agricultural stories in Marathi, agrowon, agrovision, Breeding beans that resist weevils | Agrowon

लहान भुंगेऱ्यांसाठी प्रतिकारकता देणारे जनुकीय भाग ओळखले

वृत्तसेवा
मंगळवार, 30 ऑक्टोबर 2018

शेंगवर्गीय पिकांमध्ये लहान आकाराच्या भुंगेऱ्यांमुळे मोठे नुकसान होते. सामान्य शेंगावर्गीय पिकामधील काही भुंगेऱ्यांसाठी प्रतिकारकता तयार करणाऱ्या जनुकांची नेमकी ओळख व स्थान मिळवण्यामध्ये संशोधकांना यश आले आहे. हे संशोधन ‘क्रॉप सायन्स’ या संशोधनपत्रिकेमध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहे.

शेंगवर्गीय पिकांमध्ये लहान आकाराच्या भुंगेऱ्यांमुळे मोठे नुकसान होते. सामान्य शेंगावर्गीय पिकामधील काही भुंगेऱ्यांसाठी प्रतिकारकता तयार करणाऱ्या जनुकांची नेमकी ओळख व स्थान मिळवण्यामध्ये संशोधकांना यश आले आहे. हे संशोधन ‘क्रॉप सायन्स’ या संशोधनपत्रिकेमध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहे.

उच्च प्रथिनांनी परिपूर्ण असलेली शेंगावर्गीय पिके वेगवेगळ्या वातावरणामध्ये चांगल्या प्रकारे वाढू शकतात. त्याच प्रमाणे मुळांवरील गाठी व त्यातील जिवाणूंच्या मदतीने स्वतःसाठी आणि एकूण मातीच्या सुपीकतेसाठी नत्राची तजवीजही करत असतात. या पिकांमध्ये लहान आकाराच्या भुंगेऱ्यांचा प्रादुर्भाव होत असतो. या भुंगेऱ्याच्या अळ्या शेंगामध्ये शिरून त्यातील दाणे खातात. यांचा प्रसारही वेगाने होत असल्याने पिकांचे नुकसानही मोठ्या प्रमाणात होत असते. साठवणीमध्येही अनुकूल स्थिती मिळाल्यास काही महिन्यांतच संपूर्ण बियांना नुकसान पोचवू शकतात. या समस्येवर मात करण्यासाठी संशोधक जागतिक पातळीवर प्रयत्न करत आहेत. त्यातील झांबिया विद्यापीठातील पैदासकार केल्विन काम्फवा यांनी शेंगावर्गीय पिकातील जनुकीय संरचनेमध्ये भुंगेरे प्रतिबंधक जनुकांचे स्थान मिळवले आहे. या पिकामध्ये भुंगेऱ्यासाठी प्रतिकारकता ही नैसर्गिक असून, ही प्रतिकारकता अन्य जातींमध्ये संक्रमित करणे शक्य होऊ शकते. याविषयी माहिती देताना केल्विन काम्फवा यांनी सांगितले, की भुंगेरा प्रतिबंधक पीक जातींचा विकास करणे हा यावरील दीर्घकालीन उपाय आहे. मात्र, पारंपरिक पद्धतीने सुधारीत जातींचा विकास करण्यामध्ये वेळ आणि खर्चही अधिक लागतो. तो या जनुकीय संशोधनामुळे कमी होण्यास मदत होणार आहे. आम्ही ओळखलेल्या जनुकांच्या वापरातून जगभरातील संशोधक आपल्या स्थानिक शेंगावर्गीय पिकांमध्ये भुंगेरा प्रतिकारकता विकसित करू शकतील. या संशोधनाचा फायदा शेतकऱ्यांना आणि साठवणूकदारांनाही होणार आहे.

सध्या भुंगेऱ्यापासून बचावासाठी वापरले जाणारे मार्ग -

  • सध्या शेतकरी साठवणीमध्ये भुंगेऱ्यापासून संरक्षणासाठी राखेची प्रक्रिया करतात. मात्र, ती तितकीशी कार्यक्षम ठरत नसल्याचे काम्फवा यांनी सांगितले.
  • रासायनिक घटकांची प्रक्रिया ही कार्यक्षम असली तरी महागडी आणि आरोग्यासाठी धोकादायक ठरू शकते.
  • भुंगेऱ्यांच्या वाढीसाठी आवश्यक ऑक्सिजन मिळू नये, यासाठी साठवणीमध्ये तिहेरी बॅगेचा वापर केला जातो. या स्वरूपाच्या बॅगेची खर्च थोडा अधिक असून, त्यांच्या उपलब्धतेचीही समस्या आहे. यावर काम करण्याची आवश्यकता आहे.

असे आहे संशोधन

  • काम्फवा आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी भुंगेऱ्यासाठी प्रतिकारक असलेल्या आणि संवेदनशील जातींच्या संयोगाकडे लक्ष दिले. त्यासाठी प्रत्येक जातींमध्ये होणारा या किडीचा प्रसार आणि नुकसान याचा अभ्यास केला.
  • पुढे या शेंगावर्गीय वनस्पतींच्या जनुकीय संरचनेचा आराखडा मिळवण्यात आला. त्याचा सांगड पुन्हा वरील जातींची घालण्यात आली. त्यातून डीएनएमधील भुंगेरा प्रतिबंधासाठी आवश्यक भाग (जेनेटिक मार्कर) मिळवण्यात यश आले आहे.
  • भुंगेरा प्रतिबंधक तीन भाग मिळाले असून, त्यातील केवळ एकच भाग पूर्वी ज्ञात होता.
  • यामुळे नव्या जातींचा विकास वेगाने करणे शक्य होणार आहे.

इतर बातम्या
राज्यासह देशात शिवजयंती उत्साहात साजरीपुणे : महाराष्ट्राचे आराध्य दैवत छत्रपती शिवाजी...
शेतकरीभिमुख संशोधनावर भर : कुलगुरू डॉ....अकोला  ः डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठ...
नगर जिल्ह्यामध्ये कमी पाण्यावरील फळझाडे...नगर : पाच वर्षांपासून दुष्काळाशी सामना करताना...
लेखी आश्वासनानंतर बाजार समिती...नाशिक : शासनाने जाहीर केलेला महाभाई भत्ता मिळावा...
लातूर विभागात सूक्ष्म सिंचनातील ११...नांदेड : पंतप्रधान कृषी सिंचन योजनेंतर्गत यंदा...
खानदेशात पपईचा हंगाम अंतिम टप्प्यातजळगाव ः खानदेशात पपईचा हंगाम अंतिम टप्प्यात आहे....
सातारा : अधिकृत विक्रेत्यांकडून...सातारा : बाजार समितीच्या आवारातील...
ग्रामीण पर्यटन विकासाचा ‘शिवनेरी...पुणे ः गड किल्ल्यांच्या पर्यटनाच्या माध्यमातून...
हवामानबदलाशी लढण्यासाठी एक हजार कोटी...पुणे ः जागतिक हवामानबदलाची समस्या संपूर्ण जगासमोर...
‘एफएसएसएआय’च्या नव्या ‘सीईओ’विषयी...पुणे: भारतीय अन्न सुरक्षितता व मानके...
राज्यात उन्हाच्या झळा वाढल्यापुणे : राज्यात कमाल तापमानात मोठी वाढ झाल्याने...
कापसाचे ६४७ कोटींचे चुकारे थकीतअमरावती ः बाजारात दर कोसळल्याने महाराष्ट्र राज्य...
‘म्हैसाळ’मधून पाणी सोडण्याच्या हालचालीसांगली : म्हैसाळ उपसा सिंचन योजनेतून पाणी...
पीकविमा र‍कमेसाठी शेतकऱ्यांचा रास्ता...अमरावती  ः पीकविम्याची रक्‍कम कर्ज खात्यात...
‘पणन’ची कापूस खरेदी उच्चांकी दिशेनेऔरंगाबाद : महाराष्ट्र राज्य कापूस उत्पादक पणन...
शिवजयंतीनिमित्त मिरवणुकीत ८५ स्वराज्यरथ...पुणे : ‘‘पुण्यात शिवजयंती महोत्सव समितीतर्फे आज...
बिबट्या दिसल्याने ग्रामस्थांत दहशतअमरावती  ः गावशिवारात एकाच आठवड्यात दोनदा...
पिंपळनेरला कांदा मार्केट दोन मार्चला...पिंपळनेर, जि. धुळे : शेतीमाल विक्रीनंतर...
महिला बचत गट आर्थिक प्रगतीचा मार्ग ः...सोलापूर  ः  महिला बचतगट हे ग्रामीण...
जळगाव जिल्ह्यात रब्बीचा पेरा १७१ टक्केजळगाव  ः रब्बी हंगामातील उत्पादनाची...