agricultural stories in Marathi, agrowon, agrovision, For the first time, scientists are putting extinct mammals on the map | Agrowon

सस्तन प्राणी प्रजातींचा वंशवेलीसह नकाशा केला तयार
वृत्तसेवा
बुधवार, 15 ऑगस्ट 2018

स्वीडन येथील आर्हस विद्यापीठ आणि गोथेनबर्ग विद्यापीठातील संशोधकांनी एकत्रितरीत्या सस्तन प्राण्यांच्या सर्व कुळ व वंशविस्ताराचा एकत्रित असा नकाशा तयार केला आहे. त्यामध्ये सध्या जिवंत आणि नुकत्याच नष्ट झालेल्या सुमारे ६ हजार सस्तन प्रजातींचा समावेश आहे. प्राण्याची सध्या उपलब्ध असलेले स्थान आणि भविष्यामध्ये जर ती प्रजाती लुप्त न झाल्यास ती नेमकी कुठे आढळेल, याविषयी नकाशातून माहिती उपलब्ध होऊ शकते. जागतिक पातळीवरील जैवविविधतेचे एकूण पॅटर्न समजण्यासाठी या नकाशाचा उपयोग होईल. हा अभ्यास ‘इकॉलॉजी’ या शास्त्रीय मॅगेझीनमध्ये प्रकाशित करण्यात आला आहे.

स्वीडन येथील आर्हस विद्यापीठ आणि गोथेनबर्ग विद्यापीठातील संशोधकांनी एकत्रितरीत्या सस्तन प्राण्यांच्या सर्व कुळ व वंशविस्ताराचा एकत्रित असा नकाशा तयार केला आहे. त्यामध्ये सध्या जिवंत आणि नुकत्याच नष्ट झालेल्या सुमारे ६ हजार सस्तन प्रजातींचा समावेश आहे. प्राण्याची सध्या उपलब्ध असलेले स्थान आणि भविष्यामध्ये जर ती प्रजाती लुप्त न झाल्यास ती नेमकी कुठे आढळेल, याविषयी नकाशातून माहिती उपलब्ध होऊ शकते. जागतिक पातळीवरील जैवविविधतेचे एकूण पॅटर्न समजण्यासाठी या नकाशाचा उपयोग होईल. हा अभ्यास ‘इकॉलॉजी’ या शास्त्रीय मॅगेझीनमध्ये प्रकाशित करण्यात आला आहे.

पृथ्वीवरील जैवविविधतेसंदर्भात सातत्याने काम करण्याची आवश्यकता आहे. वातावरणातील बदल आणि मानवी हस्तक्षेप यामुळे जैवविविधतेमध्ये मोठ्या प्रमाणात फेरबदल होत आहेत. त्याचाही आढावा नव्या सस्तन प्राण्यांच्या संदर्भात घेण्यात आला. त्या विषयी माहिती देताना स्वीडन येथील गोथेनबर्ग विद्यापीठातील जीवशास्त्रज्ञ सोरेन फॉरबे यांनी सांगितले, की सामान्यतः सस्तन प्राण्यांच्या नकाशांचा वापर जैवविविधतेचे विविध पॅटर्न आणि हवामानातील बदलांचा प्रजातींवर होणारा परिणाम तपासण्यासाठी केला जातो. सध्याचे नकाशे हे अपूर्ण असून, त्यात प्रजातींचे नैसर्गिक रहिवास स्थान दर्शवण्यात येत नाही. अनेक प्रजातींची संख्या माणसांच्या हस्तक्षेप विशेषतः शिकार आणि रहिवास नष्ट करण्यामुळे कमी होत आहे. तपकिरी अस्वल हे प्रामुख्याने अलास्का किंवा रशियातील मानले जाते. मात्र, त्यांच्या रहिवासाचे स्थान मेक्सिको ते उत्तर आफ्रिकेपर्यंत पसरलेले आहे. जर आपल्याला उष्ण होत असलेल्या वातावरणाचे त्यावरील परिणाम जाणून घ्यावयाचे असतील, तर त्यांचा नैसर्गिक रहिवास ज्ञात असणे गरजेचेच असेल. तस्मानियन टायगर, वुली मॅमथ यांच्यासारख्या लुप्त होत असलेल्या विविध सस्तन प्राण्यांचाही समावेश या नकाशामध्ये केला आहे.

  • शिकारीमुळे केवळ शंभर वर्षामध्ये तस्मानियन टायगर नष्ट होणाऱ्या प्रजातींमध्ये समाविष्ठ झाला.
  • आफ्रिकेतील हत्ती किंवा सिंहासारखे प्राणी मोठे सस्तन म्हणून आज ओळखले जात असले तरी त्यांच्यापेक्षा कितीतरी मोठे प्राणी गेल्या ३० दशलक्ष वर्षांमध्ये पृथ्वीवरून नष्ट झाले आहेत.
  • आज प्राचीन वाटणारा वुली मॅमथ हा मोठा सस्तन प्राणीही पिरॅमीडच्या काळापर्यंत जिवंत होता.

    जुने नकाशे, नवी सूत्रे ः
    प्रत्येक प्रजातींच्या माहिती साठ्याचे एकत्रिकरण हे सोपे नव्हते. आर्हस विद्यापीठातील संशोधकांच्या गटाने अनेक महिन्यांपर्यंत काम करून, तो एकत्र जुळवला. त्यातील रिकाम्या राहणाऱ्या जागा भरून घेतल्या. आज पृथ्वीवर शिल्लक नसलेल्या प्रजातीही वंशवेलीमध्ये अंतर्भूत केल्या. त्यासाठी डीएनए पुरावे, जिवाश्म सापडणाऱ्या जागा यावरून रहिवासाची निश्चिती करण्याचा प्रयत्न केला.

इतर ताज्या घडामोडी
पुण्यात हिरवी मिरची, गाजराच्या दरात वाढपुणे ः गुलटेकडी येथील पुणे कृषी उत्पन्न बाजार...
रब्बी हंगामासाठी ‘काटेपूर्णा’चे पाणी...अकोला ः यंदा तुडुंब भरलेल्या काटेपूर्णा...
शेतीमाल वाहतूकदारांची वाहने अडवीत पोलिस...अमरावती ः मॉन्सूनोत्तर पावसाच्या नुकसानीमुळे आधीच...
रब्बी हंगामासाठी कुळीथ, हरभरा बियाणे...रत्नागिरी ः अतिवृष्टी आणि अवकाळी पावसामुळे...
कर्जमाफीच्या याद्या करण्यासाठी...कोल्हापूर : पूरग्रस्त पंचनाम्यांची माहिती तातडीने...
आपत्तीचा सामना सकारात्मकतेने करा ः...नाशिक : ‘‘मुश्किलो से भाग जाना आसाँ होता है, हर...
पंचनाम्याच्या तुलनेत तीस टक्क्यांपेक्षा...रत्नागिरी ः अतिवृष्टीत रत्नागिरी जिल्ह्यातील भात...
सातारा : पावणेदोन लाख शेतकऱ्यांना...सातारा  : जिल्ह्यात अतिवृष्टीमुळे पिकांचे...
गडचिरोली : दुर्गंधीमुळे पोल्ट्री बंदचा...गडचिरोली ः मोठ्या प्रमाणात वातावरणात पसरणाऱ्या...
लष्करी अळीच्या भीतीने मका लागवडी...जळगाव ः खानदेशात हरभऱ्यानंतर महत्त्वाचे मानल्या...
खानदेशात कांदा लागवडी वाढण्याचे संकेतजळगाव ः रब्बी हंगामातील कांद्याची खानदेशात यंदा...
पुणे बाजार समितीतील बेकायदा हमाली,...पुणे  ः पुणे बाजार समितीमधील डाळिंब...
नगर जिल्ह्यात ‘जलयुक्त’मधून सहा...नगर  ः जलयुक्त शिवार अभियानातून करण्यात...
तीन जिल्ह्यांत दीड हजार क्विंटल मूग...नांदेड  ः किंमत समर्थन मूल्य योजनेअंतर्गत...
किसान सभेच्या दणक्यानंतर; परळीतील...पुणे ः परळी (जि. बीड) तालुक्यातील खरीप २०१८ मध्ये...
परभणी जिल्ह्यात रब्बीत चार; तर उन्हाळी...परभणी : यंदा परभणी जिल्ह्यातील दोन मध्यम आणि...
परभणी जिल्ह्यात रब्बीसाठी ४० हजार ९१७...परभणी ः जिल्ह्यात यंदाच्या रब्बी हंगामातील...
नगर जिल्ह्यात पावसाने ९४ टक्के कापसाचे...नगर ः आक्टोबर महिन्यात पावसाने झालेल्या नुकसानीची...
कोल्हापुरात ऊस दराबाबतची बैठक फिस्कटलीकोल्हापूर  : यंदाच्या हंगामात कोणत्याही...
शिवसेनाप्रमुखांच्या स्मृतिदिनानिमित्त ...मुंबई  ः शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरे...