agricultural stories in marathi, agro vision, Root discovery may lead to crops that need less fertilizer | Agrowon

वाटाण्याच्या मुळांतील वैशिष्ट्यपूर्ण गुणधर्मांचा घेतला शोध
वृत्तसेवा
बुधवार, 24 जानेवारी 2018

पिकांची पांढरी मुळे ही खतांच्या शोषणामध्ये मोलाची भूमिका निभावतात. वाटाणावर्गीय पिके ही या मुळ्यांच्या वाढीसाठी द्वितीय मुळांची वाढ काही प्रमाणात मर्यादित करत असल्याचे अमेरिकेमध्ये झालेल्या संशोधनामध्ये दिसून आले आहे. यामुळे वाढीच्या सुरवातीच्या टप्प्यामध्ये आवश्यक असलेला स्फुरदयुक्त खतांचे शोषण अधिक प्रमाणात होण्यास मदत होते. या संशोधनाचा लाभ पीक पैदासकारांना अन्नद्रव्यांची कमतरता असलेल्या जमिनीमध्ये अधिक उत्पादकता असलेल्या जातीच्या पैदास करण्यासाठी होऊ शकतो. हे संशोधन ‘प्लॅंट फिजिओलॉजी’च्या जानेवारी महिन्याच्या अंकामध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहे.

पिकांची पांढरी मुळे ही खतांच्या शोषणामध्ये मोलाची भूमिका निभावतात. वाटाणावर्गीय पिके ही या मुळ्यांच्या वाढीसाठी द्वितीय मुळांची वाढ काही प्रमाणात मर्यादित करत असल्याचे अमेरिकेमध्ये झालेल्या संशोधनामध्ये दिसून आले आहे. यामुळे वाढीच्या सुरवातीच्या टप्प्यामध्ये आवश्यक असलेला स्फुरदयुक्त खतांचे शोषण अधिक प्रमाणात होण्यास मदत होते. या संशोधनाचा लाभ पीक पैदासकारांना अन्नद्रव्यांची कमतरता असलेल्या जमिनीमध्ये अधिक उत्पादकता असलेल्या जातीच्या पैदास करण्यासाठी होऊ शकतो. हे संशोधन ‘प्लॅंट फिजिओलॉजी’च्या जानेवारी महिन्याच्या अंकामध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहे.

स्फुरदाची कमतरता असलेल्या जमिनीमध्ये पिकांच्या सुरवातीच्या मुळाच्या वाढीवर विपरीत परिणाम होतो. या ताणस्थितीमध्ये पिकांची नेमकी अवस्था कशी असते, आणि ती त्याला कशाप्रकारे सामोरी जातात, याविषयी अमेरिकेतील पेन स्टेट युनिव्हर्सिटीतील जोनाथन लिंच लॅबमध्ये वाटाण्यावर प्रयोग करण्यात आले. वाटाण्याच्या मुळाच्या वाढीमध्ये या स्थितीमध्ये काही बदल होत असल्याचे त्यांना आढळले. मुळांची लांबी वाढणे ही प्राथमिक वाढ असे, तर जाडी वाढण्याला द्वितीय वाढ असे संबोधले जाते. स्फुरदाचा ताण असताना वाटाणारोपे ही लांब आणि पातळ मुळे सोडतात. त्याचा फायदा अधिक प्रमाणात स्फुरदाच्या शोषणासाठी होतो. याविषयी माहिती देताना मुख्य संशोधन ख्रिस्तोफर स्ट्रोक यांनी सांगितले, की अडचणीच्या स्थितीला तोंड देण्यासाठी वनस्पतीमध्ये नैसर्गिक संरचना तयार असते. स्फुरदाच्या कमतरतेमध्ये ती कार्यान्वित होते. सध्या जगभरामध्ये मातीमध्ये स्फुरदाची कमतरता असलेल्या जमिनी वाढत आहेत. अशा वेळी स्फुरदाचे योग्य प्रकारे शोषण करण्याची क्षमता पिकांमध्ये अधिक मात्रेमध्ये तयार करण्याची आवश्यकता निर्माण होत आहे. अशा जातींच्या पैदाशीसाठी या क्षमतेमागील नेमक्या यंत्रणेचा शोध घेण्यात येत आहे.

वाटाणा हे पीक विकसनशील देशामध्येही अत्यंत महत्त्वाचे पीक असून, सबसहारण आफ्रिका, मध्य आणि दक्षिण अमेरिका येथे प्रामुख्याने लागवड केली जाते. मांसाहार न करणाऱ्या लोकांसाठी मानवी आहारातील पोषक घटक आणि प्रथिनांच्या पूर्ततेसाठी ही पिके उपयुक्त ठरतात. हे पीक ज्या विभागात घेतले जाते, त्या विभागातील जमिनी या मुख्यत आम्लधर्मीय आणि स्फुरदाची आत्यंतिक कमतरता असलेल्या आहेत. अशा स्थितीमध्ये उपलब्ध खतांचे शोषण करण्याची क्षमता वाढविण्याच्या उद्देशाने या संशोधनाला सुरवात झाली.

  • खास स्फुरदाची कमतरता असलेली स्थिती निर्माण करून प्रक्षेत्रामध्ये प्रयोग करण्यात आले. त्याचप्रमाणे संगणकीय प्रारूपाची मदत घेण्यात आली. मुळांचे मोजमाप घेण्यासाठी लेसर अब्लेशन टोमोग्राफी तंत्र वापरले. त्यामुळे प्रतिदिन हजारो मुळांचे नमुने वेगाने तपासणेही शक्य झाले.
  • स्फुरदाच्या ताणस्थितीमध्ये प्राथमिक मुळांच्या वाढीसाठी द्वितीय मुळांच्या वाढीवर मर्यादा येत असल्याचे स्पष्ट दिसून आले.
  • काही रोपांमध्ये हा गुणधर्म लक्षणीय स्वरूपामध्ये आढळला.
  • नव्या वाटाणा जातींच्या निर्मितीसाठी कोलंबिया येथील अमेरिकी कृषी विभाग, होन्डुरास, मोझांबिक, झांबिया आणि मालावी येथील पीक पैदासकारांशी सरळ संपर्क साधण्यात आला आहे. या सर्वांच्या एकत्रित प्रयत्नांतून विकसनशील देशामध्ये लागवडयोग्य काही जाती तयार करण्यात येत आहेत.

इतर ताज्या घडामोडी
मेहकर तालुक्यात कृषी कर्मचाऱ्यांनी...अकोला ः मेहकर तालुक्यात यावर्षी समाधानकारक...
खामगावात टेक्सटाइल पार्क होणारच ः...बुलडाणा  ः तरुणांना रोजगार उपलब्ध करून...
खारपाण पट्ट्यात रब्बीत हजार हेक्टरवर...अकोला  ः जिल्ह्यात असलेल्या खारपाण पट्ट्यात...
जळगाव जिल्ह्यात हमीभाव खरेदी केंद्रांत...जळगाव  ः जिल्ह्यात शासकीय हमीभाव कडधान्य व...
वाघाच्या दहशतीखालील गावे टाकणार...वर्धा  ः कारंजा घाडगे तालुक्‍यातील अनेक...
वीजग्राहकांच्या समस्यांबाबत भूमिका...मुंबई ः राज्यातील महावितरण कंपनीच्या...
सोलापुरातील ६९५ दूध संस्थांना नोटिसासोलापूर : सोलापूर जिल्हा सहकारी दूध संघाला दूध...
एचएएल कर्मचाऱ्यांच्या देशव्यापी बेमुदत...नाशिक  : प्रलंबित वेतन करारासह इतर...
आटपाडी तालुका पाऊस, ‘टेंभू’मुळे पाणीदारसांगली : आटपाडी तालुक्यात टेंभूच्या योजनेचे...
सांगलीतील निवडणूक प्रचारात शेती प्रश्‍न...सांगली: विधानसभा निवडणुकीचा प्रचार चांगलाच रंगू...
हजारो नाशिककरांनी चाखली रानभाज्यांची चवनाशिक : आदिवासी भागात उपलब्ध होणाऱ्या विषमुक्त...
`मी काय केले, हे विचारणाऱ्या अमित...कन्नड जि. औरंगाबाद : पंतप्रधान नरेंद्र मोदी व...
जालन्यात मूग खरेदी केंद्रांकडे...जालना : हमीदराने शेतीमाल खरेदीसाठी जिल्ह्यात...
नवरात्रोत्सवात पुणे बाजारसमितीत फुलांची...पुणे  ः नवरात्र आणि दसऱ्याला पुणे बाजार...
वैविध्यपूर्ण विचारांनी विद्यार्थी...परभणी : ‘‘विद्यार्थ्‍यांची सांस्‍कृतिक, भाषिक व...
झेंडू उत्पादक प्रतिकूल हवामानामुळे...ढेबेवाडी, जि. सातारा   : पावसाळी हवामान...
नगर : शेतकऱ्यांना लष्करी अळीचा...नगर  ः खरिपात लष्करी अळीमुळे ७० टक्के...
सरकारची दादागिरी थांबवण्याची वेळ आली...नगर  : सरकार ‘ईडी’ आणि इतर संस्थांच्या...
शेतकऱ्यांच्या समस्या सुटण्यासाठी मूलभूत...वणी, जि. यवतमाळ   ः सिंचन सुविधात वाढ...
भाजप, शिवसेना जनतेला फसवतेय ः अशोक...भोकर, जि. नांदेड   ः भाजप आणि शिवसेनेची...