agricultural stories in Marathi, agrowon, agrovision, For the first time, scientists are putting extinct mammals on the map | Agrowon

सस्तन प्राणी प्रजातींचा वंशवेलीसह नकाशा केला तयार

वृत्तसेवा
बुधवार, 15 ऑगस्ट 2018

स्वीडन येथील आर्हस विद्यापीठ आणि गोथेनबर्ग विद्यापीठातील संशोधकांनी एकत्रितरीत्या सस्तन प्राण्यांच्या सर्व कुळ व वंशविस्ताराचा एकत्रित असा नकाशा तयार केला आहे. त्यामध्ये सध्या जिवंत आणि नुकत्याच नष्ट झालेल्या सुमारे ६ हजार सस्तन प्रजातींचा समावेश आहे. प्राण्याची सध्या उपलब्ध असलेले स्थान आणि भविष्यामध्ये जर ती प्रजाती लुप्त न झाल्यास ती नेमकी कुठे आढळेल, याविषयी नकाशातून माहिती उपलब्ध होऊ शकते. जागतिक पातळीवरील जैवविविधतेचे एकूण पॅटर्न समजण्यासाठी या नकाशाचा उपयोग होईल. हा अभ्यास ‘इकॉलॉजी’ या शास्त्रीय मॅगेझीनमध्ये प्रकाशित करण्यात आला आहे.

स्वीडन येथील आर्हस विद्यापीठ आणि गोथेनबर्ग विद्यापीठातील संशोधकांनी एकत्रितरीत्या सस्तन प्राण्यांच्या सर्व कुळ व वंशविस्ताराचा एकत्रित असा नकाशा तयार केला आहे. त्यामध्ये सध्या जिवंत आणि नुकत्याच नष्ट झालेल्या सुमारे ६ हजार सस्तन प्रजातींचा समावेश आहे. प्राण्याची सध्या उपलब्ध असलेले स्थान आणि भविष्यामध्ये जर ती प्रजाती लुप्त न झाल्यास ती नेमकी कुठे आढळेल, याविषयी नकाशातून माहिती उपलब्ध होऊ शकते. जागतिक पातळीवरील जैवविविधतेचे एकूण पॅटर्न समजण्यासाठी या नकाशाचा उपयोग होईल. हा अभ्यास ‘इकॉलॉजी’ या शास्त्रीय मॅगेझीनमध्ये प्रकाशित करण्यात आला आहे.

पृथ्वीवरील जैवविविधतेसंदर्भात सातत्याने काम करण्याची आवश्यकता आहे. वातावरणातील बदल आणि मानवी हस्तक्षेप यामुळे जैवविविधतेमध्ये मोठ्या प्रमाणात फेरबदल होत आहेत. त्याचाही आढावा नव्या सस्तन प्राण्यांच्या संदर्भात घेण्यात आला. त्या विषयी माहिती देताना स्वीडन येथील गोथेनबर्ग विद्यापीठातील जीवशास्त्रज्ञ सोरेन फॉरबे यांनी सांगितले, की सामान्यतः सस्तन प्राण्यांच्या नकाशांचा वापर जैवविविधतेचे विविध पॅटर्न आणि हवामानातील बदलांचा प्रजातींवर होणारा परिणाम तपासण्यासाठी केला जातो. सध्याचे नकाशे हे अपूर्ण असून, त्यात प्रजातींचे नैसर्गिक रहिवास स्थान दर्शवण्यात येत नाही. अनेक प्रजातींची संख्या माणसांच्या हस्तक्षेप विशेषतः शिकार आणि रहिवास नष्ट करण्यामुळे कमी होत आहे. तपकिरी अस्वल हे प्रामुख्याने अलास्का किंवा रशियातील मानले जाते. मात्र, त्यांच्या रहिवासाचे स्थान मेक्सिको ते उत्तर आफ्रिकेपर्यंत पसरलेले आहे. जर आपल्याला उष्ण होत असलेल्या वातावरणाचे त्यावरील परिणाम जाणून घ्यावयाचे असतील, तर त्यांचा नैसर्गिक रहिवास ज्ञात असणे गरजेचेच असेल. तस्मानियन टायगर, वुली मॅमथ यांच्यासारख्या लुप्त होत असलेल्या विविध सस्तन प्राण्यांचाही समावेश या नकाशामध्ये केला आहे.

  • शिकारीमुळे केवळ शंभर वर्षामध्ये तस्मानियन टायगर नष्ट होणाऱ्या प्रजातींमध्ये समाविष्ठ झाला.
  • आफ्रिकेतील हत्ती किंवा सिंहासारखे प्राणी मोठे सस्तन म्हणून आज ओळखले जात असले तरी त्यांच्यापेक्षा कितीतरी मोठे प्राणी गेल्या ३० दशलक्ष वर्षांमध्ये पृथ्वीवरून नष्ट झाले आहेत.
  • आज प्राचीन वाटणारा वुली मॅमथ हा मोठा सस्तन प्राणीही पिरॅमीडच्या काळापर्यंत जिवंत होता.

    जुने नकाशे, नवी सूत्रे ः
    प्रत्येक प्रजातींच्या माहिती साठ्याचे एकत्रिकरण हे सोपे नव्हते. आर्हस विद्यापीठातील संशोधकांच्या गटाने अनेक महिन्यांपर्यंत काम करून, तो एकत्र जुळवला. त्यातील रिकाम्या राहणाऱ्या जागा भरून घेतल्या. आज पृथ्वीवर शिल्लक नसलेल्या प्रजातीही वंशवेलीमध्ये अंतर्भूत केल्या. त्यासाठी डीएनए पुरावे, जिवाश्म सापडणाऱ्या जागा यावरून रहिवासाची निश्चिती करण्याचा प्रयत्न केला.


इतर ताज्या घडामोडी
गिरणा, हतनूरमधून मिळणार रब्बीसाठी...जळगाव ः जिल्ह्यासाठी महत्त्वाच्या असलेल्या गिरणा...
खानदेशात कांदा लागवडीवर परिणाम होणारजळगाव ः खानदेशात उन्हाळ किंवा रब्बी हंगामातील...
उत्पादन घटल्याने झेंडूच्‍या फुलांनी...नाशिक : दसरा सणाच्या पार्श्वभूमीवर झेंडू फुलांना...
महाबीजच्या सौर ऊर्जाचलित गोदामाचे...अकोला ः महाराष्ट्र राज्य बियाणे महामंडळाद्वारे...
बॅलन्सशीट डोळ्यांसमोर ठेवून दिवाळी...माळेगाव, जि. पुणे ः माळेगाव कारखाना प्रशासनाने...
कृषी अधिकाऱ्यांनी मुख्यालय सोडू नये ः...अमरावती : मोर्शी तालुक्‍यात जून ते ऑगस्ट या...
नांदेडमधील शेतकऱ्यांचा अतिवृष्टीने...नांदेड : जिल्ह्यात यंदा सप्टेंबर महिन्यात...
नगरमध्ये कापसाची व्यापाऱ्यांकडून अल्प...नगर ः कापसाला पाच हजार आठशे पन्नास रुपयांचा हमीदर...
गुलटेकडी येथे ‘तोलणारां’चे धरणे आंदोलनपुणे ः गुलटेकडी येथील बाजार समितीमधील भुसार...
नाशिकमध्ये वालपापडी, घेवड्याची आवक वाढलीनाशिक : येथील कृषी उत्पन्न बाजार समितीमध्ये...
मराठवाड्यातील उपयुक्त पाणीसाठा ९३...औरंगाबाद : मराठवाड्यातील ८७६ लघू-मध्यम, मोठ्या...
पंतप्रधानांनी घेतली ‘जय सरदार’ची दखल बुलडाणा ः शेतकऱ्यांकडून मका खरेदी केल्यानंतर...
कोल्हापुरात दसरा सोहळा साध्या पध्दतीने...कोल्हापूर ः कोरोनाच्या पार्श्‍वभूमीवर यंदाचा दसरा...
हिंमत असेल तर सरकार पाडून दाखवाः उद्धव...मुंबई: राज्यातील आघाडी सरकार पाडण्यासाठी नेहमी...
डाळिंब फळबागेचे हंगामनिहाय नियोजनतेलकट डागासाठी, पिठ्या ढेकूण किंवा बागेतील...
सूक्ष्म सिंचन पद्धतीवर कांदा लागवडकांदा सिंचनासाठी सूक्ष्म सिंचन पद्धतीचा वापर...
सोलापुरात घेवडा, वांग्याचे दर पुन्हा...सोलापूर ः सोलापूर कृषी उत्पन्न बाजार समितीच्या...
नगरमध्ये गवार, वांग्याच्या दरात तेजीनगर ः नगर येथील दादा पाटील शेळके कृषी उत्पन्न...
इगतपुरी, सिन्नर तालुक्यात पावसामुळे...नाशिक : दसरा व दिवाळी सणाची बाजारपेठ समोर ठेऊन...
सांगली जिल्ह्यात अतिवृष्टीचा १७ हजार...सांगली : जिल्ह्यात गेल्या पंधरा दिवसांपूर्वी...