agricultural stories in Marathi, agrowon, bambu crop has its an economic value | Agrowon

बांबू पिकाला आहे व्यावसायिक मूल्य...
हेमंत बेडेकर
रविवार, 21 एप्रिल 2019

बांबू हा पर्यावरणरक्षक आहे. याचबरोबरीने बांबू उद्योगात असंख्य लोकांना रोजगार देण्याची क्षमता आहे. बांबूचे आजच्या घडीला ज्ञात असलेले किमान १५०० मुख्य उपयोग आहेत. बांबू उत्पादक देशांपैकी भारतात याचे क्षेत्र सर्वांत जास्त असले तरी, उत्पन्नात मात्र चीन आघाडीवर आहे.

बांबू हा पर्यावरणरक्षक आहे. याचबरोबरीने बांबू उद्योगात असंख्य लोकांना रोजगार देण्याची क्षमता आहे. बांबूचे आजच्या घडीला ज्ञात असलेले किमान १५०० मुख्य उपयोग आहेत. बांबू उत्पादक देशांपैकी भारतात याचे क्षेत्र सर्वांत जास्त असले तरी, उत्पन्नात मात्र चीन आघाडीवर आहे.

बांबू एक बहुवार्षिक आणि बहुपयोगी गवत आहे. सर्व सरकारी परवानग्यांच्या कचाट्यातून मुक्त झालेले बांबू एक औद्योगिक पीक म्हणून पुढे येत आहे. भारतात जम्मू-काश्मीर वगळता हिमालयापासून ते कन्याकुमारीपर्यंत आणि राजस्थान, कच्छच्या रणापासून ते ईशान्येकडील राज्यात याची लागवड मोठ्या प्रमाणात आहे. या सर्व प्रदेशांमध्ये वेगवेगळ्या एकपाद ते छद्मपाद अशा विविध रूपांत बांबू लागवड दिसते. कधी उंचच उंच पण अतिशय कमी जाडीचा, कधी भरपूर जाडी आणि चांगली उंची असणारा, तर कधी अतिशय बुटका; कधी दरवर्षी फुलावर येणारा पण तरीही बहुवार्षिक तर कधी ३० ते १०० वर्षांनी फुलणारा आणि बी धरताच आपले आयुष्य संपवणारा अशी बांबूची विविधता आहे. आजही आपल्याकडे ग्रामीण भागात परंपरागत घरांच्या बांधणीसाठी बांबूचा वापर केला जातो. बांबू उत्पादक देशांपैकी भारतात याचे क्षेत्र सर्वांत जास्त असले तरी, उत्पन्नात मात्र चीन आघाडीवर आहे.

बांबू हे व्यापारी पीक असल्याने त्यापासून बनवलेल्या वस्तूंना राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय बाजारात चांगली मागणी असते. बांबू हा जगभरातील अविकसित, अर्धविकसित व विकसित देशांतील जनतेचा जीवनाधार आहे. बांबू हा पर्यावरणरक्षक तर आहेच, याचबरोबरीने बांबू उद्योगात असंख्य लोकांना रोजगार देण्याची क्षमता आहे. बांबूचे आजच्या घडीला ज्ञात असलेले किमान १५०० मुख्य उपयोग आहेत. पडवीच्या आधारापासून ते कागदनिर्मितीपर्यंत सर्व उद्योग येतात. त्यातील ज्यांना आंतरराष्ट्रीय मानके प्राप्त आहेत, असे काही प्रकार हे औद्योगिक वस्तू म्हणून विचारात घेतले जातात. यात नुकताच तोडलेला बांबू व प्रक्रिया केलेला बांबू, पट्ट्याकाढून विणकाम केलेल्या टोपल्या, चटई, बांबूचे पडदे, विविध उपयोगासाठीच्या ताटल्या, झोपड्यांसाठी तट्ट्या, बांबूचे तयार बोर्ड अशा या वस्तू आहेत. त्याचबरोबर प्रक्रिया केलेला कोळसा, जळणासाठी केलेला कांडी कोळसा, थंड प्रदेशात वापरली जाणारी फरशी (flooring tiles), बांबूच्या तुळ्या व त्यापासून बनविलेल्या असंख्य वस्तू, प्लायवूड, कागदासाठी लगदा व कागद, इंधनात मिसळण्यासाठीचे अल्कोहोल, उदबत्तीच्या काड्या, बांबूचे कोंब अशा अनेक वस्तूंचा समावेश होतो. यातील एकेका वस्तूचा आंतरराष्ट्रीय व्यापार हा काही कोटींचा आहे.

पर्यावरणाला फायदेशीर ः

व्यावसायिक मुल्यांच्या बरोबरीने बांबूचे पर्यावरणीय महत्त्वही तेवढेच आहे. कर्बवायू शोषून मुक्तपणे प्राणवायू हवेत सोडणारा, जमिनीतून वाहणाऱ्या पाण्यातील गढूळपणा आपल्या मुळांमध्ये अडकवून शुद्ध करणारा बांबू पर्यावरण संवर्धनासाठी फायदेशीर आहे. अनेक वृक्षांपेक्षाही अधिक जैवभार देणारा, जमिनीची धूप थांबवणारा, याचबरोबर लाकडाला उत्तम पर्याय आहे.

बांबूचा आंतरराष्ट्रीय व्यापार
(रक्कम ः हजार अमेरिकी डॉलर्समध्ये)

देश निर्यात व्यापार क्रमवारी आयात व्यापार क्रमवारी
चीन १,२३,७५९९ २७,२४६
इंडोनेशिया १७,५६६० १६६८ ३९
फिलिपाइन्स ८५६६० ३३४४ ३०
नायजेरिया ९८१९ ३१९ ७९
भारत २१५७ १६ २४८९३ १०
एकूण व्यापार १,५६,२४४४   १४४,८९३  

माहिती स्रोत ः इनबार,२०१२(INBAR)

एक दृष्टिक्षेप ः

१) बांबू हे बहुवार्षिक झाडासारखे उंच वाढणारे गवत जगातील उष्ण व समशीतोष्ण प्रदेशात आढळते.
२) चीनपेक्षा जास्त बांबू लागवडीखाली क्षेत्र असणारा भारत मात्र जागतिक व्यापारात खालच्या क्रमांकावर.
३) जगातील बांबू उत्पादक देशात भारताचा दुसरा क्रमांक.
४) दक्षिण पूर्व आशियाई प्रदेश, दक्षिण अमेरिकेतील देश, आफ्रिका खंड, चीन, जपान या देशांमध्ये बांबूची चांगली लागवड.
५) बांबूला जरी गरिबांचे सोने म्हणत असले तरी भारतात हे पीक दुर्लक्षित राहिले. चीन व इतर बांबू पिकवणाऱ्या देशांनी याचा व्यापारी पीक म्हणून वापर करून आधुनिक तंत्रज्ञान वापरून अर्थव्यवस्थेत मानाचे स्थान मिळवून दिले.
६) आज जगातील बांबूचा व्यापार सुमारे २०० कोटी डॉलर एवढा आहे. त्यातील ६५ टक्के वाटा एकट्या चीनचा (११२ कोटी डॉलर) आहे. त्याखालोखाल इंडोनेशिया, व्हिएतनाम, फिलिपिन्स आणि ब्रह्मदेश. भारत सोळाव्या स्थानावर (वाटा २१६ लाख डॉलर). या सर्व देशांचा देशांतर्गत बांबू वापरही लक्षणीय आहे. आपण मात्र आपल्याला लागणाऱ्या बांबूपैकी निम्मासुधा उत्पादित करीत नाही.

संपर्क ः हेमंत बेडेकर, ९७६७२००९०५
(लेखक बांबू लागवड विषयातील अभ्यासक आहेत.)

इतर ताज्या घडामोडी
सुप्रसिद्ध पैलवान दादू चौगुले यांचे निधनकोल्हापूर : हिंदकेसरी, रुस्तुम ए हिंद, महाराष्ट्र...
उजनी धरणातून भीमा नदीत पुन्हा ३० हजार...सोलापूर  ः पुणे जिल्ह्यात पावसाने पुन्हा...
राजापूर, रत्नागिरी, संगमेश्‍वर...रत्नागिरी  ः राजापूर, रत्नागिरीसह संगमेश्‍वर...
कापूस उत्पादकता वाढीसाठी शासनाने...अकोला : महाराष्ट्रात कापूस लागवड क्षेत्र...
पुणे जिल्हयात हलक्या ते मध्यम पावसाची...पुणे : गेल्या दोन दिवसांपासून पावसासाठी पोषक...
मंगळ, चंद्रसदृश मातीमध्ये पिकांचे...नासा या अमेरिकन अवकाश संशोधन संस्थेने चंद्र आणि...
पुणे जिल्ह्यात तीन लाख हेक्टरवर रब्बी...पुणे : मॉन्सूनच्या अंतिम टप्प्यातील पावसाने...
नगर जिल्हा परिषदेमध्ये दूरध्वनीवरील...नगर  : पाणी येत नाही. शिक्षक शाळेत उशिरा...
विधानसभा निवडणुकीसाठी प्रचारतोफा...मुंबई : चौदाव्या विधानसभा निवडणुकीसाठी उमेदवारी...
घाटशीळ पारगाव प्रकल्प कोरडानगर : जिल्ह्यात यंदा पावसाळा संपत आला तरी अजून...
उमेदवारी देऊन केलेली चूक सुधारा : पवारसातारा : ‘‘वरुणराजानेही आपल्याला आशीर्वाद दिले...
काकडा परिसरात सोयाबीन काढणीच्या...काकडा, अमरावती ः परिसरात सोयाबीन...
अकोला येथे पावसाळी वातावरणाने...अकोला ः गेल्या २४ तासांपासून या भागात...
सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात वावडिंग खरेदी सुरू सिंधुदुर्ग  ः बहुउपयोगी वावडिंग खरेदीला...
पट्टणकोडोलीला ‘इट्टल-बिरोबाच्या नावानं...पट्टणकोडोली, जि. कोल्हापूर  : ‘इट्टल-...
विश्रांतीनंतर सोलापुरात पुन्हा सर्वदूर...सोलापूर  ः गेल्या काही दिवसांच्या...
शेतकरी, जनतेच्या प्रश्नांची उत्तरे...नगर  : राज्यात पाच वर्षांत १६ हजार शेतकरी...
महायुतीला ऐतिहासिक विजय मिळेल ः...मुंबई ः केंद्र आणि महाराष्ट्रातील भाजप-शिवसेना...
आपण विजयाचा जल्लोष साजरा करू ः...नागपूर : मतदानाचा दिवस युद्धदिन समजून...
भाजप-शिवसेनेने पाच वर्षे  फक्त थापा...मुंबई : पाच वर्षे ज्यांनी विविध आश्वासने...