agricultural stories in Marathi, agrowon, agrovision, Gene network lets plant roots handle nitrogen | Agrowon

नत्राच्या शोषण, पचनासाठी कार्यरत जनुकांचे नेटवर्क ओळखले

वृत्तसेवा
शनिवार, 27 ऑक्टोबर 2018

नत्र हे पिकांच्या वाढीसाठी अत्यंत महत्त्वाच्या अशा अन्नद्रव्यांपैकी एक आहे. पिकाची मुळे जमिनीतून शोषण्याची क्रिया आणि त्याचा वनस्पतीअंतर्गत चयापयांच्या प्रक्रियेचा सखोल वेध कॅलिफोर्निया विद्यापीठातील जीवशास्त्रज्ञा सिओभान ब्रॅडी व कोल्ड स्प्रिंग हार्बर प्रयोगशाळेतील सहकाऱ्यांनी एकत्रितरीत्या केलेल्या संशोधनात घेतला आहे. यामुळे पिकांची वाढ आणि एकूण उत्पादनाला चालना मिळणार आहे. हे संशोधन ‘जर्नल नेचर’मध्ये प्रकाशित झाले आहे.

नत्र हे पिकांच्या वाढीसाठी अत्यंत महत्त्वाच्या अशा अन्नद्रव्यांपैकी एक आहे. पिकाची मुळे जमिनीतून शोषण्याची क्रिया आणि त्याचा वनस्पतीअंतर्गत चयापयांच्या प्रक्रियेचा सखोल वेध कॅलिफोर्निया विद्यापीठातील जीवशास्त्रज्ञा सिओभान ब्रॅडी व कोल्ड स्प्रिंग हार्बर प्रयोगशाळेतील सहकाऱ्यांनी एकत्रितरीत्या केलेल्या संशोधनात घेतला आहे. यामुळे पिकांची वाढ आणि एकूण उत्पादनाला चालना मिळणार आहे. हे संशोधन ‘जर्नल नेचर’मध्ये प्रकाशित झाले आहे.

नत्रयुक्त खतांच्या शोधाला सुमारे शंभर वर्षे पूर्ण झाले आहे. या खतामुळे कृषी उत्पादकतेमुळे प्रचंड वाढ झाली, अब्जावधी लोकांच्या भुकेच्या समस्येवर काही अंशी तरी मात करता आली. मात्र, या खतांच्या अतिरिक्त वापरामुळे जमिनीच्या समस्या वाढत गेल्या. वाहत्या पाण्यासोबत खतांसोबत कीडनाशकांचे अंश पाण्याचे स्रोत, नद्या, तलाव आणि समुद्रामध्ये वाढत आहे. याचे विपरीत परिणामही दिसू लागले आहेत.
या नत्रयुक्त खतांविषयी माहिती देताना कॅलिफोर्निया विद्यापीठातील वनस्पती जीवशास्त्राच्या सहायक प्रा. सिओभान ब्रॅडी यांनी सांगितले, की नत्राचे चयापचय वनस्पतींच्या वाढीमध्ये अतुल्य महत्त्वाचे आहे. नत्राचे पचन आणि वहन यांमध्ये कार्यरत जनुकांची ओळख पटवलेली असली तरी या सर्व प्रक्रियेचे नियंत्रण कशाप्रकारे होते, याविषयी फारशी माहिती उपलब्ध नव्हती. जनुकांचे नेटवर्क मुळांच्या जिवंत राहण्यामध्ये आणि वाढीमध्ये कशाप्रकारे कार्य करते, यावर संशोधन आमच्या प्रयोगशाळेमध्ये संशोधन सुरू केले.
अशा नियंत्रण जनुकांना त्यांच्या अन्य जनुकांच्या कार्याला नियंत्रित करण्याच्या गुणधर्मांमुळे `ट्रान्सक्रिप्शन फॅक्टर` म्हणून ओळखले जाते. फांद्या, फुटले, पाने यांमध्ये आजवर त्यांची ओळख पटली होती. मात्र, मातीतून नत्र ज्या मुळांद्वारे वनस्पतीमध्ये प्रवेश करतो, त्या मुळांमध्ये त्यांची ओळख पटली नव्हती.

मुळांतील शास्त्र
पदवीचे विद्यार्थी अॅलीसन गौडीनिअर यांनी ट्रान्सक्रिप्शन फॅक्टर म्हणून कार्यरत अशा शेकडो जनुकांचे रोबोटिक्सद्वारे विश्लेषण केले. त्याच सोबत कोल्ड स्प्रिंग हार्बर लॅबोरेटरीतील सहयोगी प्रा. डोरेन वारे आणि सहकाऱ्यांनी या नेटवर्कमध्ये कार्यरत अत्यंत महत्त्वाच्या जनुकांचा अंदाज संगणकीय पद्धतीने घेतला. त्यानंतर कॅलिफोर्निया विद्यापीठातील संशोधकांनी या संभाव्य महत्त्वाच्या जनुकांची नेमकी भूमिका अभ्यासली. त्यातून नत्राच्या चयापचयामध्ये कार्यरत अत्यंत महत्त्वाच्या अशा जनुकांचा गट मिळवण्यात यश आले.

भविष्यात ज्या वेळी नत्र कार्यक्षम अशा जातींची पैदास करण्याचा विचार होईल, तेव्हा या जनुकांना टाळून पुढे जाताच येणार नाही. अर्थात, या संशोधनामुळे अनेक संशोधनाला नवी  दिशा मिळणार आहे.
- सिओभान ब्रॅडी,
सहायक प्राध्यापिका, कॅलिफोर्निया डेव्हिस विद्यापीठ, अमेरिका.


इतर ताज्या घडामोडी
शैक्षणिक वर्ष जूनपासूनच : मुख्यमंत्री...मुंबई : ‘‘शिक्षण हे जीवनावश्यक आहे ते...
राज्यात नवे २४८७ रुग्ण; सध्या ३४,४८०...मुंबई : राज्यात आज दिवसभरात २४८७ नवीन रुग्णांचे...
परवानगी नसलेल्या एचटीबीटी बियाण्यांचा...अमरावती ः घरपोच बियाणे वाटपाच्या माध्यमातून...
लोकांना पूर धोक्‍याची जाणीव करुन द्या ः...भंडारा ः वैनगंगा नदी तसेच इतर नदीकाठावरील खोलगट...
गोंधळी शिवारात ६२ हजारांचा एचटीबीटी...यवतमाळ ः कृषी विभागाच्या पथकाने अमरावती, यवतमाळ...
प्रतिबंधित क्षेत्राबाहेरील यंत्रमाग...मालेगाव, जि. नाशिक : ‘‘लॉकडाऊनमुळे यंत्रमागाची...
टोळधाड प्रादुर्भावग्रस्त क्षेत्राला...भंडारा ः भंडारा जिल्ह्यातील टोळधाड...
शेतकऱ्यांनी डिजिटल व्यासपीठाचा वापर...पुणे ः कोरोनामुळे शेतीक्षेत्राचे चित्र बदलणार आहे...
नांदेड जिल्ह्यात पाच हजारावर...नांदेड : किमान आधारभूत किंमत खरेदी योजनेअंतर्गंत...
विदर्भ राज्य आंदोलन समितीचे ७ जूनला...अकोला ः कोरोनामुळे उद्योगधंदे, व्यापार, शेती,...
‘कुकडी’चे उन्हाळी आवर्तन सहा जूनला...नगर : ‘कुकडी’च्या उन्हाळी आवर्तनासाठी पुणे येथे...
नगर अर्बन बॅंकेला चाळीस लाखांचा दंडनगर : नगर अर्बन को-ऑपरेटिव्ह बॅंकेला रिझर्व्ह...
नांदेडमधील कापूस संशोधन केंद्रात...नांदेड : वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी...
‘सोयाबीन लागवड तंत्रज्ञान व प्रक्रिये’...परभणी : वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठातील...
दोन वाहनांतील कापूस घेण्याचे आदेश द्या...परभणी : भारतीय कापूस महामंडळाच्या (सीसीआय) मानवत...
दुग्ध व्यवसायाने घराला आधारशेतीपूरक व्यवसायामध्ये दुग्ध व्यवसाय पूर्वीपासूनच...
पंतप्रधान मोदी यांच्याकडून संशोधक...नाशिक : जिल्ह्यातील वऱ्हाणे (ता.बागलाण) येथील...
ग्रामविकास विभागामार्फत मोफत आर्सेनिक...कोल्हापूर  : नागरिकांची रोगप्रतिकारक शक्ती...
कापसाच्या वाती करून शासनाची आरती...अमरावती  ः पूर्व विदर्भातील पांढऱ्या...
एचटीबीटीबाबत केंद्र सरकारकडे पाठपुरावा...नागपूर  ः एचटीबीटीचा विषय केंद्र सरकारच्या...