agricultural stories in Marathi, agrowon, agrovision, Breeding beans that resist weevils | Agrowon

लहान भुंगेऱ्यांसाठी प्रतिकारकता देणारे जनुकीय भाग ओळखले

वृत्तसेवा
मंगळवार, 30 ऑक्टोबर 2018

शेंगवर्गीय पिकांमध्ये लहान आकाराच्या भुंगेऱ्यांमुळे मोठे नुकसान होते. सामान्य शेंगावर्गीय पिकामधील काही भुंगेऱ्यांसाठी प्रतिकारकता तयार करणाऱ्या जनुकांची नेमकी ओळख व स्थान मिळवण्यामध्ये संशोधकांना यश आले आहे. हे संशोधन ‘क्रॉप सायन्स’ या संशोधनपत्रिकेमध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहे.

शेंगवर्गीय पिकांमध्ये लहान आकाराच्या भुंगेऱ्यांमुळे मोठे नुकसान होते. सामान्य शेंगावर्गीय पिकामधील काही भुंगेऱ्यांसाठी प्रतिकारकता तयार करणाऱ्या जनुकांची नेमकी ओळख व स्थान मिळवण्यामध्ये संशोधकांना यश आले आहे. हे संशोधन ‘क्रॉप सायन्स’ या संशोधनपत्रिकेमध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहे.

उच्च प्रथिनांनी परिपूर्ण असलेली शेंगावर्गीय पिके वेगवेगळ्या वातावरणामध्ये चांगल्या प्रकारे वाढू शकतात. त्याच प्रमाणे मुळांवरील गाठी व त्यातील जिवाणूंच्या मदतीने स्वतःसाठी आणि एकूण मातीच्या सुपीकतेसाठी नत्राची तजवीजही करत असतात. या पिकांमध्ये लहान आकाराच्या भुंगेऱ्यांचा प्रादुर्भाव होत असतो. या भुंगेऱ्याच्या अळ्या शेंगामध्ये शिरून त्यातील दाणे खातात. यांचा प्रसारही वेगाने होत असल्याने पिकांचे नुकसानही मोठ्या प्रमाणात होत असते. साठवणीमध्येही अनुकूल स्थिती मिळाल्यास काही महिन्यांतच संपूर्ण बियांना नुकसान पोचवू शकतात. या समस्येवर मात करण्यासाठी संशोधक जागतिक पातळीवर प्रयत्न करत आहेत. त्यातील झांबिया विद्यापीठातील पैदासकार केल्विन काम्फवा यांनी शेंगावर्गीय पिकातील जनुकीय संरचनेमध्ये भुंगेरे प्रतिबंधक जनुकांचे स्थान मिळवले आहे. या पिकामध्ये भुंगेऱ्यासाठी प्रतिकारकता ही नैसर्गिक असून, ही प्रतिकारकता अन्य जातींमध्ये संक्रमित करणे शक्य होऊ शकते. याविषयी माहिती देताना केल्विन काम्फवा यांनी सांगितले, की भुंगेरा प्रतिबंधक पीक जातींचा विकास करणे हा यावरील दीर्घकालीन उपाय आहे. मात्र, पारंपरिक पद्धतीने सुधारीत जातींचा विकास करण्यामध्ये वेळ आणि खर्चही अधिक लागतो. तो या जनुकीय संशोधनामुळे कमी होण्यास मदत होणार आहे. आम्ही ओळखलेल्या जनुकांच्या वापरातून जगभरातील संशोधक आपल्या स्थानिक शेंगावर्गीय पिकांमध्ये भुंगेरा प्रतिकारकता विकसित करू शकतील. या संशोधनाचा फायदा शेतकऱ्यांना आणि साठवणूकदारांनाही होणार आहे.

सध्या भुंगेऱ्यापासून बचावासाठी वापरले जाणारे मार्ग -

  • सध्या शेतकरी साठवणीमध्ये भुंगेऱ्यापासून संरक्षणासाठी राखेची प्रक्रिया करतात. मात्र, ती तितकीशी कार्यक्षम ठरत नसल्याचे काम्फवा यांनी सांगितले.
  • रासायनिक घटकांची प्रक्रिया ही कार्यक्षम असली तरी महागडी आणि आरोग्यासाठी धोकादायक ठरू शकते.
  • भुंगेऱ्यांच्या वाढीसाठी आवश्यक ऑक्सिजन मिळू नये, यासाठी साठवणीमध्ये तिहेरी बॅगेचा वापर केला जातो. या स्वरूपाच्या बॅगेची खर्च थोडा अधिक असून, त्यांच्या उपलब्धतेचीही समस्या आहे. यावर काम करण्याची आवश्यकता आहे.

असे आहे संशोधन

  • काम्फवा आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी भुंगेऱ्यासाठी प्रतिकारक असलेल्या आणि संवेदनशील जातींच्या संयोगाकडे लक्ष दिले. त्यासाठी प्रत्येक जातींमध्ये होणारा या किडीचा प्रसार आणि नुकसान याचा अभ्यास केला.
  • पुढे या शेंगावर्गीय वनस्पतींच्या जनुकीय संरचनेचा आराखडा मिळवण्यात आला. त्याचा सांगड पुन्हा वरील जातींची घालण्यात आली. त्यातून डीएनएमधील भुंगेरा प्रतिबंधासाठी आवश्यक भाग (जेनेटिक मार्कर) मिळवण्यात यश आले आहे.
  • भुंगेरा प्रतिबंधक तीन भाग मिळाले असून, त्यातील केवळ एकच भाग पूर्वी ज्ञात होता.
  • यामुळे नव्या जातींचा विकास वेगाने करणे शक्य होणार आहे.

इतर बातम्या
लॉकडाऊन संपल्यानंतर राज्यांनी गर्दी...मुंबई : लॉकडाऊन संपविल्यानंतर १५ एप्रिलला लगेच...
अंत्योदय, ‘प्राधान्य कुटुंब’...मुंबई: राज्यातील स्वस्त धान्य दुकानांमधून एप्रिल...
सोलापूर बाजार समितीत गुरुवारीच होणार...सोलापूर : ‘कोरोना’चा संसर्ग रोखण्यासाठी...
सातारा जिल्हा बँकेतर्फे मुख्यमंत्री...सातारा : ‘कोरोना’मुळे देशात २१ दिवसांचा...
रासायनिक खतांचा काळाबाजार होईल; गाफील...पुणे: “देशात रासायनिक खतांचा मुबलक साठा आहे....
कोरोनाव्हायरसचा प्रसार देशभरात वेगाने;...नवी दिल्ली : कोरोनाव्हायरसचा प्रसार देशभरात...
विनाअनुदान गॅस ६२ रुपयांनी स्वस्तनवी दिल्ली : लॉकडाउनच्या काळात जीवनावश्यक...
कर्जापोटी दंडव्याज नको; केंद्राकडून...पुणे : कोरोनाच्या पार्श्वभूमीवर शेतकऱ्यांना...
बेदाणा निर्मितीसाठी आवश्यक रसायनांची...नाशिक : कोरोना पार्श्वभूमीवर द्राक्षाच्या मागणी व...
मार्चअखेर बारा हजार कोटींची कर्जमाफी;...मुंबई : ठाकरे सरकारने जाहिर केलेल्या महात्मा फुले...
रेशनकार्डवर तीन महिन्यांचे धान्याचे...पुणे : कोरोनाचा प्रादुर्भाव रोखण्यासाठी...
पुणे जिल्हा बॅंकेने तीन टक्के व्याजाची...पुणे : केंद्र सरकारने पीककर्ज फेडीची मुदत ३१...
`सात्विक’कडून घरपोच सेंद्रिय शेतमाल ‘सातारा ः ‘कोरोना’ संसर्ग होऊ नये यासाठी पतप्रधान...
मराठवाडा, विदर्भात ‘पुर्वमोसमी’चा दणका...पुणे : मराठवाड्यातील औरंगाबाद, जालना, बीड,...
बाहेरून येणारे दुधाचे टँकर अडवण्याचे...कोल्हापूर  : ‘कोरोना’च्या पार्श्वभूमीवर...
वऱ्हाडात पावसाने पिकांसह घरांचे नुकसान अकोला : वऱ्हाडातील अकोला, बुलडाणा जिल्ह्यात काही...
पुणे जिल्ह्यात नागरिकांना रेशनकार्डवर...पुणे  ः कोरोनाचा प्रादुर्भाव रोखण्यासाठी...
नागलवाडी येथे भाजीपाला झाला जनावरांचे...गिरणारे, नाशिक : साडेचार एकर शेतातील काढणीस आलेले...
सोलापुरातून द्राक्षांचे दोन कंटेनर...सोलापूर  ः कोरोना विषाणूच्या पार्श्वभूमीवर...
राज्यात शेतीपंपासाठीच्या वीज दरात एक...मुंबई : नेहमीच वीज दरवाढीचा बोजा सहन करणाऱ्या...