agricultural stories in Marathi, agrowon, spodoptra frujiperda attack on corn | Agrowon

राज्यात ‘स्पोडोप्टेरा’च्या नव्या जातीचा धोका
डॉ. अंकुश चोरमुले
गुरुवार, 30 ऑगस्ट 2018

स्पोडोप्टेरा फ्रुगीपर्डा (फॉल आर्मी वर्म) ही मूळ अमेरिकेतील मका पिकावरील पाने खाणारी कीड आहे. तिने नुकताच भारतात प्रवेश केल्याचे दिसून आले. कर्नाटक राज्यातील शिमोरा येथील कृषी महाविद्यालयाच्या प्रक्षेत्रावर या किडीचा प्रादुर्भाव प्रथम दिसून आला. शास्त्रज्ञांनी परिसराचे सर्वेक्षण केले असता चीकमंगळुर, चित्रदुर्ग, दावनगिरे, बेल्लारी, बेळगाव, हसन या जिल्ह्यांत ४० ते ७० टक्क्यांपर्यंत या किडीचा प्रादुर्भाव दिसून आला. २० ते २५  दिवसांच्या मका पिकावर कणसे लागणीच्या अवस्थेत या किडीचा प्रादुर्भाव अधिक आढळला.

स्पोडोप्टेरा फ्रुगीपर्डा (फॉल आर्मी वर्म) ही मूळ अमेरिकेतील मका पिकावरील पाने खाणारी कीड आहे. तिने नुकताच भारतात प्रवेश केल्याचे दिसून आले. कर्नाटक राज्यातील शिमोरा येथील कृषी महाविद्यालयाच्या प्रक्षेत्रावर या किडीचा प्रादुर्भाव प्रथम दिसून आला. शास्त्रज्ञांनी परिसराचे सर्वेक्षण केले असता चीकमंगळुर, चित्रदुर्ग, दावनगिरे, बेल्लारी, बेळगाव, हसन या जिल्ह्यांत ४० ते ७० टक्क्यांपर्यंत या किडीचा प्रादुर्भाव दिसून आला. २० ते २५  दिवसांच्या मका पिकावर कणसे लागणीच्या अवस्थेत या किडीचा प्रादुर्भाव अधिक आढळला. नुकत्याच हाती आलेल्या अहवालानुसार ही कीड तामिळनाडू आणि तेलंगणाच्या काही भागाही आढळून येत आहे. ३० जुलै २०१८ रोजी भारतीय कृषी अनुसंधान या संस्थेने या किडीबाबत अलर्ट जारी केला आहे.

ही कीड इतकी धोकादायक का?
या किडीचे पतंग हे ताकदवान असून, एका रात्रीत सुमारे १०० किलोमीटरपर्यंतचा प्रवास करू शकतात. त्याचबरोबर या किडीची प्रजनन क्षमताही जास्त आहे. मादी तिच्या जीवनक्रमात सुमारे १ ते २ हजार अंडी घालू शकते. ही कीड झुंडीने आक्रमण करत असल्यामुळे काही दिवसातच पीक फस्त करून टाकते.

यजमान वनस्पती ः

  •  प्रामुख्याने मका या पिकावर उपजीविका करत असली तरी सुमारे ८० पिकावर उपजीविका करू शकते.
  •  भात, भुईमूग, ऊस, ओट, ज्वारी, शुगर बीट, सोयाबीन, तंबाखू, गहू आणि कापूस पिकावरही उपजीविका करू शकते.

भारतात ही कीड आतापर्यंत दुर्लक्षित का राहिली?
भारतात आढळणारी व मका पिकावर येणारी लष्करी अळी (मायथेम्ना सेपरेटा) आहे. या दोन्ही किडी जवळपास सारख्या दिसत असल्याने आतापर्यंत फॉल आर्मी वर्मचा प्रादुर्भाव प्रकाशझोतात आला नाही. ही कीड मागील काही वर्षांपासून भारतात असण्याची शक्यता शास्त्रज्ञ व्यक्त करतात. ही कीड भारतात आफ्रिकेतून मानवी साहित्य वाहतुकीतून आली असण्याची शक्यता आहे.

जीवनक्रम

  • अंडी ः अंडी घुमटाच्या आकाराची असून, ती पुंजक्‍यात घातली जातात. अंडी अवस्था सुमारे दोन ते सात दिवसांची असते
  • अळी ः अळी अवस्था ही सुमारे सहा अवस्थेमधून पूर्ण होते. अंड्यातून बाहेर पडणारी अळ्या अन्नाच्या शोधात विखुरल्या जातात.
  • अ) प्रथम अवस्थेतील अळी - आकाराने लहान, रंगाने हिरवी असून, त्यांचे डोके काळ्या रंगाचे असते.
  • ब)     दुसऱ्या अवस्थेपासून डोके नारंगी रंगाचे होते.
  • क) तिसऱ्या अवस्थेत अळी तपकिरी रंगाची होते. शरीराच्या दोन्ही बाजूने पांढऱ्या रेषा दिसण्यास सुरवात होते.
  • ड)     चौथ्या ते सहाव्या अवस्थेत अळीच्या शरीरावर उंचवट्यासारखे ठिपके दिसू लागतात. अळी अवस्था १४ ते ३० दिवसांत पूर्ण होते.
  • कोष ः पूर्ण वाढ झालेली अळी २ ते ८ सेंटिमीटर खोलीवर जमिनीत जाऊन मातीचे आवरण करते. या आवरणात ती कोषावस्थेत जाते. कोष लालसर तपकिरी रंगाचा असतो. वातावरणानुसार कोषावस्था ८ ते ३० दिवसांपर्यंत पूर्ण होते ही लष्करी अळी आपला जीवनक्रम वातावरणानुसार ३० ते ९० दिवसात पूर्ण करते

ओळखण्याची खूण

  • अळीच्या डोक्याच्या पुढच्या बाजूस उलट ‘Y’ आकाराची खूण असते.
  • अळीच्या शेवटून दुसऱ्या बॉडी सेगमेंट वर चौकोनी आकारात चार ठिपके दिसून येतात. त्या चार ठिपक्‍यात केस देखील आढळून येतात. अळीच्या  शरीरावर इतरत्र कुठेही अशी ठेवण दिसत नाही.
  • अळीच्या शरीरावर फोडी आल्यासारखे काळे ठिपके दिसून येतात, त्या ठिपक्यामध्ये लहान केस देखील दिसतात.

महाराष्ट्राच्या दृष्टीने या किडीचे महत्त्व
महाराष्ट्र-कर्नाटक सीमेवरील काही भागांत (रायबाग, बेळगाव, अथणी, विजापूर) मक्याचे पीक मोठ्या प्रमाणात घेतले जाते. तसेच, महाराष्ट्रातील सांगली, कोल्हापूर जिल्ह्यामध्ये हळद पिकात मका हे पीक आंतरपीक म्हणून देखील केले जाते. या भागात या किडीचा प्रादुर्भाव होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. त्याबाबत शेतकऱ्यांनी सजग राहणे आवश्यक आहे. मक्यासोबत ज्वारी, बाजरी, ऊस, भुईमूग या पिकांवरदेखील या किडीचा प्रादुर्भाव होऊ शकतो.

नियंत्रणाचे उपाय ः  
शिमोगा कृषी विद्यापीठ (कर्नाटक) येथील कीटक शास्त्रज्ञ डॉ. सी. एम. कल्लेश्वरा स्वामी आणि डॉ. शरणबसाप्पा यांनी दिलेल्या माहितीनुसार,

किडीच्या नियंत्रणासाठी, फवारणी
    लॅंबडा सायहॅलोथ्रीन (५ ईसी) १ मि.लि. प्रति लिटर पाणी. (प्रक्षेत्रावरील चाचण्यांमध्ये या कीटकनाशकाची जैव परिणामकारकता अभ्यासली गेली आहे.)
    नोमुरिया रिलेयी (जैविक कीटकनाशक) ५ ग्रॅम प्रतिलिटर पाणी याप्रमाणे फवारणीदेखील उपयुक्त ठरली आहे.

(लेखक सिक्स्थ ग्रेन ग्लोबल या खासगी कंपनीत कार्यरत आहेत.)

फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
साखर निर्यातीला डिसेंबरपर्यंत मुदतवाढकोल्हापूर : पावसाळी स्थितीमुळे निर्यात न होऊ...
काजू उत्पादन ३० टक्क्यांनी घटणारसिंधुदुर्ग : जुलै, ऑगस्टमध्ये झालेली अतिवृष्टी,...
द्राक्ष बागांचे पंचनामे करताना दिशाभूलनाशिक  : द्राक्ष बागांचे पंचनामा केल्यास...
कृषी कौशल्य प्रशिक्षणांद्वारे उभी...केंद्र शासनाची प्रधानमंत्री कौशल्य विकास योजना २....
गारठा वाढला; नगर येथे नीचांकी तापमानपुणे  : उत्तरेकडून येणारे थंड वारे,...
पावसाने द्राक्ष शेतीचे ९ हजार कोटींवर...पुणे : सततच्या पावसामुळे सर्व अवस्थांमधील द्राक्ष...
दक्षिण महाराष्ट्रातील कारखान्यांना...कोल्हापूर: कर्नाटकने झोनबंदी केल्याने सीमाभागातून...
पीक नुकसानीचा अंतिम अहवाल लांबण्याची...पुणे : राज्यात अतिपावसामुळे झालेल्या पिकांच्या...
शासकीय खरेदीसाठी उडीद, सोयाबीनची...परभणी: किंमत समर्थन मूल्य योजनेअंतर्गत...
राज्यात बहुतांंश भागांत तापमान २०...पुणे : राज्यात दोन दिवसांपासून किमान तापमान कमी...
पावसाचा सोयाबीन उत्पादकांना २२ हजार...पुणे : राज्यातील खरिपात दुसरे महत्त्वाचे पीक...
चौदा गुंठ्यांतील वैविध्याने अर्थकारणाला...पाच एकर शेतीचे नियोजन करताना ऊस, आले, केळी अशा...
जन्मभूमी रामलल्लाचीच; 'अयोध्या' प्रकरणी...नवी दिल्ली : भारतवर्षाचा राजकीय भूगोल बदलून...
मराठवाड्यातील उपयुक्‍त पाणीसाठा ७१ टक्‍...औरंगाबाद  : संपूर्ण मराठवाड्यात ऑक्‍टोबर...
कांदा साठवणुकीच्या संदर्भात प्रशासन...नाशिक : कांदा दर नियंत्रणासाठी निर्यातबंदी नंतर...
हळद पावडर उद्योगात तयार केली ओळखसांगलीची बाजारपेठ हळकुंड आणि हळद पावडरीसाठी देश-...
शेतीपूरक व्यवसायासाठी मिळणार अनुदानपुणे ः शहरी व ग्रामीण क्षेत्रातील सुशिक्षित युवक-...
शेती, शिक्षण अन ग्रामविकासामध्ये...समानता, स्वातंत्र्य आणि सहानुभूतीमुळेच व्यक्तीचा...
चक्रीवादळे, मुसळधारेने ‘भाता’चे कंबरडे...रत्नागिरी : राज्यातील आठ विभागांपैकी पाच विभागांत...
‘बुलबुल’ चक्रीवादळामुळे पूर्व, ईशान्य...पुणे: बंगालच्या उपसागरातील ‘बुलबुल’ अतितीव्र...