agricultural stories in marathi, agro special, Agrowon award, prabhakar choudhari, pesticide free farming | Agrowon

रसायन अवशेषमुक्त शेतीचा ध्यास
टीम अॅग्रोवन
सोमवार, 25 डिसेंबर 2017

अॅग्रोवन स्मार्ट सेंद्रिय शेती अॅवॉर्ड   
प्रभाकर भिला चौधरी, सुभाषनगर, जुने धुळे, ता. जि. धुळे
-----------------------------------------------------------
प्रभाकर भिला चौधरी यांनी गेल्या १६ वर्षांत आपल्या पिकांसाठी बाहेरून कुठलंही रासायनिक खत, किटकनाशक वापरलेलं नाही. सगळी शेती सेंद्रिय पद्धतीची आहे. देशी बियाणे, गांडूळ खत, जीवामृत, मल्चिंग यांचा वापर ते करतात. सेंद्रिय शेतीचं एक तंत्र त्यांनी विकसित केलं आहे.

अॅग्रोवन स्मार्ट सेंद्रिय शेती अॅवॉर्ड   
प्रभाकर भिला चौधरी, सुभाषनगर, जुने धुळे, ता. जि. धुळे
-----------------------------------------------------------
प्रभाकर भिला चौधरी यांनी गेल्या १६ वर्षांत आपल्या पिकांसाठी बाहेरून कुठलंही रासायनिक खत, किटकनाशक वापरलेलं नाही. सगळी शेती सेंद्रिय पद्धतीची आहे. देशी बियाणे, गांडूळ खत, जीवामृत, मल्चिंग यांचा वापर ते करतात. सेंद्रिय शेतीचं एक तंत्र त्यांनी विकसित केलं आहे.

प्रभाकररावांना वडिलांकडून ३ बिघे जमीन वाट्याला आली. छोटा-मोठा व्यापार करून त्यांनी ती २० एकरांपर्यंत वाढवली. विहीर खोदली. दुधाचा व्यवसाय केला. बीएच्या पहिल्या वर्षात शिक्षणाला रामराम ठोकला; आणि पूर्णवेळ शेतीत उडी घेतली. त्यांनी १९७६ मध्ये जमीन कसण्यास सुरवात केली. तेव्हा शेतीत खतं-रसायनांचा वापर जवळपास नव्हताच. आधुनिक शेतीपध्दतीची तेव्हा नुकतीच कुठं सुरवात झाली होती. खतं, किटकनाशकांचा वापर करावा, यासाठी कृषी विभागाकडून प्रचार, प्रसार सुरू झाला होता. प्रभाकररावांवरही त्याचा प्रभाव पडला. पिकांचं जास्त उत्पादन मिळावं म्हणून त्यांनी रासायनिक खतं, किटकनाशकांचा भरपूर वापर सुरू केला. त्याचे दुष्परिणाम १९९५-९६ मध्ये लक्षात यायला लागले. परंतु ते सगळं तातडीने बंद करणंही शक्य नव्हतं. मग प्रभाकररावांनी टप्प्याटप्प्याने सेंद्रिय पद्धतीकडे वळण्याचा निर्णय घेतला. त्यानुसार सगळं नियोजन केलं. ते चोख पार पाडलं. अखेर २००० मध्ये त्यांनी संपूर्ण सेंद्रिय शेती सुरू केली.

रासायनिक शेतीमुळे जमिनीचा पोत खालावला होता. जमिनीची सुपीकता कमी झाली होती. प्रभाकररावांंनी सगळ्यात पहिल्यांदा जमिनीचं आरोग्य सुधारण्याचं काम हाती घेतलं. गांडुळ खतापासून सुरूवात केली. गांडूळ म्हणजे शेतीला खत पुरवणारा जिवंत कारखाना. सुरवातीला पुण्याहून ५०० रुपयांची गांडुळं आणली. शेतात सगळीकडे गांडुळं पसरली. गांडूळ झाडाच्या मुळाजवळ खोलवर जातात. जमीन भुसभुशीत करतात. पिकांसाठी त्याचा फायदा झाला. गांडुळाच्या खाद्यासाठी शेणखत पुरेसे हवे, यासाठी देशी गायी पाळल्या.

दुसऱ्या टप्प्यात त्यांनी जीवामृतावर भर दिला. जीवामृत म्हणजे गोमूत्र, गूळ, कडधान्य कुजवून ते पिकांना पाण्यावाटे दिले जाते. त्यातून सूक्ष्म जीवांचा, अन्नद्रव्यांचा पुरवठा होता.

पिकांवरच्या मित्रकिडी, शत्रुकिडी ओळखून केवळ हानीकारक किडींचं व्यवस्थापन करण्याचं तंत्र त्यांनी अवगत केलं. कडूलिंबासह दहा प्रकारच्या वनस्पतींचा पाला सडवून त्याचं मिश्रण तयार केलं. त्यात लिंबोळी पावडर भिजवून त्या दशपर्णी अर्काची पिकांवर फवारणी केली. जैविक साखळीला धक्का न लागता पिकांचं संरक्षण साध्य झालं.

संपूर्ण सेंद्रिय शेती करायची तर बियाणेही देशीच हवे. प्रकाशसिंह रघुवंशी यांनी विकसित केलेलं गव्हाचं कुदरत हे वाण उत्तर प्रदेशातून मागवलं. त्याची एकेक ओंबी नऊ इंच लांब अाहे. गावरान बियाण्यांचा फायदा म्हणजे दरवर्षी नवीन बियाणं विकत घ्यायची गरज नाही. गहू, कपाशीसारख्या पिकांना भाजीपाला व मोगऱ्यासारख्या पिकांची जोड दिली. त्यातून रोजचं उत्पन्न सुरू झालं. विशेष म्हणजे मोगऱ्याची शेतीही सेंद्रिय पद्धतीचीच आहे. प्रभाकरराव शेतात कोणताच काडीकचरा जाळत नाहीत. तर तो रोटाव्हेटरमधून बारीक करून जमिनीत मिसळतात. शेतीच्या चौफेर बांधावर लिंबाची आणि गिरीपुष्पाची झाडं लावलीत. विंडब्रेक म्हणून अशोकाची झाडं लावलीत. मल्चिंग करतात. त्यामुळे तणांचा त्रास कमी होतो. शिवाय पाण्याचीही मोठी बचत होते. प्रभाकरराव आपल्या शेतात विविध कंपन्यांचे सीड प्लॉट घेतात. अर्थात ते सुध्दा सेंद्रिय पध्दतीनेच.

पाण्याची संपूर्ण सोय असूनही वर्षातून दोनच पिकं घेण्याचं पथ्य ते पाळतात. माणसाला विश्रांतीची गरज असते, तशी ती जमिनीला पण असते हा त्यामागचा विचार. जमिनीतला बायोमास वाढवण्यासाठी पुरेसा वेळ दिला पाहिजे. आपण जमिनीला जे देतो, त्याच्या कितीतरी पट ती आपल्याला परत करते, यावर त्यांचा ठाम विश्वास आहे.

प्रभाकररावांनी आता सेंद्रिय भाजीपाला युनिट सुरू करण्याचं मनावर घेतलं आहे. तसंच देशी गायीचं दूध घरपोच पोचविण्याचं त्यांचं नियोजन आहे. पंचक्रोशीतील जास्तीत जास्त शेतकऱ्यांना सेंद्रिय शेतीकडे वळवण्याचं काम त्यांनी हाती घेतलंय. येणाऱ्या पिढीला विषमुक्त अन्न मिळावे, हा त्यांचा संकल्प आहे.

 

फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
शेळीपालन ते दुग्ध प्रक्रिया ः महिलांनी...नाशिक जिल्ह्यातील सिन्नर हा अवर्षणप्रवणग्रस्त...
सरकारला एवढी कसली घाई?विविध मंत्रालयांसाठी अर्थसंकल्पात केल्या जाणाऱ्या...
एक पाऊल पोषणक्रांतीच्या दिशेनेशे तकऱ्यांचे कष्ट, शास्त्रज्ञांचे प्रयत्न आणि...
आधुनिक तंत्रासह काटेकोर धोरणाने अमेरिकन...पुणेः विविध जागतिक संस्थांनी एकत्र येऊन आफ्रिकी,...
मक्याच्या तुटवड्यामुळे अंडी आणि चिकन...पुणे : दक्षिण भारतासह महाराष्ट्र व मध्य प्रदेशात...
लष्करी अळीमुळे राज्यभरातील शेतकरी त्रस्तपुणेः गेल्या वर्षी भीषण दुष्काळाचा सामना करणाऱ्या...
लष्करी अळी नियंत्रणाचे जागतिक प्रयत्नपुणे : स्पोडोप्टेरा फ्रुगीपर्डा म्हणजेच...
मक्यावरील अमेरिकन लष्करी अळीचे आव्हान...पुणे ः गेल्या हंगामातील दुष्काळाच्या चटक्यानंतर...
राज्यात सर्वदूर पावसाचा अंदाजपुणे : मॉन्सून पुन्हा सक्रिय झाल्याने राज्यात...
शेतकरी कंपन्या स्थापन करण्यासाठी करारपुणे ः नाबार्डच्या कंपनी विकास फंडातून...
कर्नाटकात गुऱ्हाळघरातून थेट व्यापार...सांगली ः कर्नाटकमध्ये हमाली आणि अडत कमी असल्याने...
पीकविम्याचे ३२५ कोटी कंपन्यांना वितरितमुंबई ः गेल्यावर्षीच्या खरिपातील पीकविमा योजनेचा...
ग्रामविकासावर खर्च झालेल्या निधीची...मुंबई: आपल्या ग्रामपंचायतीला गावातील...
दुष्काळातही कडवंचीत शेतीतून ७२ कोटींचे...जालना : ‘महाराष्ट्राचे इस्राईल’ म्हणून नावलौकिक...
राज्यात सहामाहित तेराशे शेतकऱ्यांची...मुंबई ः सततची दुष्काळी स्थिती, नैसर्गिक संकटे,...
कोकण, मध्य महाराष्ट्र, मराठवाड्यात...पुणे : मॉन्सून पुन्हा सक्रीय झाल्याने...
परीक्षा शुल्क परतीचा खर्च सात लाख रुपयेयवतमाळ ः परीक्षा रद्द झाल्यानंतर उमेदवारांचे पैसे...
दुबार पेरणीसाठी सरकारची तयारीः डाॅ....पुणे: पावसाचा काही प्रमाणात खंड पडला आहे....
डोणगावात होणार खजूर लागवडअकोला ः पारंपरिक पिकांना पर्याय शोधण्यासाठी...
रक्तक्षय दूर करण्यासाठी लोहयुक्त तांदूळनाशिक : दैनंदिन आहारातून अत्यल्प प्रमाणात लोह...