agricultural stories in Marathi, agrowon, pest management on cilly crop | Agrowon

मिरचीवरील किडींचा प्रादुर्भाव ओळखा, उपाययोजना करा

डॉ. प्रमोद मगर, डॉ. सुरेश नेमाडे
शनिवार, 9 फेब्रुवारी 2019

मिरची पिकावर प्रादुर्भाव करणाऱ्या किडींमध्ये कळी-फूल पोखरणारी अळी, पाने खाणारी, पोखरणारी अळी आणि रस शोषक किडी, असे तीन गट पडतात. सध्या अनेक ठिकाणी सुरवातीच्या वाढीच्या अवस्थेमध्ये असलेल्या मिरचीमध्ये हेलिकोव्हर्पा, लष्करी अळी यांसह फुलकिड्यांचा प्रादुर्भाव दिसून येत आहे.

फळे खाणाऱ्या किंवा पोखरणाऱ्या किडी
हेलिकोव्हर्पा अळी (हिरवी अळी) ः

मिरची पिकावर प्रादुर्भाव करणाऱ्या किडींमध्ये कळी-फूल पोखरणारी अळी, पाने खाणारी, पोखरणारी अळी आणि रस शोषक किडी, असे तीन गट पडतात. सध्या अनेक ठिकाणी सुरवातीच्या वाढीच्या अवस्थेमध्ये असलेल्या मिरचीमध्ये हेलिकोव्हर्पा, लष्करी अळी यांसह फुलकिड्यांचा प्रादुर्भाव दिसून येत आहे.

फळे खाणाऱ्या किंवा पोखरणाऱ्या किडी
हेलिकोव्हर्पा अळी (हिरवी अळी) ः

१) किडीसाठी ढगाळ वातावरण पोषक असून, अनुकूल वातावरणामध्ये प्रादुर्भावामध्ये वाढ होते.
२) अंडी अवस्था (५ ते ६ दिवस) ः हिरवट पिवळ्या रंगाची आणि चकचकीत अंडी कोवळ्या पानावर अलग अलग घातलेली दिसतात.
३) अळी अवस्था (सुमारे १५ दिवस) ः पोपटी ते हिरव्या रंगाच्या लहान अळ्या प्रथम कोवळी पाने, देठ खातात. पुढे फलधारणा झाल्यावर फळांना गोलाकार छिद्र पडून फळांतील गाभ्यावर उपजीविका करतात.
४) कोष अवस्था (हवामानानुसार ८ ते १२ दिवस) ः मातीच्या वेष्टनामध्ये कोष केले जातात.
५) प्रौढ अवस्था ः मादी पतंग तिच्या संपूर्ण आयुष्यात सरासरी ५०० ते ७०० अंडी देते.

पाने खाणारी अळी (लष्करी अळी)

१) अंडी अवस्था (४-५ दिवस) ः अंडी गोलाकार पांढऱ्या रंगाची असून, कोवळ्या पानाच्या खालील बाजूला तपकिरी रंगाच्या पुंजक्यात समूहाने आढळतात.
२) अळी अवस्था (१४-२० दिवस) ः अंड्यातून लहान काळपट अळ्या बाहेर पडतात. त्या रात्रीच्या वेळी कोवळी पाने, शेंडे, रसाळ कोवळे खोड, फुले, फळे खाऊन लक्षणीय नुकसान करते.
३) कोष अवस्था ( ९ ते १२ दिवस) ः पूर्ण वाढ झालेली अळी मातीच्या वेष्टनात किंवा पाला-पाचोळ्यात कोषावस्थेत जाते. कोष लालसर रंगाचा असतो.
४) प्रौढ अवस्था ः कोषातून बाहेर पडल्यानंतर २ ते ४ दिवसांनी नर-मादी पतंग मिलनास सज्ज होतात. एक मादी तिच्या संपूर्ण आयुष्याक्रमात २०० ते ३५० अंडी देते. या किडीचा एकूण आयुष्यक्रम ३०-४० दिवसांचा असतो.

रसशोषक किडी ः
मिरचीवर मावा, फुलकिडे, पांढरी माशी आणि कोळी या रसशोषक किडींचा प्रामुख्याने प्रादुर्भाव दिसून येतो. सध्याच्या स्थितीमध्ये फुलकिड्यांचा प्रादुर्भाव दिसून येत आहे.

फुलकिडे ः

१) एक मिमीपेक्षा लहान आणि निमुळते लांबट आकार, पंखविरहित, रंग फिक्कट पिवळे किंवा करडा असतो.
२) किडीची मादी संपूर्ण आयुष्यक्रमामध्ये सरासरी ३०-३५ अंडी घालते. अंडी अवस्था (चार ते पाच दिवस), पिल्लावस्था (८ ते १० दिवस) असून, पूर्ण वाढलेले फुलकीडे १०-१५ दिवस जगतात. कोषावस्था आभासी प्रकारची असून, ३ ते ५ दिवसांची असते.

नुकसानः
१) पानाच्या खालचा भाग खरवडल्यानंतर स्त्रवणाऱ्या रसाचे फुलकिडे शोषण करतात.
कीडग्रस्त पाने वरच्या बाजूस मुरडली जातात व पानांचा आकार द्रोणासारखा दिसतो.
२) किडीचा प्रादुर्भाव पीक रोप अवस्थेत असतानाच सुरू होऊन परिपक्व होईपर्यंत राहतो.
३) प्रादुर्भाव सप्टेंबर ते ऑक्टोबर महिन्यात आढळतो.
४) फुलकिड्यांचा तीव्र प्रादुर्भावामध्ये झाडाची पाने चुरडली जात असल्याने त्याला चुरडा मुरडा या नावानेही ओळखले जाते. अशा झाडास मिरच्यांचे प्रमाण कमी असते. झाडाची वाढही खुंटते.

नियंत्रण उपाय ः
१) किडींचा प्रादुर्भाव आर्थिक नुकसान पातळीपेक्षा अधिक आढळल्यास ः
फवारणी प्रतिलिटर पाणी
(टीप ः कंसामध्ये कीटकनाशकाचा प्रतीक्षा कालावधी दिला आहे.)

फुलकिडे ः
ॲसिटामाप्रिड (२०% एस.पी.) ०.१५ ग्रॅम (३ दिवस) किंवा थायाक्लोप्रीड (२१.७ % एस.सी.) ०.४५ मिलि (७ दिवस)

फुलकिडे, मावा ः
स्पायरोटेट्रामेट (१५.३१ % ओ.डी.) ०.८ मिलि (५ दिवस)

मावा, तुडतुडे, फुलकिडे ः
इमिडाक्लोप्रीड (१७.८% एस.एल.)०.२५ मिलि (४० दिवस)

मावा, पांढरीमाशी ः
पायरोप्रोक्झिफेन (१०% इ.सी.)१.६ मिलि (७ दिवस)

मावा, कोळीः
क्विनॉलफॉस (२५% इ.सी.) २ मिलि

कोळीः
डायमिथोएट (३० % इ.सी.) १.८ मिलि किंवा प्रोपरगाईट (५७% इ.सी.) २.४ मिलि (७ दिवस)

पिवळे कोळीः

  • बुप्रोफेझिन (२५% एस.सी.) ०.६ ते०.८ ग्रॅम (५ दिवस) किंवा
  • फेनपायरॉक्झिमेट (५% इ.सी.) १ ते १.२ मिलि (७ दिवस) किंवा
  • स्पायरोमेसिफेन (२२.९% एस.सी.) ०.५३ ते ०.८ मिलि (७ दिवस) किंवा
  • मिल्बेमेक्टिन (१% इ.सी.)०.६५ मिलि (७ दिवस)

फळ पोखरणारी अळीः

  • इंडोक्झाकार्ब (१४.५ % एस.सी.) ०.६६ ते १.१ मिलि (५ दिवस) किंवा
  • थायोडीकार्ब (७५% डब्ल्यू.पी.) २ ग्रॅम (६ दिवस) किंवा
  • फ्लूबेंडीअमाईड (२०% डब्ल्यू.जी.) ०.५ ग्रॅम (५ दिवस) किंवा
  • फ्लूबेंडीअमाईड (३९.३५% एस.सी.) ०.२५ मिलि (७ दिवस) किंवा
  • क्लोरॲण्ट्रानिलीप्रोल (१८.५ % एस.सी.) ०.३ मिलि (३ दिवस)

फुलकिडे, फळ पोखरणारी अळीः

  • स्पीनोसॅड(४५% एस.सी.) ०.३२ मिलि (३ दिवस) किंवा
  • इमामेक्टिन बेंझोएट (१.५%) अधिक फिप्रोनील (३.५% एस.सी.) (संयुक्त कीटकनाशक) १ ते १.५ मिलि (२ दिवस) किंवा
  • फ्लूबेंडीअमाईड (१९.९२%) अधिक थायाक्लोप्रीड (१९.९२%) (संयुक्त कीटकनाशक) ०.५ मिलि (५ दिवस) किंवा
  • इंडोक्झाकार्ब (१४.५%) अधिक अॅसिटामिप्रीड (७.७% एस.सी.) १ मिलि (५ दिवस) किंवा
  • थायामिथोक्झाम (१२.६%) अधिक लॅम्बडा सायहॅलोथ्रिन (९.५% झेड.सी.) ०.३ मिलि (३ दिवस)

फुलकिडे व कोळी ः

इथिऑन (५० % इ.सी.) २ मिलि (५ दिवस)

फुलकिडे, पांढरीमाशी व कोळी ः

फेनप्रोपॅथ्रिन (३०% इ.सी.) ०.३३ मिलि (७ दिवस)

फळ पोखरणारी अळी, पांढरीमाशी ः

पायरीप्रोक्झिफेन (५%) अधिक फेनप्रोपॅथ्रिन (१५% इ.सी.) (संयुक्त कीटकनाशक) १ मिलि (७ दिवस)

फुलकिडे, फळ पोखरणारी अळी व मावाः

फिप्रोनील (५% एस.सी.) २ मिलि (७ दिवस)

फुलकिडे, फळ पोखरणारी अळी, कोळी ः

  • लॅम्बडा सायहॅलोथ्रिन (५ % इ.सी.) ०.७५ मिलि (५ दिवस) किंवा
  • इमामेक्टिन बेंझोएट (५% एस.जी.) ०.४ ग्रॅम (३ दिवस) किंवा
  • प्रोफेनोफॉस (४०%) अधिक फेनपायरॉक्झिमेट (२.५% इ.सी.) २ मिलि (७ दिवस)

फुलकिडे, फळ पोखरणारी अळी व लष्करी अळी ः

  • स्पिनेटोरम (११.७ % एस.सी.) १ मिलि (७ दिवस) किंवा
  • सीन्ट्रानिलीप्रोल (१०.२६ % ओ.डी.) १.२ मिलि (३ दिवस)

टीप ः
१) पहिल्या फवारणीनंतर आवश्यकतेनुसार १० दिवसांचे अंतराने पुढील फवारणी कीटकनाशक बदलून घ्यावी.
२) फवारणीनंतर किमान १० ते १२ दिवस मिरची खाण्यासाठी वापरू नये.

संपर्क ः डॉ. प्रमोद मगर, ७७५७०८१८८५
( कृषी विज्ञान केंद्र, यवतमाळ.)


इतर मसाला पिके
हळद पिकातील व्यवस्थापनसध्या हळद लागवड होऊन सुमारे सात महिन्यांचा...
हळद पिकातील प्रमुख रोगांचे नियंत्रणस ध्या हळद लागवड होऊन तीन ते चार महिन्यांचा...
हळद पिकातील प्रमुख रोगांचे नियंत्रणसध्या हळद लागवड होऊन तीन ते चार महिन्यांचा...
हळदीवरील पाने खाणारी, गुंडाळणारी अळी...सध्या हळद पिकाची शाकीय वाढ होण्याचा कालावधी आहे....
हळद पिकातील प्रमुख किडीचे नियंत्रणसध्या हळद लागवड होऊन तीन ते चार महिन्यांचा...
सुधारित पद्धतीने हळद लागवडीचे नियोजनठिबक सिंचनासारख्या आधुनिक सिंचन सुविधा उपलब्ध...
हळदीचे अपेक्षित उत्पादनासाठी सुधारित...हळद लागवडीसाठी मध्यम प्रतीची, काळी, पाण्याचा...
हळद पिकांसाठी बेणे निवड महत्त्वाची   पूर्वमशागतीनंतर पाण्याच्या...
हळद लागवडीची पूर्वतयारीहळद लागवडीसाठी योग्य जमिनीची, बेण्याची निवड ही...
हळदीपासून मूल्यवर्धीत पदार्थांची...हळद ही अन्नपचन, पित्तशामक व रक्तशुद्धी करणारी आहे...
साठवण हळद बेण्याची ...जेठा गड्डा, बगल गड्डा, आणि हळकुंडे लागवडीसाठी...
मिरचीवरील किडींचा प्रादुर्भाव ओळखा,...मिरची पिकावर प्रादुर्भाव करणाऱ्या किडींमध्ये कळी-...
मिरची रोपवाटिकेतील पीक संरक्षणसध्या अनेक ठिकाणी रोपवाटिका ते फळे लागण्याच्या...
हळद पॉलिश, प्रतवारी महत्त्वाचीलोखंडी ड्रममधून शिजवलेली हळद २० ते ३० मिनिटांसाठी...
हळद शिजविण्यासाठी वापरा बॉयलरकाढणीनंतर हळदीवर ४ ते ५ दिवसांमध्येच शिजविण्याची...
सुधारित पद्धतीने हळदीची काढणीहळद काढणी अगोदर १५ ते ३० दिवस पाणी देणे बंद करावे...
योग्य वेळी करा मिरीची काढणीमिरी घोसामधील एक ते दोन मणी पिवळे अगर नारंगी...
योग्य पद्धतीने करा दालचिनी काढणीनोव्हेंबर ते मार्च या कालावधीत दालचिनी काढणीचा...
हळदीवरील रोगांचे नियंत्रण व्यवस्थापन हळदीचे गड्डे तयार होण्याची ही योग्य वेळ आहे. जर...
हळदीवरील किडीचे करा वेळीच नियंत्रण हळदीचे गड्डे तयार होण्याची ही योग्य वेळ आहे. जर...