agricultural stories in Marathi, agrowon, TECHNOWON, Student developed composting machine proto type | Agrowon

कंपोस्ट खतनिर्मिती यंत्राचे तयार केले प्रारूप

अमित गद्रे
सोमवार, 13 ऑगस्ट 2018

 स्वयंपाक घरातील ओला कचरा हा कचरा कुंडीत न टाकता त्यापासून कंपोस्ट खतनिर्मितीकडे बऱ्याच जणांचा कल वाढला आहे. ग्रामीण भागात स्वयंपाकातील ओला कचरा (भाज्यांचा वाया जाणारा भाग, फळांची साले) हा कंपोस्ट खड्डा किंवा गांडूळ खतनिर्मितीसाठी वापरला जातो, परंतु शहरी भागात जागेची उपलब्धता पहाता ओला कचरा जिरवण्याची समस्या दिसून येते. शहरी लोकांची गरज लक्षात घेऊन आयआयटी, मुंबईमधील आयडीसी स्कूल आॅफ डिझाईनची पदवीधर एेश्वर्या सूर्यकांत माने हिने स्वयंपाक घरातील ओल्या कचऱ्यापासून कंपोस्ट खतनिर्मिती करणाऱ्या यंत्राचे प्रारूप तयार केले आहे.

 स्वयंपाक घरातील ओला कचरा हा कचरा कुंडीत न टाकता त्यापासून कंपोस्ट खतनिर्मितीकडे बऱ्याच जणांचा कल वाढला आहे. ग्रामीण भागात स्वयंपाकातील ओला कचरा (भाज्यांचा वाया जाणारा भाग, फळांची साले) हा कंपोस्ट खड्डा किंवा गांडूळ खतनिर्मितीसाठी वापरला जातो, परंतु शहरी भागात जागेची उपलब्धता पहाता ओला कचरा जिरवण्याची समस्या दिसून येते. शहरी लोकांची गरज लक्षात घेऊन आयआयटी, मुंबईमधील आयडीसी स्कूल आॅफ डिझाईनची पदवीधर एेश्वर्या सूर्यकांत माने हिने स्वयंपाक घरातील ओल्या कचऱ्यापासून कंपोस्ट खतनिर्मिती करणाऱ्या यंत्राचे प्रारूप तयार केले आहे.

या प्रारूपाबाबत एेश्वर्या माने म्हणाली, की शहरामध्ये ओला कचरा नगरपालिकेच्या कुंडीत न टाकता तो घरच्या घरी जिरवावा, यासाठी जनजागृती होत आहे. या कचऱ्यापासून चांगले कंपोस्ट खत तयार करून परसबागेतील फुले, झाडांना वापरता येते. परंतु, पारंपरिक पद्धतीने खड्डा किंवा प्लॅस्टिक कंटेनरमध्ये कंपोस्ट खत तयार करताना काही जणांना अडचणी येतात. हे लक्षात घेऊन या समस्येवर उपाय शोधण्यासाठी मी या यंत्राचे प्रारूप तयार केले. यासाठी पहिल्यांदा विविध कुटुंबांकडून ओल्‍या कचऱ्याची समस्या जाणून घेतली. त्यापासून कंपोस्ट खत कशा पद्धतीने तयार केले जाते, त्यातील अडचणी समजावून घेतल्या. कंपोस्टिंगच्या विविध पद्धतींचाही अभ्यास केला. शहरी भागातील एका कुटुंबात सरासरी चार माणसांच्या स्वयंपाकातून रोज तयार होणारा ओला कचरा ग्राह्य धरून मी कंपोस्‍टिंग यंत्राचे प्रारूप तयार केले. यामध्ये यंत्राचा सुटसुटीत रचनेला प्राधान्य दिले. यंत्रामध्ये भाजीपाल्याची पाने, देठांचे तुकडे करण्यासाठी कटर आहे. चौकोनी आकार असणाऱ्या यंत्राच्या प्रारूपामध्ये कंपोस्‍टिंगसाठी कंपार्टमेंट आहेत. यामध्ये कंपोस्‍टिंगसाठी योग्य तापमान रहाण्यासाठी हिटर आणि सेन्सर बसविलेले आहेत. त्यानुसार यंत्रामध्ये योग्य तापमानात कंपोस्‍टिंगची प्रक्रिया होते. यंत्राला कंट्रोल पॅनेल असल्याने त्यातील उष्णतेनुसार किती प्रमाणात कंपोस्टिंग झाले आहे ते कळते. आठवड्याला चार जणांच्या कुटुंबात तयार होणारा ओला कचरा लक्षात घेऊन कंपोस्‍टिंग यंत्राची क्षमता सहा किलो ठेवली आहे. दहा दिवसांनंतर चार किलो ओल्या कचऱ्याचे अडीच किलो कंपोस्ट खत तयार होऊ शकेल, अशी माझ्या कंपोस्टिंग यंत्राच्या प्रारूपाची संकल्पना आहे. यातील तंत्रज्ञान विविध तज्ज्ञांशी संपर्क करून विकसित करत आहे, या प्रकल्पासाठी मला आयडीसी स्कूल आॅफ डिझाईनमधील प्रा. पूर्वा जोशी यांचे तांत्रिक मार्गदर्शन मिळाले.

मुंबईमध्ये नुकत्याच भरलेल्या ‘आयडीसी`च्या वार्षिक प्रदर्शनामध्ये एेश्वर्या माने हिने तयार केलेल्या कंपोस्टिंग यंत्राच्या प्रारूपाला ‘इंडस्र्टीयल डिझाईन बेस्ट स्टुडंट ॲवॉर्ड` ने गौरविण्यात आले. येत्या काळात या यंत्राच्या तंत्रज्ञानाचे पेंटट आणि उत्पादनासाठी स्टार्ट अप कंपनी सुरू करण्याचे तिने नियोजन केले आहे.


इतर ताज्या घडामोडी
नगर जिल्ह्यात दीड लाख हेक्टर पिकांची...नगर ः नगर जिल्ह्यात आॅक्टोबर महिन्याच्या...
पुणे विभागात सव्वापाच लाख हेक्टरचे...पुणे ः चालू वर्षी पावसाळ्याच्या जून ते ऑक्टोबर या...
वाशीममध्ये ‘पोकरा’च्या कामांना गती...वाशीम : जागतिक बँक अर्थसहाय्यीत नानाजी देशमुख...
कृषी कायद्यांवरून द्वेषपूर्ण राजकारण ः...अकोला ः पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी ऐतिहासिक...
लाखांदूर तालुक्यात धान्य साठ्यासाठी सहा...भंडारा : जिल्ह्यातील लाखांदूर तालुक्यातील जिरोबा...
माथाडी कामगारांच्या वादात कोल्हापुरात...कोल्हापूर : येथील शाहू मार्केट यार्डातील गूळ...
जालना जिल्ह्यात १९० शेतकऱ्यांची बांबुला...जालना  : कृषी विज्ञान केंद्राच्या पुढाकाराने...
कापसाच्या पीक कापणीतून दोन गुंठ्यांत २...लोहगाव, जि. औरंगाबाद : लोहगाव महसूल मंडळाच्या...
रत्नागिरीत बारा हजार हेक्टरवरील भात,...रत्नागिरी ः जिल्ह्यात झालेल्या अतिवृष्टीमुळे १०...
नांदेड जिल्ह्यात आर्द्रतेच्या नावाखाली...नांदेड : राज्यात परतीच्या पावसामुळे शेतकऱ्‍...
मदत लवकरच शेतकऱ्यांच्या खात्यांवर ः डॉ...परभणी : ‘‘नैसर्गिक संकटात राज्य सरकार...
देवळा तालुक्यात उन्हाळ कांद्याच्या...देवळा, जि. नाशिक : एका बाजूला कांदा खरेदी बंद...
पाच एकरातील सोयाबीनला लावली आगयवतमाळ : केवळ अतिवृष्टीग्रस्त (६५ मिलिमीटरवर)...
उद्या सर्व मंत्र्यांचे काळी फीत बांधून...मुंबई ः सीमाभागात दरवर्षी १ नोव्हेंबर हा कर्नाटक...
भोसे, मरवडे मंडलांतील १९६ द्राक्ष...मंगळवेढा, जि. सोलापूर ः गतवर्षीच्या...
सोलापूर जिल्ह्यात रोपवाटिका योजनेच्या...सोलापूर : जिल्ह्यातील भाजीपाला उत्पादनाला...
पंढरपूर बाजार समितीत वजनावर केळीची...सोलापूर : पंढरपूर कृषी उत्पन्न बाजार समितीमध्ये...
विदर्भ, मराठवाड्यात गुरुवारपासून आंदोलन...अकोला ः आॅक्टोबरमधील परतीच्या पावसाने संपूर्ण...
‘स्वाभिमानी’ची ऊस परिषद सोमवारी ऑनलाइनकोल्हापूर : संपूर्ण राज्याचे लक्ष लागलेल्या...
रब्बी हंगामातील पिकांचे व्यवस्थापनरब्बी पिकांच्या लागवडीसाठी योग्य जमिनीची निवड,...