agricultural stories in Marathi, agrowon, bambu crop has its an economic value | Agrowon

बांबू पिकाला आहे व्यावसायिक मूल्य...
हेमंत बेडेकर
रविवार, 21 एप्रिल 2019

बांबू हा पर्यावरणरक्षक आहे. याचबरोबरीने बांबू उद्योगात असंख्य लोकांना रोजगार देण्याची क्षमता आहे. बांबूचे आजच्या घडीला ज्ञात असलेले किमान १५०० मुख्य उपयोग आहेत. बांबू उत्पादक देशांपैकी भारतात याचे क्षेत्र सर्वांत जास्त असले तरी, उत्पन्नात मात्र चीन आघाडीवर आहे.

बांबू हा पर्यावरणरक्षक आहे. याचबरोबरीने बांबू उद्योगात असंख्य लोकांना रोजगार देण्याची क्षमता आहे. बांबूचे आजच्या घडीला ज्ञात असलेले किमान १५०० मुख्य उपयोग आहेत. बांबू उत्पादक देशांपैकी भारतात याचे क्षेत्र सर्वांत जास्त असले तरी, उत्पन्नात मात्र चीन आघाडीवर आहे.

बांबू एक बहुवार्षिक आणि बहुपयोगी गवत आहे. सर्व सरकारी परवानग्यांच्या कचाट्यातून मुक्त झालेले बांबू एक औद्योगिक पीक म्हणून पुढे येत आहे. भारतात जम्मू-काश्मीर वगळता हिमालयापासून ते कन्याकुमारीपर्यंत आणि राजस्थान, कच्छच्या रणापासून ते ईशान्येकडील राज्यात याची लागवड मोठ्या प्रमाणात आहे. या सर्व प्रदेशांमध्ये वेगवेगळ्या एकपाद ते छद्मपाद अशा विविध रूपांत बांबू लागवड दिसते. कधी उंचच उंच पण अतिशय कमी जाडीचा, कधी भरपूर जाडी आणि चांगली उंची असणारा, तर कधी अतिशय बुटका; कधी दरवर्षी फुलावर येणारा पण तरीही बहुवार्षिक तर कधी ३० ते १०० वर्षांनी फुलणारा आणि बी धरताच आपले आयुष्य संपवणारा अशी बांबूची विविधता आहे. आजही आपल्याकडे ग्रामीण भागात परंपरागत घरांच्या बांधणीसाठी बांबूचा वापर केला जातो. बांबू उत्पादक देशांपैकी भारतात याचे क्षेत्र सर्वांत जास्त असले तरी, उत्पन्नात मात्र चीन आघाडीवर आहे.

बांबू हे व्यापारी पीक असल्याने त्यापासून बनवलेल्या वस्तूंना राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय बाजारात चांगली मागणी असते. बांबू हा जगभरातील अविकसित, अर्धविकसित व विकसित देशांतील जनतेचा जीवनाधार आहे. बांबू हा पर्यावरणरक्षक तर आहेच, याचबरोबरीने बांबू उद्योगात असंख्य लोकांना रोजगार देण्याची क्षमता आहे. बांबूचे आजच्या घडीला ज्ञात असलेले किमान १५०० मुख्य उपयोग आहेत. पडवीच्या आधारापासून ते कागदनिर्मितीपर्यंत सर्व उद्योग येतात. त्यातील ज्यांना आंतरराष्ट्रीय मानके प्राप्त आहेत, असे काही प्रकार हे औद्योगिक वस्तू म्हणून विचारात घेतले जातात. यात नुकताच तोडलेला बांबू व प्रक्रिया केलेला बांबू, पट्ट्याकाढून विणकाम केलेल्या टोपल्या, चटई, बांबूचे पडदे, विविध उपयोगासाठीच्या ताटल्या, झोपड्यांसाठी तट्ट्या, बांबूचे तयार बोर्ड अशा या वस्तू आहेत. त्याचबरोबर प्रक्रिया केलेला कोळसा, जळणासाठी केलेला कांडी कोळसा, थंड प्रदेशात वापरली जाणारी फरशी (flooring tiles), बांबूच्या तुळ्या व त्यापासून बनविलेल्या असंख्य वस्तू, प्लायवूड, कागदासाठी लगदा व कागद, इंधनात मिसळण्यासाठीचे अल्कोहोल, उदबत्तीच्या काड्या, बांबूचे कोंब अशा अनेक वस्तूंचा समावेश होतो. यातील एकेका वस्तूचा आंतरराष्ट्रीय व्यापार हा काही कोटींचा आहे.

पर्यावरणाला फायदेशीर ः

व्यावसायिक मुल्यांच्या बरोबरीने बांबूचे पर्यावरणीय महत्त्वही तेवढेच आहे. कर्बवायू शोषून मुक्तपणे प्राणवायू हवेत सोडणारा, जमिनीतून वाहणाऱ्या पाण्यातील गढूळपणा आपल्या मुळांमध्ये अडकवून शुद्ध करणारा बांबू पर्यावरण संवर्धनासाठी फायदेशीर आहे. अनेक वृक्षांपेक्षाही अधिक जैवभार देणारा, जमिनीची धूप थांबवणारा, याचबरोबर लाकडाला उत्तम पर्याय आहे.

बांबूचा आंतरराष्ट्रीय व्यापार
(रक्कम ः हजार अमेरिकी डॉलर्समध्ये)

देश निर्यात व्यापार क्रमवारी आयात व्यापार क्रमवारी
चीन १,२३,७५९९ २७,२४६
इंडोनेशिया १७,५६६० १६६८ ३९
फिलिपाइन्स ८५६६० ३३४४ ३०
नायजेरिया ९८१९ ३१९ ७९
भारत २१५७ १६ २४८९३ १०
एकूण व्यापार १,५६,२४४४   १४४,८९३  

माहिती स्रोत ः इनबार,२०१२(INBAR)

एक दृष्टिक्षेप ः

१) बांबू हे बहुवार्षिक झाडासारखे उंच वाढणारे गवत जगातील उष्ण व समशीतोष्ण प्रदेशात आढळते.
२) चीनपेक्षा जास्त बांबू लागवडीखाली क्षेत्र असणारा भारत मात्र जागतिक व्यापारात खालच्या क्रमांकावर.
३) जगातील बांबू उत्पादक देशात भारताचा दुसरा क्रमांक.
४) दक्षिण पूर्व आशियाई प्रदेश, दक्षिण अमेरिकेतील देश, आफ्रिका खंड, चीन, जपान या देशांमध्ये बांबूची चांगली लागवड.
५) बांबूला जरी गरिबांचे सोने म्हणत असले तरी भारतात हे पीक दुर्लक्षित राहिले. चीन व इतर बांबू पिकवणाऱ्या देशांनी याचा व्यापारी पीक म्हणून वापर करून आधुनिक तंत्रज्ञान वापरून अर्थव्यवस्थेत मानाचे स्थान मिळवून दिले.
६) आज जगातील बांबूचा व्यापार सुमारे २०० कोटी डॉलर एवढा आहे. त्यातील ६५ टक्के वाटा एकट्या चीनचा (११२ कोटी डॉलर) आहे. त्याखालोखाल इंडोनेशिया, व्हिएतनाम, फिलिपिन्स आणि ब्रह्मदेश. भारत सोळाव्या स्थानावर (वाटा २१६ लाख डॉलर). या सर्व देशांचा देशांतर्गत बांबू वापरही लक्षणीय आहे. आपण मात्र आपल्याला लागणाऱ्या बांबूपैकी निम्मासुधा उत्पादित करीत नाही.

संपर्क ः हेमंत बेडेकर, ९७६७२००९०५
(लेखक बांबू लागवड विषयातील अभ्यासक आहेत.)

इतर ताज्या घडामोडी
नगर जिल्ह्यातील ४३ हेक्टर जमीन गेली...नगर  ः जिल्ह्यात पंधरा दिवसांपूर्वी गोदावरी...
पूरबाधित क्षेत्रातील उसाचे व्यवस्थापन पुराच्या पाण्याचा कालावधी, पाण्याचा गढूळपणा आणि...
संत्रा फळपिकावरील तपकिरी कुज व्यवस्थापन लिंबू वर्गीय फळझाडास वर्षातून तीनदा बहार येतो....
नत्राच्या दुहेरी समस्यांवर मात...जागतिक पातळीवर नत्राचे प्रदूषण आणि शेतीसाठी...
डाळिंबाच्या मार्केटिंग, प्रक्रिया...सोलापूर  : ‘‘जिल्ह्यात उत्पादन होणारे डाळिंब...
जळगाव जिल्हा सहकारी दूध संघाला तीन...जळगाव  ः जळगाव जिल्हा सहकारी दूध उत्पादक...
औरंगाबाद जिल्ह्यात पावसाअभावी टोमॅटोचे...औरंगाबाद :  जिल्ह्यातील टोमॅटोचे आगार...
अकोला जिल्ह्यातील पाच पशुवैद्यक दवाखाने...अकोला  ः जिल्हा परिषदेअंतर्गत चालविल्या...
सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील २३ धरणे भरलीसिंधुदुर्ग : मुसळधार पावसामुळे जिल्ह्यातील २३...
नांदेड, परभणी, हिंगोली जिल्ह्यांत...नांदेड : नांदेड, परभणी, हिंगोली जिल्ह्यांतील अनेक...
दसरा, दिवाळीसाठी चांदवड तालुक्यात...नाशिक  : चांदवड तालुक्यातील शेतकरी दसरा,...
नगर जिल्ह्यातील वाहून गेलेल्या...नगर : पुराच्या पाण्याने वाहून गेलेल्या जमिनीचे...
सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात अतिवृष्टीमुळे...सिंधुदुर्ग   ः अतिवृष्टीचा भाजीपाला...
महापुराच्या स्थितीतही ‘त्यांनी’ तीन...नवेखेड, जि. सांगली  : मसुचिवाडी (ता....
वसंतराव नाईक यांनी आधुनिक तंत्रज्ञान...पुसद, जि. यवतमाळ   ः देशातील...
सरकारला खरीप, रब्बीतील फरक कळत नाही :...पैठण, जि. औरंगाबाद  : राज्यातील शेतकऱ्यांची...
पूरग्रस्त भागातील घरांच्या दुरुस्तीसाठी...मुंबई  : पूरग्रस्त ग्रामीण भागातील वाहून...
पीक नुकसानभरपाई नको; संपूर्ण कर्जमाफीच...कऱ्हाड, जि. सातारा   ः महापुराने हुती...
नगर जिल्ह्यात ४०५ टॅंकरद्वारे पाणीपुरवठानगर  ः जिल्ह्यात बहुतांश ठिकाणी पावसाने...
उत्तर भारतात अतिदक्षतेचा इशारा; नद्या...नवी दिल्ली : दक्षिण भारतानंतर आता उत्तर भारतही...