agricultural stories in Marathi, agrowon, agrovision, Breeding beans that resist weevils | Agrowon

लहान भुंगेऱ्यांसाठी प्रतिकारकता देणारे जनुकीय भाग ओळखले

वृत्तसेवा
मंगळवार, 30 ऑक्टोबर 2018

शेंगवर्गीय पिकांमध्ये लहान आकाराच्या भुंगेऱ्यांमुळे मोठे नुकसान होते. सामान्य शेंगावर्गीय पिकामधील काही भुंगेऱ्यांसाठी प्रतिकारकता तयार करणाऱ्या जनुकांची नेमकी ओळख व स्थान मिळवण्यामध्ये संशोधकांना यश आले आहे. हे संशोधन ‘क्रॉप सायन्स’ या संशोधनपत्रिकेमध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहे.

शेंगवर्गीय पिकांमध्ये लहान आकाराच्या भुंगेऱ्यांमुळे मोठे नुकसान होते. सामान्य शेंगावर्गीय पिकामधील काही भुंगेऱ्यांसाठी प्रतिकारकता तयार करणाऱ्या जनुकांची नेमकी ओळख व स्थान मिळवण्यामध्ये संशोधकांना यश आले आहे. हे संशोधन ‘क्रॉप सायन्स’ या संशोधनपत्रिकेमध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहे.

उच्च प्रथिनांनी परिपूर्ण असलेली शेंगावर्गीय पिके वेगवेगळ्या वातावरणामध्ये चांगल्या प्रकारे वाढू शकतात. त्याच प्रमाणे मुळांवरील गाठी व त्यातील जिवाणूंच्या मदतीने स्वतःसाठी आणि एकूण मातीच्या सुपीकतेसाठी नत्राची तजवीजही करत असतात. या पिकांमध्ये लहान आकाराच्या भुंगेऱ्यांचा प्रादुर्भाव होत असतो. या भुंगेऱ्याच्या अळ्या शेंगामध्ये शिरून त्यातील दाणे खातात. यांचा प्रसारही वेगाने होत असल्याने पिकांचे नुकसानही मोठ्या प्रमाणात होत असते. साठवणीमध्येही अनुकूल स्थिती मिळाल्यास काही महिन्यांतच संपूर्ण बियांना नुकसान पोचवू शकतात. या समस्येवर मात करण्यासाठी संशोधक जागतिक पातळीवर प्रयत्न करत आहेत. त्यातील झांबिया विद्यापीठातील पैदासकार केल्विन काम्फवा यांनी शेंगावर्गीय पिकातील जनुकीय संरचनेमध्ये भुंगेरे प्रतिबंधक जनुकांचे स्थान मिळवले आहे. या पिकामध्ये भुंगेऱ्यासाठी प्रतिकारकता ही नैसर्गिक असून, ही प्रतिकारकता अन्य जातींमध्ये संक्रमित करणे शक्य होऊ शकते. याविषयी माहिती देताना केल्विन काम्फवा यांनी सांगितले, की भुंगेरा प्रतिबंधक पीक जातींचा विकास करणे हा यावरील दीर्घकालीन उपाय आहे. मात्र, पारंपरिक पद्धतीने सुधारीत जातींचा विकास करण्यामध्ये वेळ आणि खर्चही अधिक लागतो. तो या जनुकीय संशोधनामुळे कमी होण्यास मदत होणार आहे. आम्ही ओळखलेल्या जनुकांच्या वापरातून जगभरातील संशोधक आपल्या स्थानिक शेंगावर्गीय पिकांमध्ये भुंगेरा प्रतिकारकता विकसित करू शकतील. या संशोधनाचा फायदा शेतकऱ्यांना आणि साठवणूकदारांनाही होणार आहे.

सध्या भुंगेऱ्यापासून बचावासाठी वापरले जाणारे मार्ग -

  • सध्या शेतकरी साठवणीमध्ये भुंगेऱ्यापासून संरक्षणासाठी राखेची प्रक्रिया करतात. मात्र, ती तितकीशी कार्यक्षम ठरत नसल्याचे काम्फवा यांनी सांगितले.
  • रासायनिक घटकांची प्रक्रिया ही कार्यक्षम असली तरी महागडी आणि आरोग्यासाठी धोकादायक ठरू शकते.
  • भुंगेऱ्यांच्या वाढीसाठी आवश्यक ऑक्सिजन मिळू नये, यासाठी साठवणीमध्ये तिहेरी बॅगेचा वापर केला जातो. या स्वरूपाच्या बॅगेची खर्च थोडा अधिक असून, त्यांच्या उपलब्धतेचीही समस्या आहे. यावर काम करण्याची आवश्यकता आहे.

असे आहे संशोधन

  • काम्फवा आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी भुंगेऱ्यासाठी प्रतिकारक असलेल्या आणि संवेदनशील जातींच्या संयोगाकडे लक्ष दिले. त्यासाठी प्रत्येक जातींमध्ये होणारा या किडीचा प्रसार आणि नुकसान याचा अभ्यास केला.
  • पुढे या शेंगावर्गीय वनस्पतींच्या जनुकीय संरचनेचा आराखडा मिळवण्यात आला. त्याचा सांगड पुन्हा वरील जातींची घालण्यात आली. त्यातून डीएनएमधील भुंगेरा प्रतिबंधासाठी आवश्यक भाग (जेनेटिक मार्कर) मिळवण्यात यश आले आहे.
  • भुंगेरा प्रतिबंधक तीन भाग मिळाले असून, त्यातील केवळ एकच भाग पूर्वी ज्ञात होता.
  • यामुळे नव्या जातींचा विकास वेगाने करणे शक्य होणार आहे.

इतर बातम्या
गिरणा, हतनूरमधून मिळणार रब्बीसाठी...जळगाव ः जिल्ह्यासाठी महत्त्वाच्या असलेल्या गिरणा...
खानदेशात कांदा लागवडीवर परिणाम होणारजळगाव ः खानदेशात उन्हाळ किंवा रब्बी हंगामातील...
उत्पादन घटल्याने झेंडूच्‍या फुलांनी...नाशिक : दसरा सणाच्या पार्श्वभूमीवर झेंडू फुलांना...
महाबीजच्या सौर ऊर्जाचलित गोदामाचे...अकोला ः महाराष्ट्र राज्य बियाणे महामंडळाद्वारे...
बॅलन्सशीट डोळ्यांसमोर ठेवून दिवाळी...माळेगाव, जि. पुणे ः माळेगाव कारखाना प्रशासनाने...
कृषी अधिकाऱ्यांनी मुख्यालय सोडू नये ः...अमरावती : मोर्शी तालुक्‍यात जून ते ऑगस्ट या...
नांदेडमधील शेतकऱ्यांचा अतिवृष्टीने...नांदेड : जिल्ह्यात यंदा सप्टेंबर महिन्यात...
नगरमध्ये कापसाची व्यापाऱ्यांकडून अल्प...नगर ः कापसाला पाच हजार आठशे पन्नास रुपयांचा हमीदर...
गुलटेकडी येथे ‘तोलणारां’चे धरणे आंदोलनपुणे ः गुलटेकडी येथील बाजार समितीमधील भुसार...
मराठवाड्यातील उपयुक्त पाणीसाठा ९३...औरंगाबाद : मराठवाड्यातील ८७६ लघू-मध्यम, मोठ्या...
कोकण, मध्य महाराष्ट्रात अनेक ठिकाणी...पुणे ः मध्य महाराष्ट्रातील नगर, पुणे, सातारा,...
निम्म्या महाराष्ट्रातून मॉन्सूनची माघार पुणे : परतीच्या मॉन्सूनने गेल्या आठवड्यापासून...
पंतप्रधानांनी घेतली ‘जय सरदार’ची दखल बुलडाणा ः शेतकऱ्यांकडून मका खरेदी केल्यानंतर...
‘जाॅइंट अॅग्रेस्को’ आजपासून अकोला ः डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठ व...
कोल्हापुरात दसरा सोहळा साध्या पध्दतीने...कोल्हापूर ः कोरोनाच्या पार्श्‍वभूमीवर यंदाचा दसरा...
निकृष्ट सोयाबीन बियाणे प्रकरणी ...अकोला ः खरीप हंगामात सोयाबीन बियाणे उगवले...
कांदा दरात एक हजारापर्यंत घसरण, शेतकरी...नाशिक: कांद्याच्या वाढत्या दरावर नियंत्रण...
हिंमत असेल तर सरकार पाडून दाखवाः उद्धव...मुंबई: राज्यातील आघाडी सरकार पाडण्यासाठी नेहमी...
पावसाने सोयाबीनचे आगार उद्ध्वस्त वाशीमः वेळ दुपारची...काही भागात ऊन होते...काही...
प्रदूषणावर तोडग्यासाठी लवकरच कायदा :...नवी दिल्ली : शेतातील काडीकचरा जाळण्याचे प्रकार...