agricultural stories in Marathi, agrowon, agromoney, aarthkatha, sidhyshwar mane from penur (tal. mohol, dist. solapur) | Agrowon

नियोजन, काटेकोर अंमलबजावणीतून साधला उत्पन्नाचा ताळमेळ

सुदर्शन सुतार
सोमवार, 15 एप्रिल 2019

शेतीतील वाढता खर्च ही शेतकऱ्यांसमोरची मुख्य समस्या आहे. योग्य नियोजन केल्यास उत्पादन खर्च कमी करून निव्वळ नफा वाढवणे शक्य असल्याचे पेनूर (ता. मोहोळ, जि. सोलापूर) येथील सिद्धेश्वर माने यांनी दाखवून दिले आहे. त्यांनी पाणी आणि मजुरांच्या कमतरतेवर मात करण्यासाठी पीक व व्यवस्थापनामध्ये बदल करत यांत्रिकीकरणाचा पर्याय स्वीकारला आहे. तसेच द्राक्ष, डाळिंब बागेतही शेवगा, झेंडू अशा आंतरपिकातून खेळता पैसा उभा केला.

शेतीतील वाढता खर्च ही शेतकऱ्यांसमोरची मुख्य समस्या आहे. योग्य नियोजन केल्यास उत्पादन खर्च कमी करून निव्वळ नफा वाढवणे शक्य असल्याचे पेनूर (ता. मोहोळ, जि. सोलापूर) येथील सिद्धेश्वर माने यांनी दाखवून दिले आहे. त्यांनी पाणी आणि मजुरांच्या कमतरतेवर मात करण्यासाठी पीक व व्यवस्थापनामध्ये बदल करत यांत्रिकीकरणाचा पर्याय स्वीकारला आहे. तसेच द्राक्ष, डाळिंब बागेतही शेवगा, झेंडू अशा आंतरपिकातून खेळता पैसा उभा केला.

सोलापूर जिल्ह्यातील पेनूर (ता. मोहोळ) येथे सोलापूर-पंढरपूर महामार्गावर सिद्धेश्वर माने यांची सात एकर शेती आहे. सिद्धेश्वर माने हे बी. एस्सी (केमिस्ट्री) पदवीधर असूनही गेल्या पंधरा वर्षांपासून पूर्णवेळ शेती करतात. योग्य नियोजन करण्यासोबत अंमलबजावणीतील काटेकोरपणा ही त्यांची वैशिष्ट्ये आहेत. परिसरामध्ये प्रयोगशील शेतकरी अशी ओळख मिळाली आहे. त्यांचा त्यांच्याकडे कालव्यालगतची विहीर आणि चार बोअरवेल असे पाण्याचे स्रोत आहेत. मात्र, २०१२-१३ पासून मजुरांची व पाण्याची कमतरता वाढू लागल्याने पिकामध्ये बदल केला. पूर्वी त्यांच्याकडे एक एकर ऊस, तीन एकर बोर आणि तीन एकर डाळिंब अशी पीक पद्धती होती. त्यातील ऊस आणि बोर पिकांऐवजी द्राक्ष (तीन एकर), एक एकर लिंबू आणि  तीन एकर डाळिंब अशी रचना केली. या फळबागेमध्ये आंतरपीक म्हणून झेंडू आणि शेवगा लागवड करतात. यातून नव्या बागेचा खर्च आणि उत्पन्न यांचा मेळ घालण्याचा प्रयत्न केला आहे. संरक्षित पाण्यासाठी २.५ लाख रुपये खर्चून २५ लाख लिटर क्षमतेचे शेततळे केले आहे.

आंतरपिकातून खेळता राहतो पैसा

  •     गेल्या नऊ वर्षांपासून डाळिंब बागेमध्ये ते ओडिसी शेवग्याचे आंतरपीक घेतात. सात फूट बाय पाच फूट अंतरावर एकरी १२५० झाडे आहेत. यंदाही जूनमध्ये शेवग्याचा बहर त्यांनी धरला. सहा महिन्यांत डिसेंबरला त्याची काढणी सुरू झाली. या वर्षी एकरी सहा टन उत्पादन मिळाले. त्याला सरासरी १५ ते ३० रुपये प्रति किलो या प्रमाणे सरासरी २० रुपये दर मिळाला. शेवगा उत्पादनासाठी झालेला ५० हजार रुपये खर्च वजा जाता १ लाख ३० हजारांचा निव्वळ नफा मिळाला.
  •     डाळिंबाच्या दुसऱ्या एक एकर क्षेत्रामध्ये ऑागस्टमध्ये झेंडूची लागवड केली. सात फूट बाय दोन फूट अंतराप्रमाणे एकरी सहा हजार रोपे बसली. पुढे ऑाक्टोबरपासून ऐन दिवाळीमध्ये त्याची काढणी सुरू झाली. झेंडूचे सव्वाटन उत्पादन मिळाले असून, त्याला २० ते ३० रुपये प्रति किलो या प्रमाणे सरासरी २५ रुपये दर मिळाला. त्यातून ३१, २५० रुपये मिळाले. २० हजार रुपये उत्पादन खर्च वजा जाता ११,२५० रुपये निव्वळ उत्पन्न मिळाले.
  •     आंतरपिकातून १ लाख ४१ हजार रुपये उत्पन्न हाती आले.
  •     आंतरपिके प्रामुख्याने खरीप आणि रब्बी हंगामामध्ये घेतली जातात. उन्हाळ्यामध्ये उपलब्ध पाणी केवळ फळबागेसाठी राखून ठेवले जाते. त्याच प्रमाणे उन्हाळ्यामध्ये जमीन चांगली तापून कीड व रोगाचे अंश नष्ट होतात.
  •     डाळिंब बागेमध्ये झेंडू उत्पादन घेत असल्यामुळे सूत्रकृमींचा प्रादुर्भाव होत नाही. डाळिंबाचेही उत्पादन उत्तम येण्यास मदत होते.

मजूर खर्चावर यांत्रिकीकरणाचा उपाय

शेतीमध्ये कुशल मजुरांची कमतरता भासत आहे. परिणामी मजुरीवरील खर्चात वाढ होत आहे. द्राक्ष आणि डाळिंबासारख्या फळबागामध्ये  कुशल मजुरांशिवाय पर्यायच नाही. वर्षाकाठी फक्त मजुरीवर त्यांचा चार लाखापर्यंत खर्च होत होता. मात्र, अलीकडे बहुतांश कामांसाठी ट्रॅक्टरचा वापर वाढवला आहे. नांगरणी, खुरपणी, कोळपणी किंवा फवारणी यासाठी ट्रॅक्टरचा सर्रास वापर करत असल्याने खर्चात निम्म्यापर्यंत बचत झाली आहे.

द्राक्ष, डाळिंबाच्या उत्पन्नावर नियोजन

  •     गेल्या वर्षी द्राक्षाचे एकरी १२ टन उत्पादन मिळाले. साधारणपणे प्रतिकिलो सरासरी ४९ रुपये इतका दर मिळाला. त्यातून एकरी सहा लाख रुपये मिळाले. या वर्षी द्राक्षाचे एकरी १७ टन उत्पादन अपेक्षित आहे. या वर्षी सुपर सोनाका वाणाला ५५ रुपये, तर माणिक चमन वाणाला ५१ रुपये प्रति किलो या प्रमाणे दर मिळाला आहे. सरासरी ५३ रुपये या प्रमाणे तीन एकरातून २७ लाख रुपये उत्पन्न अपेक्षित आहे.
  •     उत्पादनाच्या पहिल्या वर्षी डाळिंबाला सरासरी ४० ते ४५ रुपये इतका दर मिळाला होता. खर्च वजा जाता एकरी एक लाख रुपये मिळाले. यंदा आतापर्यंत दोन टन उत्पादन हाती आले असून, त्याला सरासरी ४२ रुपये दर मिळाला आहे. आणखी ८ टन उत्पादन मिळणे अपेक्षित आहे. डाळिंबातून १२.६० लाख रुपये उत्पन्न अपेक्षित आहे.
  •     मुख्य पीक असलेल्या द्राक्ष आणि डाळिंबाच्या एकूण उत्पन्नावरच संपूर्ण कुटूंबाची भिस्त असते. त्यातून पीक कर्ज भागवण्यासोबत चालू वर्षीचे अन्य खर्च भरून निघतात. आगामी वर्षासाठी तजवीज म्हणून तील नियोजन केले जाणार आहे.
  •     लिंबू बाग ही यंदा पाच वर्षाची झाली आहे. यावर्षापासून उत्पादन घेण्यास सुरवात केली असून, आतापर्यंत साधारण एक टन उत्पादन बाजारात पाठवले आहे. त्याला २० ते ६८ रुपये प्रति किलो (सरासरी ५० रुपये) असा दर मिळाला आहे. या बागेतून प्रति वर्ष ३ ते ४ लाख रुपये उत्पादन मिळण्याची अपेक्षा आहे.

वार्षिक नियोजन आणि आर्थिक तजवीज

द्राक्ष फळबाग अत्यंत खर्चिक आहे. मजुरी, खते-बुरशीनाशके व अन्य असा एकरी दोन लाख रुपयांपर्यंत खर्च येतो. तर डाळिंबाला एकरी ७० हजार रुपये आणि लिंबू बागेसाठी एकरी ३० हजार रुपये असा खर्च येतो. एकूण बागेचा वार्षिक खर्च ११ ते १२ लाख रुपये होतो. माने यांच्या उत्पन्नाचा आधार केवळ शेती आहे. उत्पादन खर्चाची तजवीज करताना पीक कर्ज उपयुक्त ठरते. दरम्यानच्या काळात आंतरपिकातून मिळणाऱ्या खेळत्या १.५ लाख रुपयांची प्रचंड मदत होते.

 ः सिद्धेश्वर माने, ९९६०२७५३११, ९८३४४२२९११


फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
टोळधाडीचा राजस्थानमधील ९० हजार हेक्टरला...जयपूर, राजस्थान  ः राज्यातील २० जिल्ह्यांतील...
यंदा पायी वारी नाही; दशमीला पंढरीत...पुणे : आषाढी वारीची परंपरा जपण्यासाठी राज्य शासन...
अरबी समुद्रातून मॉन्सूनची पुढे चालपुणे : नैर्ऋत्य मोसमी वाऱ्यांनी (मॉन्सून)...
राज्यात आजपासून पूर्वमोसमी पावसाची...पुणे  : राज्यात पूर्वमोसमी पावसाला पोषक...
टोळधाडीच्या अस्तित्वाने विदर्भात पसरली...नागपूर   ः टोळधाड मध्यप्रदेशात...
दूध संघांना पेमेंट वाटप सुरुपुणे : राज्यातील दूध संघांनी शेतकऱ्यांना दिलेल्या...
वस्त्रोद्योग येतोय पूर्वपदावरजळगाव ः लॉकडाउनमुळे ठप्प असलेला देशातील...
नाशिक बाजार समिती पुन्हा सुरु;...नाशिक  : नाशिक बाजार समितीत दोन कोरोनाबाधित...
थेट पपई विक्रीतून मिळविला तिप्पट दर !परभणी ः कोरोनाच्या स्थितीमध्ये लॉकडाऊन व...
शेतमालाचे ऑनलाइन तारण कर्ज होणार उपलब्ध...मुंबई : टाळेबंदी कालावधीत शेतकऱ्यांना राज्य वखार...
अतिवृष्टी आणि अतिक्रमणामुळेच पूरस्थिती...मुंबई : अतिवृष्टी आणि अतिक्रमणामुळेच...
शेतकऱ्यांची अडवणूक झाली, तर...नगर : ‘‘शेतकऱ्यांसाठी काम करणे याला आपण सर्वांनी...
मॉन्सून अरबी समुद्रात; सोमवारपर्यंत...पुणे  : नैर्ऋत्य मोसमी वारे (मॉन्सून)...
सहकाराच्या त्रिस्तरीय रचना मोडण्यास...पुणे : राज्यातील काही जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी...
उद्यापासून पूर्वमोसमी पावसाचा अंदाज;...पुणे : राज्यात अक्षरशः भाजून काढणाऱ्या उन्हापासून...
`गोकुळ' ची ४५ लाख लिटर दुधावर प्रक्रिया कोल्हापूर ः लॉकडाउनच्या काळात कोल्हापूर...
पीककर्जासाठी हेलपाटे, भ्रष्ट...संग्रामपूर, जि. बुलडाणा : वेळ सकाळी साधारण...
टोळधाडीमुळे अवघे ५० हेक्‍टरचे नुकसान :...नागपूर: टोळधाडीचा धोका अमरावती विभागात टळला असला...
राज्यात ४० हजार टन दूध पावडर पडूनपुणे : राज्यात ४० हजार टन दूध पावडर (भुकटी) पडून...
मागणीपेक्षाही एक लाख क्विंटल बियाणे...पुणे : ‘कोरोना’च्या पार्श्वभूमीवर लॉकडाउन असले...