agricultural stories in Marathi, cotton farmer Vijay Ingale yashkatha | Agrowon

नियोजन खरिपाचे : ठिबक, खत व्यवस्थापन ठरले उत्तम कपाशीचे गमक
विनोद इंगोले
शनिवार, 25 मे 2019

शेतकरी ः विजय इंगळे
चित्तलवाडी, ता. तेल्हारा, जि. अकोला
संपर्क ः ९६०४०५६९४४, ७९७२९३५९२७

पिकाला पाणी देण्याच्या पद्धतीत केलेला छोटासा बदल आणि त्याला तंत्रज्ञानाची जोड देण्यासाठी घेतलेला पुढाकार हे चित्तलवाडी (ता. तेल्हारा, जि. अकोला) येथील विजय इंगळे यांच्या कापसातील उत्पादकता वाढीचे गमक ठरले आहे. कापसाची ठिबकवर लागवड करत खतांच्या उत्तम नियोजनातून त्यातून कपाशीचे सातत्यपूर्ण उत्तम उत्पादन घेत आहे.

शेतकरी ः विजय इंगळे
चित्तलवाडी, ता. तेल्हारा, जि. अकोला
संपर्क ः ९६०४०५६९४४, ७९७२९३५९२७

पिकाला पाणी देण्याच्या पद्धतीत केलेला छोटासा बदल आणि त्याला तंत्रज्ञानाची जोड देण्यासाठी घेतलेला पुढाकार हे चित्तलवाडी (ता. तेल्हारा, जि. अकोला) येथील विजय इंगळे यांच्या कापसातील उत्पादकता वाढीचे गमक ठरले आहे. कापसाची ठिबकवर लागवड करत खतांच्या उत्तम नियोजनातून त्यातून कपाशीचे सातत्यपूर्ण उत्तम उत्पादन घेत आहे.

विहीर, बोअरवेलसारख्या संरक्षित स्रोतांमुळे पाण्याची उपलब्धता असलेल्या विदर्भामध्ये सिंचनासाठी पाटपाण्याची पद्धती रुढ होती. त्यात २००१ मध्ये तर कपाशीची ठिबकवर लागवड होऊ शकते; हा विचारही अनेकांना मानवणारा नव्हता. चित्तलवाडीच्या विजय इंगळे यांची संयुक्‍त कुटुंबाची ८० एकर शेती असून, संपूर्ण कपाशी लागवड करत. कापूस शेतीत त्याचे प्रयोग सुरू असत. या प्रयोगांची दखल घेत २००१ मध्ये अकोल्याचे तत्कालीन जिल्हाधिकारी एकनाथ डवले, तत्कालीन तेल्हारा तालुका कृषी अधिकारी कुंवरसिंह मोहने, अशोक अग्रवाल यांनी विजय इंगळे यांना कपाशीसाठी ठिबक सिंचन करण्यासाठी प्रोत्साहन दिले. त्यांच्या सल्ल्यानुसार विजय इंगळे यांनी संपूर्ण ८० एकर शिवार ठिबकखाली आणले. पूर्वी पाटपाणी सिंचन पद्धतीमध्ये एकरी १० ते १२ क्‍विंटल कपाशी उत्पादन मिळत असे. ठिबक सिंचनानंतर नॉनबीटी कपाशीचे उत्पादन १७ ते १८ क्‍विंटलपर्यंत पोचले. २००२ पासून काही क्षेत्रावर बीटी कपाशीची लागवड केली. या कपाशीचे उत्पादन एकरी २२ ते २३ क्‍विंटलवर पोचले. यात ठिबकद्वारे पाणी व खत व्यवस्थापनाचा मोठा वाटा असल्याचे विजय इंगळे सांगतात.
१९९७-९८ मध्ये भारतात केंद्र सरकारच्या वतीने घेण्यात आलेली बीटी कपाशीची पहिली चाचणी विजय इंगळे यांच्या शेतावर घेण्यात आली होती. एका एकरावर बीटी व नॉनबीटी वाणाची लागवड या चाचण्यांतर्गंत केली होती. विजय इंगळे यांची प्रयोगशीलता व तंत्रज्ञानाचा अंगीकार करण्याची पद्धतीमुळे कपाशी वाणांच्या चाचण्या घेतल्या गेल्या.

असे आहे व्यवस्थापन
ठिबक सिंचनाचे फायदे ः

  • जमीन वापसास्थितीत राहते. पावसाळा असल्यासारखा परिणाम साधला जात असल्याने पिकाला तो पोषक ठरतो.
  • पाण्यासोबतच विद्राव्य खते देता येतात. त्यामुळे मजूर आणि वेळेची देखील बचत होते.
  • कापूस वेचणी सुरू झाली त्या वेळी देखील पिकाला अन्नद्रव्याची गरज राहते. काही बोंड वेचली जातात तर काही बोंड परिपक्‍व होण्याच्या स्थितीत झाडावर असतात. अशा अवस्थेत अन्नद्रव्याची गरज भागविणे हे पिकाच्या निकोप वाढीसाठी महत्त्वाचे ठरते. ठिबकद्वारे विभागून अनेकवेळा अन्नद्रव्ये देणे शक्य होते.
  • वेचणी काळात खत दिल्यामुळे झाडाची पाने हिरवी राहतात. पाने हिरवी राहिल्याने प्रकाश संश्लेषणाची क्रिया सुरू राहून मालाचा दर्जा आणि वजन चांगले मिळते. झाडावरील कापूस वेचणीनंतर देखील पाने हिरवे ठेवण्याचे कसब ठिबकमुळे साधता येते.

खत व्यवस्थापन ः

  • पावसाळी वातावरणामध्ये मजुरांच्या साह्याने खत दिले जाते. त्यामध्ये १०ः२६ः२६ एकरी एक पोते, डीएपी आणि युरिया एकरी पोते याप्रमाणे दिले जाते.
  • कपाशीची वाढ झाल्यानंतर ठिबकद्वारे खतांचे नियोजन केले जाते. ०ः०ः५०, ०ः५२ः३४ आणि मॅग्नशिअम सल्फेट, ०ः१२ः६१ अशा ग्रेडची खते ते वापरतात.
  • पावसाळा संपल्यानंतर झाडावर कच्चा माल असल्याने झाडाला अन्नद्रव्याची अधिक गरज असते. ही गरज ओळखून खते देण्याचे नियोजन त्यांनी केले आहे. या काळात ओलावा कमी झाल्याने खते देणे केवळ ठिबकनेच शक्‍य होत असल्याचे ते सांगतात.
  • कपाशीची अवस्था आणि त्यावरील मालधारणा लक्षात घेऊन निरीक्षणाअंती आठवडी किंवा पंधरा दिवसांनी याप्रमाणे दोन ते तीन हप्ते ते देतात. एकरी बारा ते साडेबारा किलो या प्रमाणात विद्राव्य खते या प्रमाणात मात्रा देतात. कपाशीच्या अपेक्षित उत्पादकता वाढीसाठी खत आणि पाणी नियोजन हेच घटक महत्त्वाचे ठरतात, असे ते सांगतात.

कीडनिरीक्षणावर राहतो भर

कपाशीच्या लागवडीनंतर ४५ दिवसांपर्यंत कोणत्याही कीडरोगाचा प्रादुर्भाव होत नाही. त्यानंतर मावा, तुडतुडे यांसारख्या किडींचा प्रादुर्भाव होतो. कपाशीच्या झाडावरील शेंड्याकडील पान पालटून पाहिल्यास त्यावर सर्व किडी दिसून येतात. त्याकरिता दररोज सकाळी निरीक्षण केले पाहिजे, असे विजय इंगळे सांगतात. कीडरोगाच्या नियंत्रणाचा निर्णय निरीक्षणाअंती आणि त्यांची आर्थिक नुकसान पातळी लक्षात घेऊन करतात. बिजी-२ हा जीन नजीकच्या काळात गुलाबी बोंड अळीला प्रतिकारक्षम उरला नाही. परिणामी, फेरोमॉन ट्रॅपच्या वापरावर त्यांनी भर दिला आहे.

 

इतर यशोगाथा
फळबागा, मिश्रपिके, सिंचनासह शेती केली...मौजे रेवगाव (ता. जि. जालना) येथील अनिल व विनोद या...
आर्थिक प्रगती युवकाने निवडला फूलशेतीचा...बी.कॉम, एमबीए पदवी घेतल्यानंतर नोकरीच्या पाठी न...
प्रयोगशील, प्रगतिशील शेतीत रमलेले जाधव...नाशिक जिल्ह्यातील कसबे सुकेणे (ता. निफाड) येथे...
अमेरिकेतील भातशेतीची शिवारफेरीअमेरिकेतील कॅलिफोर्निया राज्यामध्ये सॅक्रामेंटो...
पीक बदलातून दिली नवी दिशाशिरपूर जैन (ता. मालेगाव, जि. वाशीम) येथील...
हरभऱ्याने केले आर्थिक दृष्ट्या सक्षम यवतमाळ जिल्ह्यातील पुसद, महागाव, उमरखेड या तीन...
अनेक वर्षांपासून जोपासला देशी केळीचा...सांगली जिल्ह्यातील कुंभारगाव येथील किरण बबन लाड...
नफा देणारी पीकपध्दती, विक्रीकौशल्य अन...यवतमाळ शहरापासून चार किलोमीटवरील पारवा येथील...
जलसंधारणांच्या कामातून राऊतवाडी झाले...सातारा जिल्ह्यातील अनेक गावांमधून लोकसहभाग,...
देशी टोमॅटो, कंटूरवरील चारा अन नैसर्गिक...बहुतांश टोमॅटो उत्पादक संकरित वाणांचाच वापर करतात...
काही पिके उत्पन्नासाठी, तर काही आईसाठी...पीक फेरपालट हा सुभाष शर्मा यांच्या शेतीतील...
शृंगारे यांची शेती खरोखरच ‘सोन्या’वाणी !टाकळगव्हाण (जि. हिंगोली, ता. कळमनुरी) येथील...
शीतगृहात ठेवली शेवंती आणि मिळविला...पुणे जिल्ह्यातील चांडोली (खुर्द) येथील भिकाजी...
शर्मांनी तयार केली श्रमांवर आधारित...शेतात राबायला मजूर नाहीत आणि मिळालेच तरी वाढलेली...
मार्केट डिमांडनुसार देशी वाल, इंदूरी...कोणत्या बाजारात केव्हा, काय का चालतं? कितीला...
‘निर्मिती’ची स्वयंरोजगारातून वेगळी ओळखनगर जिल्ह्याच्या संगमनेर तालुक्यातील दुष्काळी...
करार शेतीतून गवसली आर्थिक समृद्धीची वाटपरतवाडा (जि. अमरावती) येथील रूपेश उल्हे यांनी...
दोन आंतरपिकांसह रसायनमुक्त वांग्याचे...बाजारपेठेतील मागणीनुसार व्यावसायिक पीक पद्धतीची...
मातीची सुपीकता, सेंद्रिय कर्ब वाढविणारा...शेतीत सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे जमिनीची...
उत्पादन दीडपटीने वाढवणारी कंटूर...कालच्या भागात (ता.२ )आपण यवतमाळ येथील सुभाष शर्मा...