agricultural news in marathiHousing organization customer to agri-tourism scheme | Agrowon

गृहनिर्माण संस्था ग्राहक ते कृषिपर्यटन योजना

बाळासाहेब  सोळांकुरे-पाटील
शुक्रवार, 9 एप्रिल 2021

कृषी पर्यटन म्हणजे ग्रामीण भागातील शेती संस्कृतीचे प्रामुख्याने दर्शन घडविणे तसेच येथील शेतातील पिके, वातावरण, विशिष्ट कामे, ग्रामीण खेळ याचा अनुभव देण्याची सुविधा निर्माण करणे होय. ग्रामीण भागामध्ये कृषी पर्यटनाला निश्चितपणे चालना मिळू शकते. नवीन पर्यटन धोरणांतर्गत ग्रामीण पर्यटन, कृषी पर्यटन राबविण्याची संकल्पना समाविष्ट करण्यात आली.

कृषी पर्यटन म्हणजे ग्रामीण भागातील शेती संस्कृतीचे प्रामुख्याने दर्शन घडविणे तसेच येथील शेतातील पिके, वातावरण, विशिष्ट कामे, ग्रामीण खेळ याचा अनुभव देण्याची सुविधा निर्माण करणे होय. ग्रामीण भागामध्ये कृषी पर्यटनाला निश्चितपणे चालना मिळू शकते. नवीन पर्यटन धोरणांतर्गत ग्रामीण पर्यटन, कृषी पर्यटन राबविण्याची संकल्पना समाविष्ट करण्यात आली.

कृषी पर्यटन म्हणजे ग्रामीण भागातील शेती संस्कृतीचे प्रामुख्याने दर्शन घडविणे तसेच येथील शेतातील पिके, वातावरण, विशिष्ट कामे, ग्रामीण खेळ याचा अनुभव देण्याची सुविधा निर्माण करणे होय. ग्रामीण भागामध्ये कृषी पर्यटनाला निश्चितपणे चालना मिळू शकते. नवीन पर्यटन धोरणांतर्गत ग्रामीण पर्यटन, कृषी पर्यटन राबविण्याची संकल्पना समाविष्ट करण्यात आली. शेतकऱ्यांना शेती  पूरक व्यवसाय उपलब्ध करून देणे, शहरी आणि शहरी पर्यटकांना निसर्गसंपन्न ठिकाणी राहून  पर्यटनाचा आनंद मिळावा यासाठी एक सुनियोजित व्यवस्था निर्माण करुन पर्यटन विकास साध्य करण्यासाठी राज्यात “कृषी पर्यटन धोरण” राबविण्यास मान्यता देण्यात आली.

कृषी पर्यटन उद्देश 

  • ग्रामीण विकास आणि  ग्रामीण विकासातून राज्याचा विकास  साधणे. 
  • शेती उत्पादनांना बाजारपेठ उपलब्ध करून देणे. 
  • पूरक व्यवसाय म्हणून प्रोत्साहन देणे. 
  • ग्रामीण भागातील लोककला आणि परंपरा यांचे दर्शन घडविणे. 
  • ग्रामीण महिला व तरुणांना गावामध्ये रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देणे. 
  • शहरी भागातील नागरिक, विद्यार्थ्यांना शेती आणि शेती पद्धती तसेच कृषी संलग्न व्यवसायांची माहिती उपलब्ध करून देणे. 
  • ग्रामीण भागातील राहणीमान उंचावणे. 
  • पर्यटकांना  प्रदूषणमुक्त, शांत व निसर्गाच्या  सानिध्यात राहण्याचा अनुभव देणे.
  • पर्यटकांना प्रत्यक्ष शेती कामाचा अनुभव देणे. 
  • कृषी मालाच्या प्राथमिक प्रक्रियेस प्रोत्साहन देणे. 
  • ग्रामीण भागातील पडीक, गायरान  आणि क्षारपड जमिनी उपयोगात आणणे.

कृषी पर्यटनाचे विविध प्रारुपे

  • वैयक्तिक मालकीचे कृषी पर्यटन केंद्र
  • भागीदारीतील मालकीचे कृषी पर्यटन केंद्र
  • सहकारी कृषी पर्यटन केंद्र    
  • शासकीय / विद्यापीठांनी सुरु केलेले कृषी पर्यटन केंद्र.

कृषी पर्यटन केंद्राकरिता पात्र घटक 

  • वैयक्तिक  शेतकरी 
  • शेतकऱ्यांच्या कृषी सहकारी संस्था 
  • शासन मान्यता प्राप्त कृषी विज्ञान केंद्र 
  • कृषी महाविद्यालये (खासगी व शासकीय) 
  • कृषी विद्यापीठे  
  • शेतकऱ्यांनी स्थापन केलेली भागीदारी संस्था किंवा  कंपनी.

आदर्श पर्यटन केंद्राकरिता आनुषंगिक बाबी  

  • पर्यटन केंद्र शांत, सुंदर,निसर्गरम्य ठिकाणी असावे.
  • पर्यटन केंद्राच्या ठिकाणी एकाचवेळी विविध पीक पद्धतींचा अवलंब असावा.  जेणेकरून पर्यटकांना शेतीतील विविधतेचा अनुभव घेता येईल. उदा. अन्नधान्य,  भाजीपाला, फळबागा, फुलशेती, रोपवाटिका इ. 
  • पर्यटन केंद्रावर घरगुती पद्धतीची रुचकर, शक्यतो महाराष्ट्रीयन भोजनाची व्यवस्था असावी. 
  • ग्रामीण जीवनाचा अनुभव देण्यासाठी बैलगाडी, घोडागाडी, घोडेस्वारी, शेतीवरील विविध हंगामातील कामे दाखविण्याची सोय असावी. 
  •  पर्यटन केंद्रावर ग्रामीण खेळ उदा.विटीदांडू, हुतूतू, लंगडी, झोका, लगोरी इत्यादी खेळण्यासाठी  सुविधा असावी. 
  • पर्यटन केंद्रावर ग्रामीण व पारंपरिक मनोरंजन कार्यक्रमाची व्यवस्था असावी.  उदा. पोवाडा, गोंधळ जागरण, गजी नृत्य, लेझीम, भजन-कीर्तन, आदिवासी नृत्य. 
  • पर्यटन केंद्राच्या परिसरात गड, किल्ले, गिर्यारोहण, तलाव, नदी इत्यादी निसर्गरम्य  ठिकाण  असल्यास  त्याबाबत केंद्रचालकाने पर्यटकांना मार्गदर्शन करावे. 
  • नोंदणीकृत कृषी पर्यटन केंद्राने दरवर्षी १६ मे हा “कृषी पर्यटन दिन”  साजरा करावा. 
  • कृषी पर्यटन केंद्राने शेतीमधील ताजा भाजीपाला, फळे, अन्नधान्य इत्यादी शेतीमाल पर्यटकांच्या विक्रीसाठी उपलब्ध करून द्यावा. 
  • नोंदणीकृत कृषी पर्यटन केंद्रामार्फत  दिशादर्शक  फलक  लावणे आवश्यक आहे. 
  • कृषी  केंद्राचा  उत्तम  दर्जा  टिकून  राहण्यासाठी  प्रतिवर्षी कृषी  पर्यटन  केंद्राची  पर्यटन  संचालनालया  मार्फत  तपासणी  केली  जाईल . 
  • कृषी पर्यटन केंद्रे प्लास्टिकमुक्त विभाग म्हणून ओळखली जातील . 
  • कृषी क्षेत्र कमी आकाराचे असल्यास आसपासच्या शेतकऱ्यांच्या जमिनीवरील कृषी  संबंधित बाबी संबंधित शेतकऱ्यांच्या  सहमतीने  पर्यटकांना  दाखविता  येतील.
  • सेंद्रिय  शेती संदर्भात  पर्यटकांना  प्राधान्याने  माहिती  देण्यात यावी. 
  • पर्यटन केंद्राच्या ठिकाणी स्थानिक कला, संस्कृती दाखविण्यासाठी साहित्य उपलब्ध  करून द्यावे. 
  • पर्यटन पाणी बचतीचे  नियोजन  करावे  उदा . ठिबक  सिंचन , तुषार सिंचन. 
  • वीजेकरिता सौरऊर्जा, पवनचक्की यांना  प्राधान्य द्यावे. 
  • राज्याबाहेरील  व विदेशी  पर्यटक  येत असल्यास  केंद्र  चालकास  हिंदी / इंग्लिश  भाषेचे  ज्ञान असावे.
  • कृषी पर्यटन केंद्रचालक पर्यटकांना ग्रामीण समाजव्यवस्थेचा अनुभव देतील. 
  • उदा. बहुरूपी,बारा बलुतेदार, वासुदेव, डोंबारी , स्थानिक लोककला  इ.

- बाळासाहेब  सोळांकुरे-पाटील,  ९९२२२०४३१७
(कृषी पर्यटन व्यवस्थापक,महाराष्ट्र सहकार विकास महामंडळ मर्या, साखर संकुल,‍ 
शिवाजीनगर, पुणे)


इतर ताज्या घडामोडी
खरीप हंगामाच्या तोंडावर ...यवतमाळ : गेल्या दशकात जिल्ह्यातील शेतकरी कधी...
अमरावतीत शासकीय दूध योजनेच्या संकलनात ...अमरावती : कोरोनामुळे हॉटेल आणि दुग्धजन्य पदार्थ...
‘आंबेओहोळ’ची घळभरणी अंतिम टप्यात उत्तूर, जि. कोल्हापूर : आरदाळ-उत्तूर (ता. आजरा)...
म्हैसाळ योजनेतून सांगोल्यासाठी पाणी...सांगोला, जि. सोलापूर : सांगोला वितरिका क्रमांक...
सहा कारखान्यांनी उरकले गाळप; ९७ लाख ३८... सातारा : जिल्ह्यातील साखर हंगाम अंतिम टप्प्यात...
खरिपासाठी नगरमध्ये साडेसहा लाख हेक्टर...पुणे नगर : नगर जिल्ह्यात यंदा खरिपासाठी यंदा ६...
परभणीतील शेतकऱ्यांना ८३ कोटींचा विमा...परभणी : पंतप्रधान पीकविमा योजनेअंतर्गंत सन...
ग्रामसभा करणार तेंदुपत्याची विक्री गडचिरोली : पेसा (पंचायत एक्स्टेंशन टू शेडूल...
ग्रामीण रुग्णांसाठी जिल्हा परिषद...सोलापूर ः जिल्ह्याच्या ग्रामीण भागामध्ये कोरोनाचा...
कृषी पणन मंडळाकडून आॅनालाइन आंबा...पुणे ः कोरोना संकटातही आंबा उत्पादक शेतकऱ्यांच्या...
अखेर मोसंबी उत्पादकांना विमा परतावा...जालना : जिल्ह्यातील सहा हजारांवर मोसंबी...
राहीबाई पोपेरे यांची वनस्पती संरक्षण...नाशिक : भारत सरकारच्या कृषी व शेतकरी कल्याण...
डाळिंब अंबिया बहरातील कीड- रोग...डाळिंब बागेत विविध कीड-रोगांचा प्रादुर्भाव मोठ्या...
कोरोनाबाबत डाॅ. सिंग यांनी सूचवलेला...नांदेड : कोरोनाविरूद्ध लढण्यासाठी माजी पंतप्रधान...
कोरोना व्हॅक्सिनसाठी वयाची अट शिथिल...कोल्हापूर : भाजीपाला, दूध उत्पादक तसेच...
पुणे बाजार समितीत गर्दीला बसणार लगामपुणे : शहरात कोरोना संसर्गामुळे लावण्यात आलेल्या...
गोसीखुर्द धरणाच्या पाण्याचे ...चंद्रपूर : प्रकल्पाच्या पाणलोट क्षेत्रात झालेल्या...
पुणे जिल्ह्यातील धरणांत ७८ टीएमसी...पुणे : गेल्या दीड महिन्यापासून उन्हाच्या झळा...
कोट्यवधींच्या कर्जवसुलीसाठी स्थापन...नांदेड : जिल्हा मध्यवर्ती बँकेची आर्थिक परिस्थिती...
पालखेडच्या आवर्तनाने शेतीसह पिण्याच्या...येवला, जि. नाशिक : पालखेड डाव्या कालव्यातून...