योगात असल्याने दीपालीताईंनी मसाला तयार करण्यासाठी त्यांच्याकडून माहिती घेतली. विविध प्रकारचे मसाले कसे तयार केले जातात, त्याचे प्रमाण किती असावे, त्याचा दर्जा कसा टिकवला पाहिजे, यासह व्यवस्थापनाची माहिती घेतली. आर्थिक परिस्थिती नसल्याने एकाच वेळी एवढे भांडवल कोठून आणायचा हा प्रश्न समोर होता. मात्र त्यांनी कर्जासाठी कागदपत्रांची पूर्तता केली. दीपालीताईंचे पती कार्यरत असलेल्या बॅंकेतून त्यांना प्रक्रिया उद्योगासाठी सहा लाख रुपयांचे कर्ज उपलब्ध झाले.

उद्योगाच्या उभारणीबाबत दीपालीताई म्हणाल्या, की २०१४ मध्ये कुंडल पासून अवघ्या सहा किलोमीटरवर असलेल्या पलूस शहरात ‘स्वाद मसाले’ चटणी, मसाला निर्मितीच्या व्यवसायाला सुरुवात केली. त्या ठिकाणी चटणीनिर्मितीचे युनिट उभे केले. परंतु विक्री करणे हे देखील तितकेच महत्त्वाचे होते. आम्ही सोशल मीडियाचा प्रचारासाठी वापर केला. त्यातून आमच्याशी ग्राहक जोडला गेला. प्रामुख्याने ग्राहकांना कशा पद्धतीची चटणी तयार करून पाहिजे, त्यानुसार चटणी करून दिली जाते. जेथे चटणी पूडनिर्मिती केली जाते, तेथेही विक्रीस सुरुवात केली. चटणी पूड, मसाल्याची वेगळी चव आणि गुणवत्तेमुळे ग्राहकांकडूनच थेट खरेदी सुरू झाली. त्यामुळे उत्पादनाच्या प्रसाराचा वेळ आणि खर्चही वाचला. या उद्योगात घरच्यांची मोलाची साथ मिळते.

पलूस या तालुक्याच्या ठिकाणी ‘स्वाद मसाले’ या नावाने चटणी, मसाला निर्मितीच्या व्यवसायाला सुरुवात केली; परंतु, विक्री कशी करणार आणि बाजारपेठेतील दुकानांमध्ये ही चटणी पूड, मसाला विक्रीसाठी जाणार कोण? ही अडचण होती. कारण एका बाजूला दररोज चटणी, मसाला निर्मिती आणि गुणवत्तेकडेही लक्ष देणे गरजेचे होते. परिसरातील ग्राहकांच्यामध्ये चटणी पूड आणि मसाला उत्पादनाची चव पोहोचण्यासाठी पलूस आणि परिसरातील गावांमध्ये माहिती पत्रक आणि रिक्षातून प्रचार केला. केवळ चटणी पूड निर्मितीवर न थांबता ग्राहकांची मागणी लक्षात घेऊन   मिरची, कांदा, लसूण चटणी मसाला निर्मितीस सुरुवात केली.

असा आहे प्रक्रिया उद्योग

  • मिरची, मसाल्याची खरेदी ः आंध्रप्रदेश, केरळ, तमिळनाडू, गुजरात
  • तयार झालेल्या चटणी-मसाला विक्री ः हॉटेल व्यावसायिक, सांगली,मिरज, पुणे, मुंबई आणि  तमिळनाडू राज्यातील मसाला दुकानदार. 
  • दीपालीताईंकडे तीन कांडप यंत्रे आहेत. चटणी, मसाला निर्मितीसाठी तीस पुरुष-महिलांना रोजगार.
  • पावसाळ्याचे तीन ते चार महिने वगळता  वर्षभर चटणी, मसाला निर्मिती.
  • स्वच्छता आणि पदार्थांच्या गुणवत्तेला प्राधान्य.
  • ग्राहकांच्या मागणीनुसार चटणी, मसाला निर्मिती.
  • गुणवत्तापूर्ण तीन प्रकारची चटणीपूड आणि दहा प्रकारच्या मसाल्याची विक्री.
  • बचत गटातील महिलांनी उत्पादित केलेल्या पदार्थांच्या विक्रीस मदत.
  • उन्हाळी पदार्थ तयार करण्यासाठी दहा बचत गटांशी जोडणी.
  • चार वर्षापूर्वी विटा येथे स्वाद मसाला उद्योगाचा विस्तार.
  • कोल्हापूर येथे स्वाद मसाल्याची शाखा.
  • उद्योगासाठी लागलेले भांडवल ः सहा लाख.
  • खर्च वजा जाता वार्षिक उलाढालीच्या दहा टक्के नफा. 

निर्मिती आणि विक्री तंत्रात बदल
चटणी तयार करताना मिरची निवडणे, कांदा, मसाल्याचे घटक भाजणे आणि शेवटी डंकावर मसाला कुटणे अशी साधारण पद्धत आहे. दीपालीताईंनी मात्र ग्राहकांची गरज आणि वेळ लक्षात घेऊन पारंपरिक पद्धतीमध्ये विक्री तंत्रात बदल केला. याबाबत त्या म्हणाल्या, की ग्राहकांनी दुकानात यावे आणि तासाभरात चटणी घेऊन जावे, असे नियोजन मी केले. यासाठी ग्राहकाने मिरची, कांदा, लसूण, मसाल्याचे घटक दुकानातच खरेदी करायचे. त्यानंतर मिरची निवडणे, कांदा, मसाला भाजणे ही कामे गटातील महिला लगेचच करतात. तासभरात ग्राहकाच्या मागणीनुसार चटणी किंवा मसाला तयार होतो. सध्या चटणीचे तीन प्रकार आणि मसाल्याचे दहा प्रकार विक्रीस उपलब्ध आहेत.

बचत गटासाठी हक्काचे  विक्रीचे केंद्र
दीपालीताई म्हणाल्या, की परिसरातील दहा बचत गटांतील महिला शेवया, पापड, सांडगे, उपवासाचे पदार्थ तयार करतात. त्यांना पुरेशी बाजारपेठ मिळत नव्हती. त्यामुळे या महिलांनी उत्पादित केलेल्या विविध पदार्थांची विक्री करण्यासाठी पुढाकार घेतला. मी सुरू केलेल्या दुकानात विविध उत्पादनांची विक्री केली जाऊ लागली. त्यामुळे चटणी खरेदी करणारे ग्राहक आवर्जून वेगवेगळे पदार्थही खरेदी करतात. यामुळे गटातील महिलांना उत्पादन विक्रीसाठी हक्काचे केंद्र मिळाले.

- सौ. दीपाली पवार, ८८५५८०८१६२


फोटो गॅलरी

इतर यशोगाथा
फळबागेतून शेती झाली फायद्याची..उरळ बुद्रुक (जि.अकोला ) येथे कनिष्ठ महाविद्यालयात...
रमजान सणासाठी दर्जेदार कलिंगडेयंदा सलग दुसऱ्या वर्षी लॉकडाउनचा फटका शेतकऱ्यांना...
वर्षभर उत्पन्नासाठी पपई ठरली फायदेशीरहणमंगाव (ता. दक्षिण सोलापूर. जि. सोलापूर) येथील...
बांबूलागवडीसह इंधनासाठी पॅलेट्‌सनिर्मितीसराई (जि. औरंगाबाद) येथील कैलाश नागे यांनी साडेनऊ...
खरबूज पिकात मिळवली बोरीबेलने ओळखपुणे जिल्ह्यात दौंड तालुक्यातील बोरीबेल गाव खरबूज...
अक्षय तृतीयेसाठी सज्ज जाहली आंबा...अक्षय तृतीयेचा सण तोंडावर आला आहे. कोकणची...
ऊसपट्ट्यात निर्यातक्षम केसर आंबामहागाव (ता. जि. सातारा) येथील चार भावांचे एकत्रित...
राहुरीत वैशिष्ट्यपूर्ण संशोधित चारा...अलीकडील काळात चारा उत्पादनांसाठी सुधारित वाणांची...
अल्पभूधारकाचा शास्त्रीय दुग्ध...नाशिक जिल्ह्यातील कोळगाव (ता. निफाड) येथील...
उसाचे गाव बेले रेशीम शेतीत चमकलेकोल्हापूर जिल्हयात बेले (ता. करवीर) या छोट्या...
घरपोच चारा, दुग्धोत्पादन यातून अरोली...नागपूर जिल्ह्यातील अरोली गावातील पंचेचाळीस...
वनरोपवाटिकेतून गटाने तयार केली ओळखसांगली जिल्ह्यातील खंडोबाचीवाडी  (ता. पलूस)...
शेती, शिक्षण अन पूरक उद्योगातून शाश्वत...जमीन आरोग्य उपक्रमांबाबत जागृती, आत्महत्याग्रस्त...
उद्योजक वृत्तीतून ‘शिवतेज’ची झळाळीशेती टिकवण्याबरोबरच ती अधिक उद्यमशील करण्यासाठी...
फळप्रक्रिया उद्योजक व्हायचेय? चला...सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील वेंगुर्ला येथील फळसंशोधन...
शेततळ्यांद्वारे मिर्झापूरचे शिवार झाले...मागेल त्याला शेततळे योजनेंतर्गत मिर्झापूर (ता.जि...
ऊसपट्ट्यात दहा एकर दर्जेदार पपईकोल्हापूर जिल्ह्यातील खडकेवाडा (ता. कागल) येथील...
दर्जेदार बियाणे उत्पादनातून ‘वर्णेश्‍वर...वर्णा (जि. परभणी) येथील शेतकऱ्यांनी वर्णेश्‍वर ॲ...
अत्याधुनिक हवामान केंद्रे आता...नाशिक जिल्ह्यातील मोहाडी येथील प्रसिद्ध सह्याद्री...
नगरच्या चिंचेचा बाजार राज्यात अव्वलनगर येथील दादा पाटील शेळके बाजार समितीत दरवर्षी...