agricultural news in marathi,paddy cultivation by sri system, Agrowon, Maharashtra | Page 3 ||| Agrowon

‘एसआरआय’पद्धतीने भात लागवडीचे तंत्र
डॉ. अनघा पाटील
शनिवार, 23 जून 2018

एसआरआय पद्धतीने भात लागवड केल्यामुळे रोपे, माती, पाणी आणि अन्नद्रव्यांचा योग्य पद्धतीने वापर होताे. तसेच पीक उत्पादनात चांगली वाढ मिळते.  

एसआरआय पद्धतीने भात लागवड करताना पारंपरिक पद्धतीनुसार शेतात नांगरणी, चिखलणी करावी. जर शेतात कोरडी नांगरणी केली असेल तर चिखलणी करू नये. शेणखत आणि मातीचे थर देऊन गादीवाफा तयार करावा आणि बी पेरून रोपवाटिका तयार करावी. गादीवाफा चार फूट रूंद ठेवावा. लांबी उपलब्ध जागेनुसार असावी. एक एकर लागवडीसाठी दोन किलो बियाणे
लागते.

एसआरआय पद्धतीने भात लागवड केल्यामुळे रोपे, माती, पाणी आणि अन्नद्रव्यांचा योग्य पद्धतीने वापर होताे. तसेच पीक उत्पादनात चांगली वाढ मिळते.  

एसआरआय पद्धतीने भात लागवड करताना पारंपरिक पद्धतीनुसार शेतात नांगरणी, चिखलणी करावी. जर शेतात कोरडी नांगरणी केली असेल तर चिखलणी करू नये. शेणखत आणि मातीचे थर देऊन गादीवाफा तयार करावा आणि बी पेरून रोपवाटिका तयार करावी. गादीवाफा चार फूट रूंद ठेवावा. लांबी उपलब्ध जागेनुसार असावी. एक एकर लागवडीसाठी दोन किलो बियाणे
लागते.

बियाणे : मोड आणण्यासाठी बियाणे बारा तास पाण्यात भिजवावे. त्यानंतर एक किलो बियाणास दोन ग्रॅम कार्बेन्डाझिमची प्रक्रिया करावी. प्रक्रिया केलेले बियाणे जूटच्या पिशवीत भरावे. ही पिशवी सावलीत मोड आणण्यासाठी ठेवावी. साधारणपणे तिसऱ्या दिवशी बियाणास मोड येतात.

रोपवाटिकेत बियाणे पेरणी :

  • पांढरे मोड आलेले बियाणे संध्याकाळी गादीवाफ्यावर सगळीकडे एकसारखे टाकावे. त्यामुळे बियातील पाण्याचे बाष्पीभवन कमी होते.
  • बी झाकण्यासाठी शेणखताचा पातळ थर किंवा कोरडी माती वापरावी किंवा भात पिंजार पसरावे. त्यामुळे पक्षांपासून बियाणांचे संरक्षण होते.
  • गरजेनुसार दररोज वाफ्याला सकाळी व संध्याकाळी पाणी द्यावे. पाणी हलकेच फवारावे.

लागवड तंत्र :

  • एसआरआय पद्धतीमध्ये २ ते ३ पाने फुटलेली ८ ते १० दिवसांची रोपे लावली जातात. कोणताही धक्का न लागू देता रोपांची लागवड करावी. शेतात रोपे नेताना मातीसकट न्यावीत.
  • मोजपट्टी (मार्कर) चा वापर : दोन रोपांमध्ये आणि दोन ओळींमध्ये २५ सें.मी. बाय २५ सें.मी.अंतर ठेवण्यासाठी मोजपट्टीचा वापर करावा. त्यासाठी नॉयलॉनची दोरीवर २५ सें.मी.वर गाठ मारून  किंवा खूण करून रोपे लावावीत. दोरीमुळे रोपे एकानंतर एक रांगेत लावली जातात.
  • या पद्धतीत रोपे मातीच्या वरच्या एक इंच थरात लावली जातात.
  • रोपे जमिनीवर ठेवून फक्त अंगठ्याने हळू दाबावीत. एका उंच ओट्यावर एकच रोप लावावे. या पद्धतीमुळे एका चौरस मीटर क्षेत्रात सोळा रोपे बसतात.
  • हात कोळप्याच्या साहाय्याने दर दहा दिवसांनी चार वेळा कोळपणी करावी. काढलेले तण शेताबाहेर न टाकता जमिनीतच गाडावे. त्याचा जैविक खत म्हणून फायदा होतो.
  • पिकास आवश्यकतेनुसार पाणी दिले जाते. पाणी फक्त माती ओली करण्यासाठी द्यावे. जेव्हा जमिनीला भेगा पडतात तेव्हाच पाणी  द्यावे. माती आणि वातावरण यानुसार सिंचनाची वेळ आणि प्रमाण ठरवावे.

उत्पादनाचे अनुभव :
दिलासा संस्थेने सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात एसआरआय पद्धतीने भात लागवडीबाबत शेतकऱ्यांना प्रशिक्षित केले आहे. एसआरआय पद्धतीने लागवड केलेल्या भात पिकातील दाण्यांचे वजन जास्त असून जनावरांसाठी गवतही मोठ्या प्रमाणावर मिळाले. सोरटी या स्थानिक भात जातीच्या उत्पादनात वाढ दिसून आली. शेतकऱ्यांना एसआरआय पद्धतीने सुधारित जातीचे एकरी  सरासरी २५ क्विंटल उत्पादन मिळाले आहे.

एसआरआय पद्धतीची वैशिष्ट्ये :

  • २ ते ३ पाने असलेली ८ ते १२ दिवसांच्या रोपांची लागवड.
  • दोन रोपे आणि दोन ओळीमध्ये २५ सें. मी. बाय २५ सें. मी. अंतर ठेवून लागवड.
  • रासायनिक खते, कीडनाशकांचा कमीत कमी वापर.
  • शेणखत, गांडूळखत,
  • हिरवळीच्या खतांचा जास्तीत जास्त वापर.
  • खाचरात भरगच्च पाणी न भरता गरजेनुसार पिकाला पाणी दिले जाते.
  • तण नियंत्रणासाठी हातकोळप्याचा वापर. त्यामुळे हवा खेळती राहते. काढलेले गवत जमिनीत गाडले जाते.

एसआरआय पद्धत आणि परंपरागत पद्धतीमधील फरक

  • पारंपरिक पद्धतीमध्ये हेक्टरी ५० ते ७५ किलो बियाणे लागते, एसआरआयमध्ये ५ ते ७ किलो बियाणे लागते.
  • पारंपरिक पद्धतीत २१ ते ३० दिवसांच्या रोपांची लागवड तर एसआरआय मध्ये ८ ते १२ दिवसांच्या रोपांची लागवड.
  • पारंपरिक पद्धतीत सरासरी चार रोपे एकत्र करून जमिनीत खोलवर पाणथळ जागेत लावली जातात. तर एसआरआय मध्ये एक ते दोन रोपे मातीच्या वरच्या थरात लावली जातात.
  • पारंपरिक पद्धतीत रोपांची लागवड १० ते १५ सें.मी. अंतरावर केली जाते. एसआरआय मध्ये २५ सें.मी. बाय २५ सें.मी. अंतरावर चौरसात रोप लागवड.
  • पारंपरिक पद्धतीत खाचरात १० ते १५ सें.मी. पाणी साचलेले असते. मात्र एसआरआय मध्ये पिकाला आवश्यकतेनुसार पाणी दिले जाते.
  • एसआरआयमध्ये जमिनीची सुपीकता राखण्यासाठी सेंद्रिय खतांचा जास्त वापर केला जातो. गरजेनुसार रासायनिक खतांची शिफारशीत मात्रा देऊन पोषक घटकांचा समतोल साधला जातो. परंपरागत पद्धतीत रासायनिक खतांचा जास्त वापर झाल्यामुळे जमिनीचे आरोग्य बिघडते.
  • एसआरआय मध्ये तण नियंत्रणासाठी हात कोळप्याचा वापर करून तण परत मातीत गाडले जाते.
  • एसआरआय पद्धतीत रोपांमध्ये रोगप्रतिकारक शक्ती जास्त असल्याने रासायनिक कीडनाशकांची कमी गरज पडते. परंपरागत पद्धतीत रासायनिक कीटकनाशकांचा आवश्यकतेनुसार उपयोग केला जातो.

संपर्क : डॉ. अनघा पाटील ९८२२०९७२६४
(लेखिका दिलासा जनविकास प्रतिष्ठान, औरंगाबाद येथे कार्यरत आहेत)

फोटो गॅलरी

इतर तृणधान्ये
सुधारित तंत्राने वाढवा बाजरी उत्पादनउन्हाळी हंगामात भरपूर सूर्यप्रकाश, पिकाच्या वाढीस...
गव्हावरील तांबेरा रोगाचे नियंत्रण...गहू पिकावर काळा किंवा नारंगी तांबेरा या रोगांचा...
गव्हाला द्या संरक्षित पाणीगहू पिकाला एकच पाणी देणे शक्‍य असल्यास ते...
जमिनीतील ओलावा टिकवा, ज्वारी उत्पादन...रब्बी ज्वारी पेरणी ही प्रामुख्याने जमिनीतील...
भात काढणीनंतर योग्य वाळवण आवश्‍यक या वर्षी पर्जन्यमान चांगले झाल्यामुळे भातपिकाची...
तंत्र खपली गहू लागवडीचे...खपली गव्हाची पेरणी १ ते २० नोव्हेंबर दरम्यान...
लागवड जिरायती गव्हाची...जिरायती गव्हाची लागवड ऑक्‍टोबरच्या दुसऱ्या...
शास्त्रीय पद्धतीनेच करा गहू बीजोत्पादनआनुवंशिक आणि भौतिकदृष्ट्या शुद्ध असणारे गहू...
तंत्र बागायती गहू लागवडीचे...वेळेवर पेरणी नोव्हेंबरच्या पहिल्या पंधरवड्यात...
बागायती गहू लागवडीसाठी सुधारित वाणखरिपातील पिकांच्या काढणीनंतर काही ठिकाणी...
रब्बी पिकांतील रासायनिक तणनियंत्रणपिकांच्या अधिक उत्पादनासाठी योग्य वेळेत...
रब्बी ज्वारीच्या योग्य जाती पेरारब्बी ज्वारीची उत्पादकता कमी असण्याचे प्रमुख कारण...
भातपिकावर तपकिरी तुडतुडे, लष्करी...मुसळधार पावसानंतर सद्यस्थितीत पावसाने उघडीप दिली...
गहू लागवड कशी करावी?जिरायती भागात पेरणी ऑक्‍टोबरच्या दुसऱ्या...
लागवड खपली गव्हाचीखपली गव्हाची काळी कसदार तसेच हलक्या, चोपण...
भातावरील पर्ण करपा, कडा करपा रोग...राज्यात भातामध्ये अनेक ठिकाणी पर्ण करपा व कडा...
गोड ज्वारी : खरीप ज्वारीस पर्यायी पीक गोड ज्वारी ही आपल्या नेहमीच्या खरीप...
ज्वारी पीक संरक्षण किडींचा एकात्मिक कीड नियंत्रण पद्धतीचा अवलंब करून...
​ज्वारीवर आधारित प्रक्रिया पदार्थ ज्वारीचा उपयोग प्रामुख्याने भाकरीसाठी होतो....
उन्हाळी ज्वारी लागवड तंत्रज्ञान उन्हाळी हंगामातसुद्धा मराठवाड्यामध्ये विशेषतः...