agricultural news in marathi Thylariasis in sheep and goats | Agrowon

शेळ्या-मेंढ्यांमधील थायलेरिओसिस

डॉ. विठ्ठल धायगुडे, डॉ. जयंत सुकारे
गुरुवार, 11 नोव्हेंबर 2021

रोगग्रस्त जनावरांना गोचीड रक्त शोषण्यासाठी चावतात तेव्हा थायलेरिया या रक्तआदिजीवीच्या जीवन चक्रातील विकसित झालेले विशिष्ट टप्प्यातील जंतू अशा गोचिडांच्या शरीरात प्रवेश करतात. असे बाधित गोचीड निरोगी शेळ्या-मेंढ्यांना चावल्यामुळे मुख्यत्वेकरून या रोगाचा संसर्ग आणि प्रसार होतो.

रोगग्रस्त जनावरांना गोचीड रक्त शोषण्यासाठी चावतात तेव्हा थायलेरिया या रक्तआदिजीवीच्या जीवन चक्रातील विकसित झालेले विशिष्ट टप्प्यातील जंतू अशा गोचिडांच्या शरीरात प्रवेश करतात. असे बाधित गोचीड निरोगी शेळ्या-मेंढ्यांना चावल्यामुळे मुख्यत्वेकरून या रोगाचा संसर्ग आणि प्रसार होतो.

थायलेरिओसिस (गोचीड ताप) हा आजार संकरित गायी व म्हशींमध्ये आहे. गेल्या काही वर्षांमध्ये पशुवैद्यकीय प्रयोगशाळांमध्ये झालेल्या सुधारणा व पशुवैद्यकांमध्ये प्रयोगशालेय रोगनिदानाबाबत झालेल्या जागरूकतेमुळे आजारी शेळ्या- मेंढ्यांचे रक्त तपाणीकरिता प्रयोगशाळेत येण्याचे प्रमाण वाढलेले आहे. २०१९ मध्ये सर्वांत प्रथम सातारा जिल्ह्यात मेंढ्यांमध्ये याचे निश्‍चित निदान झाले आहे. या आजाराबाबत योग्य निदान न झाल्यास आणि योग्य औषधोपचार न झाल्यास मोठ्या प्रमाणात मरतुक होते. या आजाराच्या उपचारासाठीची औषधेही महाग असल्याने त्याचा प्रतिबंधासाठी विशेष प्रयत्न करणे गरजेचे आहे.

कारणे 
मेंढ्यामध्ये हा रोग मुख्यत्वेकरून थायलेरिया लेस्टोकार्डी या रक्तआदिजीवीमुळे होतो. थायलेरिया उलेबर्गी आणि थायलेरिया लुवेंशुनीमुळेही हा आजार होऊ शकतो.

संसर्ग आणि प्रसार 
 रोगग्रस्त जनावरांना गोचीड रक्त शोषण्यासाठी चावतात तेव्हा थायलेरिया या रक्तआदिजीवीच्या जीवन चक्रातील विकसित झालेले विशिष्ट टप्प्यातील जंतू अशा गोचिडांच्या शरीरात प्रवेश करतात. असे बाधित गोचीड निरोगी शेळ्या-मेंढ्यांना चावल्यामुळे मुख्यत्वेकरून या रोगाचा संसर्ग आणि प्रसार होतो.

लक्षणे 
गोचीड चावल्यानंतर साधारण ९ ते १५ दिवसांनंतर आजाराची लक्षणे दिसण्यास सुरूवात होते.

  •  सडकून ताप येतो (१०४-१०६ अंश फॅरनहाइट)
  • लसीका गाठींना सूज येते.
  •  भूक मंदावणे, चारा खाणे बंद होते.
  • नाकातून पाण्यासारखा स्राव वाहतो.
  • काही दिवसांनंतर रक्तक्षय म्हणजेच ॲनेमियाची लक्षणे दिसतात, यामध्ये डोळे, तोंडाची श्‍लेष्मल त्वचा पांढरट पडते.
  • प्रतिजैवकांच्या उपचारास प्रतिसाद देत नाहीत.
  • दिवसेंदिवस मेंढ्यामध्ये दुर्बलता येते.
  • अतिशय तीव्र स्वरूपाच्या आजाराची लक्षणे सुरू झाल्यावर ३ ते ४ दिवसांत जनावर दगाऊ शकते.
  • कमी तीव्र स्वरूपाच्या आजारात जनावर वरील लक्षणांसह बरेच दिवस जीवंत राहू शकते.

निदान 

  • लक्षणांवरुन तसेच निश्‍चित निदानाकरिता पशुवैद्यकाकडून तीव्र स्वरूपाच्या आजारात लसीका गाठीची काचपट्टीवर प्रयोगशाळेत तपासणी करून घ्यावी.
  • क्रोनिक (जुनाट) आजारात रक्ताची तपासणीही प्रयोगशालेय निदानाचा महत्त्वाचा भाग आहे.

प्रतिबंध आणि उपचार 

  • विविध पद्धतींचा किंवा मार्गाचा अवलंब करून गोचिडांचे समूळ उच्चाटन करणे हा प्रतिबंधात्मक उपायांचा महत्त्वाचा भाग आहे.
  • आजाराची लक्षणे दिसताच पशुवैद्यकांकडून तातडीने उपचार करावे.

- डॉ. विठ्ठल धायगुडे, ९०८२२९२३४१
(क्रांतिसिंह नाना पाटील पशुवैद्यकीय महाविद्यालय, शिरवळ, जि. सातारा)


इतर कृषिपूरक
कुक्कुटपालनासाठी शास्त्रोक्त पद्धतीचे...आहाराच्या दृष्टीने विचार केला तर कोंबड्याच्या...
शोभिवंत मत्स्यपालन व्यवसायामध्ये संधी...शोभिवंत मत्स्यपालन व्यवसाय जागतिक स्तरावर वेगाने...
पशुआहारात तंतुमय पदार्थांचे महत्त्वपशूआहारातील तंतुमय पदार्थांमुळे जनावरांच्या...
शेळ्यांमधील सांसर्गिक प्लुरोन्युमोनियाज्या भागामध्ये जास्त पाऊस पडतो, कोंदट व दमट...
हिवाळ्यातील कोंबड्यांचे व्यवस्थापनकोंबड्यामध्ये विषाणूजन्य, जिवाणूजन्य, प्रजीवजन्य...
शेळ्या-मेंढ्यांमधील थायलेरिओसिसरोगग्रस्त जनावरांना गोचीड रक्त शोषण्यासाठी चावतात...
शेळ्या, मेंढ्यांमधील अगॅलेक्शियाअगॅलेक्शिया आजारामुळे शेळ्या, मेंढ्यांचे दूध देणे...
मत्स्यपालनामध्ये खाद्याचा योग्य वापर...माशांच्या वाढीसाठी सकस व प्रथिनयुक्त आहाराची गरज...
टाळा जनावरांची विषबाधा...​ज्वारीच्या कोवळ्या धाटांची विषबाधा जनावरांनी...
संकल्प करूया देशी गोवंश संवर्धनाचा...सुजाण पिढीने आपल्या देशी गोवंशाचे माहात्म्य...
मूल्यवर्धित चारानिर्मिती तंत्रपावसाळ्यानंतर कोकणात हिरव्या चाऱ्याची टंचाई असते...
कालवडीतील प्रजनन संस्थेचे महत्त्व..अधिक दुग्धोत्पादनाकरिता दुधाळ जनावरांतील विशेषतः...
जाणून घ्या शोभिवंत माशांना बाजारपेठेत...भारतामध्ये शोभिवंत मासे संवर्धन आणि पालनासाठी...
बैलामधील खांदेसूजीवर उपाययोजनाशेतीकामामध्ये बैलांकडून जास्त प्रमाणात काम करून...
लाळ्या खुरकूत आजाराचा वाढतोय प्रसारज्या जनावरांच्या पायाच्या खुरी दुभंगलेल्या आहेत,...
आजार टाळण्यासाठी वेळीच लसीकरण गरजेचे...जनावरांतील औषधोपचारापेक्षा लसीकरणाचा खर्च कमी आहे...
कार्प माशांच्या बीजांचे संगोपनमाशांचे निरंतर उत्पादन वाढविण्यासाठी योग्य...
गाईसाठी योग्य आकारमानाचा गोठागोठ्यामध्ये जनावरांसाठी साधारणपणे किती जागा असावी...
गाई,म्हशींच्या संक्रमण काळातील आहार...संक्रमण काळ हा दुभत्या जनावरांच्या आयुष्यातील...
रेबीज बद्दल जागरूक रहा रेबीज हा उष्ण रक्ताच्या प्राण्यांचा, विषाणूद्वारे...