agricultural stories in Marathi, agrowon, agrovision, Breeding beans that resist weevils | Agrowon

लहान भुंगेऱ्यांसाठी प्रतिकारकता देणारे जनुकीय भाग ओळखले

वृत्तसेवा
मंगळवार, 30 ऑक्टोबर 2018

शेंगवर्गीय पिकांमध्ये लहान आकाराच्या भुंगेऱ्यांमुळे मोठे नुकसान होते. सामान्य शेंगावर्गीय पिकामधील काही भुंगेऱ्यांसाठी प्रतिकारकता तयार करणाऱ्या जनुकांची नेमकी ओळख व स्थान मिळवण्यामध्ये संशोधकांना यश आले आहे. हे संशोधन ‘क्रॉप सायन्स’ या संशोधनपत्रिकेमध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहे.

शेंगवर्गीय पिकांमध्ये लहान आकाराच्या भुंगेऱ्यांमुळे मोठे नुकसान होते. सामान्य शेंगावर्गीय पिकामधील काही भुंगेऱ्यांसाठी प्रतिकारकता तयार करणाऱ्या जनुकांची नेमकी ओळख व स्थान मिळवण्यामध्ये संशोधकांना यश आले आहे. हे संशोधन ‘क्रॉप सायन्स’ या संशोधनपत्रिकेमध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहे.

उच्च प्रथिनांनी परिपूर्ण असलेली शेंगावर्गीय पिके वेगवेगळ्या वातावरणामध्ये चांगल्या प्रकारे वाढू शकतात. त्याच प्रमाणे मुळांवरील गाठी व त्यातील जिवाणूंच्या मदतीने स्वतःसाठी आणि एकूण मातीच्या सुपीकतेसाठी नत्राची तजवीजही करत असतात. या पिकांमध्ये लहान आकाराच्या भुंगेऱ्यांचा प्रादुर्भाव होत असतो. या भुंगेऱ्याच्या अळ्या शेंगामध्ये शिरून त्यातील दाणे खातात. यांचा प्रसारही वेगाने होत असल्याने पिकांचे नुकसानही मोठ्या प्रमाणात होत असते. साठवणीमध्येही अनुकूल स्थिती मिळाल्यास काही महिन्यांतच संपूर्ण बियांना नुकसान पोचवू शकतात. या समस्येवर मात करण्यासाठी संशोधक जागतिक पातळीवर प्रयत्न करत आहेत. त्यातील झांबिया विद्यापीठातील पैदासकार केल्विन काम्फवा यांनी शेंगावर्गीय पिकातील जनुकीय संरचनेमध्ये भुंगेरे प्रतिबंधक जनुकांचे स्थान मिळवले आहे. या पिकामध्ये भुंगेऱ्यासाठी प्रतिकारकता ही नैसर्गिक असून, ही प्रतिकारकता अन्य जातींमध्ये संक्रमित करणे शक्य होऊ शकते. याविषयी माहिती देताना केल्विन काम्फवा यांनी सांगितले, की भुंगेरा प्रतिबंधक पीक जातींचा विकास करणे हा यावरील दीर्घकालीन उपाय आहे. मात्र, पारंपरिक पद्धतीने सुधारीत जातींचा विकास करण्यामध्ये वेळ आणि खर्चही अधिक लागतो. तो या जनुकीय संशोधनामुळे कमी होण्यास मदत होणार आहे. आम्ही ओळखलेल्या जनुकांच्या वापरातून जगभरातील संशोधक आपल्या स्थानिक शेंगावर्गीय पिकांमध्ये भुंगेरा प्रतिकारकता विकसित करू शकतील. या संशोधनाचा फायदा शेतकऱ्यांना आणि साठवणूकदारांनाही होणार आहे.

सध्या भुंगेऱ्यापासून बचावासाठी वापरले जाणारे मार्ग -

  • सध्या शेतकरी साठवणीमध्ये भुंगेऱ्यापासून संरक्षणासाठी राखेची प्रक्रिया करतात. मात्र, ती तितकीशी कार्यक्षम ठरत नसल्याचे काम्फवा यांनी सांगितले.
  • रासायनिक घटकांची प्रक्रिया ही कार्यक्षम असली तरी महागडी आणि आरोग्यासाठी धोकादायक ठरू शकते.
  • भुंगेऱ्यांच्या वाढीसाठी आवश्यक ऑक्सिजन मिळू नये, यासाठी साठवणीमध्ये तिहेरी बॅगेचा वापर केला जातो. या स्वरूपाच्या बॅगेची खर्च थोडा अधिक असून, त्यांच्या उपलब्धतेचीही समस्या आहे. यावर काम करण्याची आवश्यकता आहे.

असे आहे संशोधन

  • काम्फवा आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी भुंगेऱ्यासाठी प्रतिकारक असलेल्या आणि संवेदनशील जातींच्या संयोगाकडे लक्ष दिले. त्यासाठी प्रत्येक जातींमध्ये होणारा या किडीचा प्रसार आणि नुकसान याचा अभ्यास केला.
  • पुढे या शेंगावर्गीय वनस्पतींच्या जनुकीय संरचनेचा आराखडा मिळवण्यात आला. त्याचा सांगड पुन्हा वरील जातींची घालण्यात आली. त्यातून डीएनएमधील भुंगेरा प्रतिबंधासाठी आवश्यक भाग (जेनेटिक मार्कर) मिळवण्यात यश आले आहे.
  • भुंगेरा प्रतिबंधक तीन भाग मिळाले असून, त्यातील केवळ एकच भाग पूर्वी ज्ञात होता.
  • यामुळे नव्या जातींचा विकास वेगाने करणे शक्य होणार आहे.

इतर बातम्या
बार्शी तालुक्यात सहा स्वस्त धान्य...सोलापूर : बार्शी तालुक्यातील सहा स्वस्त...
सोलापूर जिल्ह्यात पिकांच्या...सोलापूर : जिल्ह्यात गेल्या दोन दिवसांपासून सलग...
परभणी, हिंगोलीत सोयाबीन, तुर, कपाशीचे...परभणी : परभणी, हिंगोली जिल्ह्यातील मंडळांत...
परभणी जिल्ह्यात पावसाचा सोयाबीन पिकाला...परभणी : जिल्ह्यात दीर्घ खंडानंतर पावसाचे आगमन...
विष्णुपुरी प्रकल्पाचे सहा दरवाजे उघडलेनांदेड : गोदावरी नदीवरील विष्णुपुरी...
खानदेशात नुकसानीबाबत सोयाबीनचेही...जळगाव ः मूग, उडीद नुकसानीसंबंधी गेल्या...
जळगाव जिल्ह्यात बाजार समित्यांकडून...जळगाव ः जिल्ह्यात काही बाजार समित्यांचा...
परजिल्ह्यातील कारखान्यांची खानदेशातील...जळगाव ः खानदेशात उसाचे क्षेत्र यंदा...
पंजाब, हरियानात शेतकऱ्यांची आंदोलने नवी दिल्ली : केंद्र सरकारने आणलेल्या कृषिविषयक...
चक्रीवादळाची शेतकऱ्यांना नुकसान भरपाई...सिंधुदुर्ग ः निसर्ग चक्रीवादळातील नुकसानीकरिता...
नगर जिल्ह्यात मूग उत्पादकतेत यंदा...नगर ः नगर जिल्ह्यात यंदा चांगला पाऊस झाल्याने...
पीककर्ज वाटपात राज्यात कोल्हापूर प्रथम...कोल्हापूर : जिल्ह्याकरिता पीक कर्जाचे वार्षिक...
मुळा धरणातून वीस हजार क्युसेक विसर्गनगर ः नगर जिल्ह्यात गेल्या आठ दिवसांपासून जोरदार...
पावसाने सोयाबीनला फुटले कोंबवाशीम ः जिल्ह्यात काही भागात सततच्या पावसामुळे...
औरंगाबाद, लातूरमध्ये पावसाचा धुमाकूळऔरंगाबाद : मराठवाड्यात पावसाचा धुमाकूळ सुरूच...
पोषणयुक्त आहार घेण्यावर भर द्या : पाटीलनाशिक : ‘‘कोरोनाच्या पार्श्वभूमीवर प्रत्येकाने...
कांदा निर्यातबंदी विरोधात ‘सोशल मीडिया...नाशिक : २०१३-१४ मध्ये सोशल मीडियाचा मोठ्या...
कारखान्यांना २५ बेडचे हॉस्पिटल बंधनकारकसोलापूर : राज्यातील ऊस गाळप हंगाम १५ ऑक्‍...
निर्यात अडथळे, बियाणे दराचा कांदा...जळगाव ः खानदेशात प्रतिकूल वातावरणामुळे खरिपातील...
कृषी विधेयकांना वाढता विरोधनवी दिल्लीः देशभरात ठिकठिकाणी विशेषतः पंजाब आणि...