agricultural stories in Marathi, agrowon, technowon, solar machines for energy saving | Page 2 ||| Agrowon

ऊर्जाबचत करणारे सौर वाळवणी यंत्र, सौरकंदील

डाॅ. राहुल रामटेके, प्रा. स्मिता सोलंकी
बुधवार, 31 जुलै 2019

पदार्थाची चव, रंग व गुणवत्ता कायम ठेवून कमीत कमी वेळेत पदार्थ सुकविण्यासाठी सोलर ड्रायरचा उपयोग होतो. पदार्थाच्या प्रकारानुसार व सोलर ड्रायरच्या रचनेनुसार त्यांची विभागणी प्रत्यक्ष सोलर ड्रायर, अप्रत्यक्ष सोलर ड्रायर, घुमटाकार किंवा टनेल टाइप ड्रायर या प्रकारामध्ये होते.सौरकंदील हे हलके व सहज वाहून नेता येणारे उपकरण आहे. पाच तासाच्या प्रभारीत कालावधीनंतर ३ ते ४ तास पर्यंत वापरता येतात.

सौर वाळवणी यंत्र (ड्रायर)

पदार्थाची चव, रंग व गुणवत्ता कायम ठेवून कमीत कमी वेळेत पदार्थ सुकविण्यासाठी सोलर ड्रायरचा उपयोग होतो. पदार्थाच्या प्रकारानुसार व सोलर ड्रायरच्या रचनेनुसार त्यांची विभागणी प्रत्यक्ष सोलर ड्रायर, अप्रत्यक्ष सोलर ड्रायर, घुमटाकार किंवा टनेल टाइप ड्रायर या प्रकारामध्ये होते.सौरकंदील हे हलके व सहज वाहून नेता येणारे उपकरण आहे. पाच तासाच्या प्रभारीत कालावधीनंतर ३ ते ४ तास पर्यंत वापरता येतात.

सौर वाळवणी यंत्र (ड्रायर)

  • धान्य, फळे, भाजीपाला, औषधी वनस्पती, मसाला पिके इत्यादी पदार्थ सुरक्षितपणे साठवून ठेवण्यासाठी, त्यातील आर्द्रता कमी करणे आवश्यक आहे.
  • पदार्थाची चव, रंग व गुणवत्ता कायम ठेवून कमीत कमी वेळेत पदार्थ सुकविण्यासाठी सोलर ड्रायरचा उपयोग होतो.
  • पदार्थाच्या प्रकारानुसार व सोलर ड्रायरच्या रचनेनुसार त्यांची विभागणी प्रत्यक्ष सोलर ड्रायर, अप्रत्यक्ष सोलर ड्रायर, घुमटाकार किंवा टनेल टाइप ड्रायर या प्रकारामध्ये होते.
  • इनडायरेक्ट सोलर ड्रायर:
  • औषधी वनस्पती, मसाला पिके, द्राक्ष, मेथी, कोथिंबीर इत्यादी पदार्थावर सूर्याची किरणे पडल्यास त्यांचा रंग व सुगंध उडून जाण्याचा संभव असतो. हे लक्षात घेता पदार्थ सुकवण्यासाठी सौर ऊर्जेचा उपयोग इनडायरेक्ट सोलर ड्रायरद्वारे शक्य आहे.
  • संयंत्रामध्ये सौर संकलक हा अत्यंत महत्त्वाचा मुख्य भाग आहे. यामध्ये पदार्थ सुकवण्यासाठी सौर ऊर्जेचा वापर करून पदार्थापासून दूर गरम हवा तयार करण्यात येते.
  • या प्रणालीमध्ये सौर किरणे पदार्थांनी न शोषल्यामुळे पदार्थाचा रंग व सुगंध टिकून राहण्यास मदत होते.

डायरेक्ट टाइप सोलर ड्रायर

  • या प्रकारच्या सोलर ड्रायरमध्ये मुख्यतः धान्य, फळे व भाजीपाला सुकवला जातो. या सोलर ड्रायरमध्ये सूर्याची किरणे काचेच्या पारदर्शक आवरणामधून पदार्थांमध्ये शोषले जातात. त्यामुळे याला डायरेक्ट सोलर ड्रायर असे म्हणतात.
  • या प्रकरच्या सोलर ड्रायरचे मुख्य भाग म्हणजे सौर संकलन सुकवणी ट्रे, हवाबंद काचेचे आवरण आणि गरम हवा जाण्यासाठी चिमणी व स्टॅंडची व्यवस्था केलेली असते.
  • सौर संकलकाचा आतील भाग विशिष्ट पद्धतीने काळा करण्यात येऊन त्याचा उपयोग उष्णता शोषून घेण्यासाठी होतो.
  • सौर संकलकामधील गरम हवा व सूर्याची किरणे या दोन्हीमुळे पदार्थांची आद्रता कमी होऊन पदार्थ लवकर सुकण्यास मदत होते.
  • ड्रायरमध्ये कांदा, लसूण, आले, कडीपत्ता, भाजीपाला, कोथिंबीर, टोमॅटो चकत्या वाळवता येतात.

घुमटाकार सोलर ड्रायर

  • सोलर टनेल ड्रायरमध्ये सफेद मुसळी, पान पिंपरी, हळद, मिरची, आवळा कॅंडी, बटाटा चिप्स, हिरवा भाजीपाला वाळवता येतो.
  • हे ड्रायर मोठ्या क्षमतेत उपलब्ध आहेत. याचे मुख्य भाग म्हणजे अर्धगोलाकर लोखंडी पाइपचा सांगाडा, त्यावर २०० मायक्राॅनची अल्ट्रा व्हायोलेट पाॅलिथिलीन फील्म, सिमेंट काॅंक्रीटचा पृष्ठभाग, पदार्थ वाळविण्यासाठी ट्रे, चिमणी इ.
  • सोलर टनेल ड्रायरमध्ये दिवसा ग्रीन हाउस इफेक्टद्वारे आतील तापमानात बरीच वाढ होते. आतील तापमान वातावरणातील तापमानापेक्षा ५ ते २० अंश सेल्सिअस अधिक राहते. भर दुपारी ते ६० ते ६५ अंश सेल्सिअसपर्यंत पोचते. वाढलेल्या तापमानाचा उपयोग धान्य/भाजीपाला, फळे, औषधी वनस्पती वाळवण्यासाठी करण्यात येतो.
  • ड्रायरमधील गरम हवा व सूर्याची किरणे या दोन्हीद्वारा पदार्थाची आद्रता लवकर कमी होते. या ड्रायरमध्ये अतिनील किरणे आत शिरत नसल्यामुळे पदार्थाची चव, रंग व गुणवत्ता टिकून राहते. कमी कालावधीत पदार्थ सुकल्यामुळे उच्च गुणवत्ता मिळते.

सौरकंदील

  • हे हलके व सहज वाहून नेता येणारे उपकरण आहे. पाच तासाच्या प्रभारीत कालावधीनंतर ३ ते ४ तास पर्यंत वापरता येतात.
  • सौरकंदील हे फोटोव्होल्टाइक माॅड्यूल्स, सीएफएल किंवा एलइडी, इनव्हर्टर, इलेक्ट्राॅनिक्स बॅटरीपासून बनविले जातात.सौरकंदील ५ ते ९ वॅट क्षमतेत उपलब्ध आहेत.

सौर पथदिवे

  • सौर पथदिव्याचे मुख्य घटक फोटोव्हाल्टाइक माॅड्यूल बॅटरी, कंट्रोल इलेक्ट्राॅनिक्स ल्युमिनरी आणि पथदीप लावण्यासाठी आवश्यक खांब इत्यादी आहेत.
  • सौर पथदिव्यामध्ये असलेल्या कंट्रोल इलेक्ट्राॅनिक्समुळे ते संध्याकाळ झाली की आपोआप सुरू होतात. पहाट झाली की आपोआप बंद होतात.

सौर दूरदर्शन संच

  • सौर दूरदर्शन संचामध्ये विद्युत निर्मितीसाठी ३० डब्लूपी क्षमतेची तीन किंवा चार पॅनेल्स वापरली जातात.
  • ही पॅनेल्स समांतर पद्धतीने जोडून त्यातून बारा व्होल्ट दाबाने वीज निर्मिती करून ती निर्यतकामार्फत बॅटरीमध्ये साठवली जाते.
  • सौर टीव्हीतील घटक व त्यांची क्षमता ः
  • सौर पॅनेल्स    ३५ डब्लूपी (३ नग)
  • बॅटरी    १२ व्होल्ट (१२० ए.एच.)
  • दूरदर्शन संच    १ नग
  • इन्व्हर्टर    १ नग
  • क्षमता    दररोज तीन तास

 : डाॅ. राहुल रामटेके, ७५८८०८२८६५
(वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ, परभणी)

 


इतर टेक्नोवन
श्रम कमी करणारी सुधारित अवजारेमहिलांचे शेतीकामातील श्रम लक्षात घेऊन सुधारित...
ट्रॅक्टरचलित मडपंपाद्वारे शेणस्लरी...साखर कारखान्यातील मोठ्या पदावरून स्वेच्छानिवृत्ती...
आरोग्यदायी गूळ बनविण्याचे आधुनिक तंत्रदेशामध्ये दर्जेदार आणि आरोग्यदायी गूळ बनविण्याचे...
कांदा प्रक्रियेसाठी आवश्यक यंत्रेकांदा वाळवून कांद्याच्या फ्लेक्स, चिप्स, चकत्या,...
दुचाकीला ट्रॉलीचे जुगाड अन् सुरू झाला...बीड : शेतात सालदार म्हणून काम करणाऱ्या सचिन...
हवामान अनुकूल रुंद वरंबा सरी तंत्रज्ञानबदलत्या हवामानामध्ये राज्यातील प्रमुख पिकांसाठी...
यांत्रिक पद्धतीने भात लागवड ठरतेय...चांदखेड (ता. मावळ जि. पुणे) परिसरातील वाढत्या...
पशुआहारातील घटकांची तपासणी महत्वाचीआपल्याला उपलब्ध झालेला पशुआहार किंवा त्यासाठी...
काजूगर निर्मितीचा स्वयंचलित अत्याधुनिक...रत्नागिरी जिल्ह्यात गव्हाणे येथे रत्नागिरी कृषी...
आंतरमशागतीसाठी अवजारे ठरतात फायदेशीरतण नियंत्रणासाठी दातेरी हात कोळपे, सायकल कोळपे,...
नारळ काढणी, सोलण्यासाठी यंत्रे फायदेशीर नारळ काढणी, झावळ्यांची स्वच्छता, कीडनाशक फवारणी...
कमी खर्चातील सौर ऊर्जा आधारीत...ग्रामीण भागातील लोक पिण्याच्या पाण्यासाठी...
जांभूळ प्रक्रिया उद्योगासाठी आवश्यक...औषधी गुणधर्म असूनही व्यावसायिक तत्त्वावरील लागवड...
यंत्राद्वारे कमी खर्चात भात पेरणी शक्यभाताची रोपवाटिका करणे, जगवणे, रोपांची वाहतूक,...
एका कुटुंबासाठी स्वयंपूर्ण शिवार वसाहतअर्धा एकर शेतजमीन (दोन हजार चौ.मी. सूर्यप्रकाश) व...
कोरडवाहू सोयाबीनसाठी नावीण्यपूर्ण पेरणी...कोरडवाहू परिस्थितीत सोयाबीनच्या लागवडीसाठी जोळओळ...
सुधारीत वाण, एकात्मिक तंत्रज्ञानातून...तेलबियांचे घटते क्षेत्र, उत्पादकतेची समस्या...
यंत्राद्वारे भात रोपांची लावणीभात लावणी यंत्राचे वॉकिंग टाईप आणि रायडींग टाईप...
भात पेरणीसाठी सुधारित यंत्रेभात लागवडीसाठी सुधारित यंत्राचा वापर फायदेशीर...
पेरणी यंत्राद्वारे पेरणी करताना...प्रशिक्षित ट्रॅक्‍टरचालक हवा    ...