agricultural stories in Marathi, AGROWON AWARDS, Pandharinath More, Sangvi Bhusar, Kopargaon, Ahmednagar | Page 2 ||| Agrowon

AGROWON_AWARDS : शेतीउपयोगी यंत्रांचा ७२ वर्षीय तरुण संशोधक

टीम अॅग्रोवन
मंगळवार, 7 मे 2019

ॲग्रोवन स्मार्ट संशोधक शेतकरी पुरस्कार
शेतकरी ः पंढरीनाथ सर्जेराव मोरे
मु. पो. सांगवी-भुसार, ता. कोपरगाव, जि. नगर

ॲग्रोवन स्मार्ट संशोधक शेतकरी पुरस्कार
शेतकरी ः पंढरीनाथ सर्जेराव मोरे
मु. पो. सांगवी-भुसार, ता. कोपरगाव, जि. नगर

नगर जिल्ह्यातील सांगवी भुसार (ता. कोपरगाव) येथील पंढरीनाथ सर्जेराव मोरे यांनी आजवर क्षारयुक्त पाणी शेतीमध्ये वापरण्यासाठी मॅग्नेटिक कॅटलिक वॉटर कंडीशनर विकसित केले. पुढे लेव्हल गार्ड अॅण्ड कंट्रोलर, पावसाचे पाणी गोळा करण्याचा प्रकल्प, कॅटॉलिक कन्व्हर्टर बायोगॅस स्टोव्ह, ट्रॅक्टरचलित कांदा रोप लागवड यंत्र अशी यंत्रे तयार केली. वयाच्या ७२ व्या वर्षीही पंढरीनाथ मोरे यांचे शेतीतील पाण्याची गरज कमी करण्याविषयी संशोधन सुरू आहे.

नगर जिल्ह्यातील सांगवी भुसार (ता. कोपरगाव) येथील पंढरीनाथ सर्जेराव मोरे (वय वर्षे ७२) यांच्याकडे ११.४५ हेक्टर शेती आहे. ग्रामीण भागामध्ये क्षारयुक्त पाण्याची समस्या मोठी आहे. असे पाणी शेतीसाठी वापरण्यासाठी त्यांनी २००३ मध्ये यूपीएम मॅग्नेटिक कॅटलिक वॉटर कंडीशनर विकसित केले. यासोबतच यूपीएम अॅटो लेव्हल गार्ड अॅण्ड कंट्रोलर, पावसाचे पाणी गोळा करण्याचा प्रकल्प, कॅटॉलिक कन्व्हर्टर बायोगॅस स्टोव्ह आणि शेगडी, कमी खर्चातील घरकूल, ट्रॅक्टरने चालणारे कांदा रोपे लागवड यंत्र अशी अनेक यंत्रे तयार केली आहेत. यातील पाच यंत्रांना नॅशनल इनोव्हेशन फाउंडेशन, अहमदाबाद यांनी गौरविलेले आहे.

वास्तविक १९६६ मध्ये अर्थशास्त्रातील पदवी घेतली असली तरी पंढरीनाथ मोरे यांना यंत्रे, तंत्रज्ञानाचीच ओढ मोठी. त्यात ते स्वतःच्या प्रयत्नातून पारंगत झाले. घराच्या शेतामध्ये आवश्यक त्या यंत्रांच्या निर्मितीला प्रारंभ केला. १९६९ मध्ये बैलचलित पेरणी यंत्र तयार केले. त्यानंतर मोटार रिवायडिंगसह अनेक कामे घरीच करू लागले. ही आवड पाहता वडिलांनी शेती अवजारांचा कारखाना काढण्यासाठी परवानगी दिली. १९७० मध्ये श्री ज्ञानेश्वर मेटल अॅण्ड इलेक्ट्रिक वर्क्स ही कार्यशाळा सुरू केली. या कार्यशाळेच्या उभारणीसाठी वडिलांना गुंतवलेले पैसे तीन वर्षातच सव्याज परत केले. येथे शेतकऱ्यांची गरज आणि अडचणी लक्षात घेऊन त्यावर संशोधनातून मार्ग काढू लागले. अशा नावीन्यपूर्ण बैलचलित, ट्रॅक्टरचलित विविध अवजारांची निर्मिती होत असल्याने हा कारखाना परिसरामध्ये नावाजला जाऊ लागला. तांत्रिक ज्ञानासोबत असलेल्या शेतीच्या ओढीमुळे १९७५ मध्ये कारखाना बंद करून पूर्ण वेळ शेतीत उतरले. शेतीत प्रयोगांना सुरुवात झाली. शेतीमध्येही पीक पद्धतीचा अभ्यास करून कमी पाण्यामध्ये अधिक फायदा देणारी पीक पद्धती बनवली आहे. विविध फळपिकांची लागवड करून सेंद्रिय पद्धतीने उत्पादन घेत आहेत.

पंढरीनाथ मोरे यांनी विकसित केलेले तंत्रज्ञान ः

  1. १९९५ मध्ये पावसाचे पाणी गोळा करून साठवण्यासाठी प्रकल्प उभा केला. स्वतःच्या शेतातील घरावर उभारलेल्या प्रकल्पाची क्षमता ६० हजार लिटर असून, त्यातून पुढे विहीर पुनर्भरणाचाही प्रयोग केला.
  2. क्षारयुक्त पाण्याच्या समस्येने पिकांची वाढ होत नसल्याचे लक्षात आले. त्यावर यूपीएम व्हेंचुरी मॅग्नेटिक कॅटेलिक वॉटर कंडिशनर विकसित केला. या संशोधनासाठी २००३ मध्ये तत्कालीन लोकसभाध्यक्षांच्या हस्ते सन्मान केला गेला.
  3. २००० मध्ये अपारंपरिक ऊर्जा क्षेत्रामध्ये सोलर हिटिंग सिस्टिम, सोलर फोटो व्होल्टाईक सिस्टिम तयार केली.
  4. २००२ मध्ये कमी खर्चाच्या घरबांधणीचा प्रयोग केला. ४००० वर्गफूट आकाराचे विनापाया आरसीसी घरकुल उभारले. यालाही स्थापत्य अभियांत्रिकी शास्त्राची मान्यता मिळाली.
  5. २००३ मध्ये पाणी वाहून जाण्यामुळे होणारे नुकसान टाळण्यासाठी यूपीएम ऑटो लेव्हल वॉटर गार्ड अॅण्ड कंट्रोलर तयार केले.
  6. २००४ मध्ये बायाडायनॅमिक आणि पर्माकल्चर या दोन्ही पद्धतीतून नॅडेप कंपोस्ट खत पद्धतीतील दोष काढून टाकले. सुधारीत नॅडेप पद्धती तयार केली.
  7. २००५ मध्ये ट्रॅक्टरचलित कांदा रोपे पुनर्लागवडीसाठी अर्धस्वयंचलित यंत्र तयार केले.
  8. २००७ मध्ये कॅटॅलिक कनव्हर्टर बायागॅस स्टोव्ह तयार केला. या शेगडीमुळे मिथेन गॅसची कार्यक्षमता ५० टक्क्यांनी वाढते.
  9. सेंद्रिय शेती तंत्रासाठी उपयुक्त गोठा उभारणी.

तंत्रज्ञानाचा प्रसार व पुरस्कार ः

  • स्वतः विकसित केलेल्या कांदा रोपे लागवड यंत्रासाठी कोणतेही पेटंट न घेता सर्वांसाठी मोफत खुले ठेवले आहे. आपल्या तंत्रज्ञानाच्या प्रसारासाठी क्षारपाणी व पाणी बचतीची साधने हे पुस्तक प्रकाशित केले आहे. आकाशवाणी, दूरदर्शन, खासगी वाहिन्यांच्या माध्यमे आणि मासिकांतून लेखाद्वारे आपल्या संशोधनाचा प्रसार केला आहे.
  • २००९ मध्ये कृषी क्षेत्रातील उल्लेखनीय योगदानारिता महाराष्ट्र शासनाचा वसंतराव नाईक कृषिभूषण पुरस्कार व राष्ट्रपती राष्ट्रीय पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले आहे. नगर जिल्हा परिषद, कांदा लसूण संशोधन केंद्र, राजगुरुनगरसोबतच पर्यावरण संरक्षण, अपारंपरिक ऊर्जा क्षेत्रातील कामांमुळे आजवर विविध पुरस्कार मिळाले आहेत

फोटो गॅलरी

इतर यशोगाथा
‘हापूस'च्या नऊ हजार पेट्यांची ...हंगाम तोंडावर आला असतानाच कोरोनाने देशभरात पाय...
सबसरफेस ठिबक तंत्राच्या वापरातून यशस्वी...अभ्यासूवृत्ती, प्रयोगशीलता, प्रयत्नवाद, बागेतील...
बचतगटाच्या महिलांनी नव्या ग्राहकांसह...कोरोनाच्या नव्याने उद्भवलेल्या परिस्थितीमुळे...
विक्री कौशल्य, हुशारी पणास लावून ३४ टन...पातूर तालुक्यातील विवरा (जि. अकोला) येथील हरीष व...
दुर्गम खैरगावात शोधला कलिंगड विक्रीचा...यवतमाळ जिल्ह्यात खैरगाव देशमुख (ता. पांढरकवडा)...
‘ई-कॉमर्स' तंत्राद्वारे शेतीमालाची...नाशिक जिल्ह्यातील मोहाडी (ता.दिंडोरी) येथील...
मंदीतही शंभर टन गव्हाची थेट ग्राहकांना...कोरोना लॉकडाऊन काळ हा काहींसाठी अडचणीचा ठरत असला...
तब्बल २३०० टन ताज्या शेतमालाची विक्रीकोरेगाव कृषी विभागाचा उपक्रम कोरोना संकटाच्या...
बारामतीतील भेंडीची थेट युरोपात निर्यातपुणे : कोरोनाच्या पार्श्वभूमीवर करण्यात आलेल्या...
ताजा शेतमाल, कांदा विक्रीतून...पुणे शहरातून जवळ असलेल्या केंदूर (ता. शिरूर, जि....
पाच जिल्ह्यांत विकली तब्बल ३०० टन...ओझर मिग (जि. नाशिक) येथील जय बाबाजी भक्त...
नवले यांनी जोपासलेली सेंद्रिय...नगर जिल्ह्यात अकोले तालुक्यातील इंदोरी येथील...
आरोग्यवर्धक उत्पादनांची वाढवली बाजारपेठ...सांगली कायम दुष्काळ असलेल्या प्रतिकूल परिस्थितीत...
सीताफळातून लाभले आर्थिक स्थैर्यपांगारे (ता.पुरंदर,जि.पुणे) येथील प्रयोगशील...
नारायणगावची कलिंगडे पोहोचली काश्‍मीर...कोरोना टाळेबंदीत शेतीमालाची पुरवठा साखळी खंडीत...
"कृषीसमर्पण’ कडून लॉकडाऊनमध्ये १२१ टन...कोरोना व लॉकडाऊनच्या संकटात औरंगाबाद स्थित ‘...
संकटातही हापूस आंब्याच्या सातशे...ऐन हापूस हंगाम सुरू होतानाच कोरोनामुळे देशात...
कमी भावात केळी देण्यापेक्षा लढवली शक्कल...कोरोना विषाणू व लॉकडाऊनच्या संकटातच कळंब (ता....
निर्यातक्षम बारा टन द्राक्षांची थेट...लॉकडाऊन सुरू झाला तेव्हा नगर जिल्ह्यात माहेगाव...
घरपोच भाजीपाला, फळांची विक्री करार शेतीच्या माध्यमातून आर्थिक वहिवाट...