agricultural stories in Marathi, agrowon, banana trunk processing | Agrowon

केळी खोडापासून धागानिर्मिती तंत्र
वैभव सूर्यवंशी
बुधवार, 28 नोव्हेंबर 2018

केळी झाडाचे खोड, पानांचा उपयोग धागा निर्मितीच्याबरोबरीने सेंद्रिय खत, गांडूळ खतनिर्मितीसाठी करता येतो. गुजरात राज्यातील नवसारी कृषी विद्यापीठाने केळीच्या झाडाच्या खोडापासून विविध उत्पादनांची निर्मिती केली आहे.

एका केळीच्या खोडापासून २०० ग्रॅम धागा, ४ ते ५ लिटर सेंद्रिय द्रव्य, गांडूळ खतनिर्मितीसाठी घटक मिळतात. नवसारी कृषी विद्यापीठातील तज्ज्ञांनी खोडातील सर्वात आतील भागापासून कॅंडी, लोणचे निर्मितीचे तंत्र विकसित केले आहे.

केळी झाडाचे खोड, पानांचा उपयोग धागा निर्मितीच्याबरोबरीने सेंद्रिय खत, गांडूळ खतनिर्मितीसाठी करता येतो. गुजरात राज्यातील नवसारी कृषी विद्यापीठाने केळीच्या झाडाच्या खोडापासून विविध उत्पादनांची निर्मिती केली आहे.

एका केळीच्या खोडापासून २०० ग्रॅम धागा, ४ ते ५ लिटर सेंद्रिय द्रव्य, गांडूळ खतनिर्मितीसाठी घटक मिळतात. नवसारी कृषी विद्यापीठातील तज्ज्ञांनी खोडातील सर्वात आतील भागापासून कॅंडी, लोणचे निर्मितीचे तंत्र विकसित केले आहे.

खोडाचे उपयोग ः
१) धागा २) सेंद्रिय द्रव्य ३) गांडूळ खत,४) खाण्यायोग्य पदार्थ उदा. कॅंडी, लोणचे इ., ५) पेपरनिर्मिती ६) पर्स, पिशवीनिर्मिती, ७) पार्टीकल बोर्ड (प्लाय)

सेंद्रिय द्रव्यनिर्मिती:
१) कटरच्या साह्याने केळी खोडावरील वेगळे केलेले आवरण रास्पडोर यंत्रामध्ये घातले असता हॅमरिंगमुळे त्यातील पाणी, सेल्युलोज धाग्यापासून वेगळे करून साठवतात. वेगळा केलेला खोडाच्या भागावर प्रेसिंग यंत्राच्या साह्याने दाब देऊन त्यातील पाणी वेगळे केले जाते.
२) खोडापासून मिळालेल्या पाण्यावर डायजेस्टरमध्ये एकवीस दिवस प्रक्रिया केली जाते. त्यानंतर या द्रावणाचा वापर पिकावर फवारणी किंवा ठिबकद्वारे पिकांना देता येते.

केळी धागानिर्मिती:
पाणी आणि सेल्युलोज वेगळे झाल्यावर केळी खोडावरील आवरण यंत्रामधून मागे ओढले असता धागा मिळतो. हे धागे स्वच्छ पाण्यात धुवून वाळवले जातात. चरखा किंवा यार्न यंत्राच्या साह्याने वाळलेल्या धाग्यापासून रील बनविले जातात. केळी धाग्यापासून पर्स, पिशवी, चटई तयार केली जाते. याचबरोबरीने कापूस आणि केळी धाग्याचा वापर करून कपडेनिर्मिती केली जाते.

गांडूळ खत ः
प्रेसिंग यंत्राच्या साह्याने पाणी वेगळे केल्यावर उरलेल्या घटकांचा वापर गांडूळनिर्मितीमध्ये करता येतो. खोडाचा वाया जाणारा भाग हा गांडूळ खाद्य म्हणून उपयोगात आणला जातो. गांडूळ खत तयार करताना शेण आणि धागानिर्मितीनंतर उरलेल्या घटकांचे एकावर एक थर दिले जातात. तयार केलेल्या वाफ्यावर गांडूळ सोडली जातात. काही दिवसांमध्ये वाया जाणाऱ्या घटकांपासून गांडूळ खत तयार होते.

उपयुक्त यंत्रे ः
केळी खोडाचे तुकडे करणारे कटर
१) खोडातून धागा, पाणी वेगळे करण्यासाठी खोडावरील एकेक आवरण वेगळे करावे लागते. त्यासाठी मजूर श्रम व वेळ जास्त लागतो. खोडाचे दोन उभे समान भाग केले असता आवरण सहजरित्या निघते. मजुरांची कार्यक्षमता वाढते.
२) खोडाचे दोन समान भाग करण्यासाठी नवसारी कृषी विद्यापीठाने यंत्र तयार केले आहे. या यंत्रामध्ये एका तासात सुमारे १५० खोडांचे उभे दोन समान भाग केले जातात, यासाठी दोन मजूर लागतात.
३) या यंत्रासाठी दोन अश्वशक्तीची विद्युत मोटर आणि १८ इंच व्यास असलेला कटर वापरला जातो.

रास्पडोर यंत्र ः
१) यंत्राद्वारे वेगळे केलेल्या खोडाच्या आवरणातून धागा काढला जातो.
२) यंत्रामध्ये मळणीसाठी वापरले जाणारे रास्प बार सिलेंडर असतात. खोडाचे आवरण त्यामध्ये घातले असता हॅमरिंग ॲक्शनच्या सहाय्याने खोडातील पाणी व धाग्या व्यतिरिक्त असलेला भाग काढून केळी धागा मागे ओढून काढला जातो.

संपर्क ः वैभव सूर्यवंशी ९७३०६९६५५४
(विषय विशेषज्ञ (कृषी अभियांत्रिकी), कृषि विज्ञान केंद्र , ममुराबाद फार्म, जि. जळगाव)

इतर टेक्नोवन
बेकरी प्रक्रिया उद्योगासाठी उपकरणेप्रामुख्याने तृणधान्यावरील प्रक्रिया उद्योगामध्ये...
ट्रॅक्‍टरची तांत्रिक तपासणी महत्त्वाची...ट्रॅक्‍टरची योग्य निगा राखावी. ट्रॅक्‍टर...
जिवंत माशांच्या वाहतुकीसाठी वाहनाची...लुधियाना येथील केंद्रीय काढणी पश्चात अभियांत्रिकी...
यंत्रांच्या साह्याने सकस गोळीपेंड...नंदूरबार येथील कृषी विज्ञान केंद्राने (केव्हीके)...
जलरोधक ई कपड्याची निर्मिती लेसर...भविष्यामध्ये अंगावर वापरता येणाऱ्या उपकरणे,...
भट्टीशिवायही लेसरने जोडता येईल सिरॅमिक सध्या सिरॅमिकच्या जोडणीसाठी भट्टी किंवा अधिक...
झेंड्याद्वारे मिळवता येईल ऊर्जा वाऱ्यावर फडकणाऱ्या झेंड्यांनी आजवर अनेकांना...
ट्रॅक्‍टर देखभालीसह अवजारांची निवड...ट्रॅक्‍टरच्या निवडीच्या वेळी जमीनधारणा, मातीचा...
अतिदुर्गम भागातील शेतकऱ्यांनी स्विकारले...खरिपात भात व पुढे डिसेंबरच्या सुमारास भुईमूग अशा...
भातासोबत मत्स्यशेती करण्याचे तंत्र भात पिकामध्ये साचणाऱ्या पाण्यामध्ये मासेपालन...
पशुखाद्य निर्मितीसाठी आवश्यक यंत्रे माणसांप्रमाणेच पाळीव पशुपक्ष्यांच्याही पोषकतेच्या...
देवलापूरच्या संस्थेतर्फे देशी शेण,...नागपूर जिल्ह्यातील देवलापार येथील गोविज्ञान...
हळद पिकातील महिलांच्या कामांसाठी...हळद पिकातील लागवडीपासून काढणीपश्चात कामांतील...
दुधी भोपळ्यापासून गर, रस निर्मितीदुधी भोपळ्याचे आरोग्यदायी गुणधर्माविषयी अलीकडे...
सौर ऊर्जाचलित आळिंबी उत्पादन संयंत्र गेल्या काही वर्षांत शहरी ग्राहक तसेच हॉटेल...
स्वयंचलित सेन्सर मोजेल जमिनीतील ओलावा विज्ञान आश्रम (पाबळ, जि. पुणे) येथील फॅब-लॅबमध्ये...
ट्रॅक्टरची बाजारपेठेची आशादायक वाटचालशेतीमध्ये यंत्र असा उल्लेख जरी झाला तरी आपल्या...
ऊर्जाबचत करणारे सौर वाळवणी यंत्र,...पदार्थाची चव, रंग व गुणवत्ता कायम ठेवून कमीत कमी...
पोषक आहारात हवी फळे, भाज्यांची स्मुदीआरोग्यदायी आहारामध्ये दूध, फळे आणि भाज्यांचा...
पिकानुसार प्लॅस्टिक आच्छादन ठरेल...आच्छादनामुळे बाष्पीभवन कमी झाल्याने पिकाची...