agricultural stories in Marathi, cultivation of greengram | Agrowon

तयारी खरिपाची : वेळेवर मुगाची लागवड महत्त्वाची..
डॉ. जीवन कतोरे
बुधवार, 29 मे 2019

जूनच्या शेवटच्या आठवड्यात किंवा माॅन्सूनचा पुरेसा पाऊस पडल्यावर शक्य तेवढ्या लवकर पेरणी करावी. प्रतिहेक्टरी १२ ते १५ किलो बियाणे लागते. सुधारित व प्रमाणित बियाण्यांचा वापर करावा. स्वत:जवळचे बियाणे दर तीन वर्षांनी बदलावे.

जूनच्या शेवटच्या आठवड्यात किंवा माॅन्सूनचा पुरेसा पाऊस पडल्यावर शक्य तेवढ्या लवकर पेरणी करावी. प्रतिहेक्टरी १२ ते १५ किलो बियाणे लागते. सुधारित व प्रमाणित बियाण्यांचा वापर करावा. स्वत:जवळचे बियाणे दर तीन वर्षांनी बदलावे.

मूग लागवडीसाठी पाण्याचा योग्य निचरा होणारी मध्यम ते भारी (३० ते ४५ सेंमी. खोल) पोताची जमीन निवडावी. हे पीक आम्लविम्ल परिस्थितीतसुद्धा चांगले तग धरू शकते. चोपण व क्षारयुक्त जमिनीमध्ये याची लागवड करू नये. मृगाचा पहिला चांगला पाऊस पडून गेल्यावर वखराच्या उभ्या-आडव्या पाळ्या देऊन जमीन भूसभुशीत करावी. जूनच्या शेवटच्या आठवड्यात किंवा मॉन्सूनचा पुरेसा पाऊस पडल्यावर शक्य तेवढ्या लवकर पेरणी करावी. उशिरा पेरलेल्या पिकास लवकर पेरलेल्या पिकाबरोबर फुले येतात आणि त्याच्या कायिक वाढीस पुरेसा अवधी मिळत नाही. त्यामुळे पिकाची वाढ कमी होऊन फुले, शेंगा कमी लागतात. परिणामी, उत्पादनात मोठी घट येते. पेरणीस उशीर झाला, तर झाडाची वाढ पुरेशी होत नाही. त्यावर भुरी रोग व रस शोषणाऱ्या किडींचा प्रादुर्भाव होण्याची शक्यता असते.

बियाणे प्रमाण

  • प्रतिहेक्टरी १२ ते १५ किलो.
  • सुधारित व प्रमाणित बियाण्यांची निवड करावी.
  • स्वत:जवळचे बियाणे दर तीन वर्षांनी बदलावे. घरचेच बियाणे वापरावयाचे असल्यास चाळणी करून एकसारखे बियाणे वापरावे. बियाण्यांची उगवणक्षमता पेरणीअगोदर तपासून घ्यावी.

बीज प्रक्रिया : (प्रतिकिलो बियाणे)
भूरी, मुळकूज रोगाचा प्रादुर्भाव होऊ नये, यासाठी कार्बेन्डान्झीम १ ग्रॅम अधिक थायरम २ ग्रॅम  किंवा ट्रायकोडर्मा ४ ग्रॅम

जीवाणू संवर्धक

  • चवळी गटाच्या रायझोबियम जीवाणू संवर्धकाची प्रक्रिया केल्यास नत्र शोषणाची क्रिया जोमाने होते. उत्पादन १० ते १७ टक्क्यांपर्यंत वाढ होते.
  • स्फुरद विरघळविणारे जीवाणू संवर्धक (पीएसबी) प्रक्रिया केल्यास जमिनीतील अद्राव्य स्फुरद जीवाणूंमुळे विरघळून पिकाला उपलब्ध होतो. त्यामुळे शिफारशीत रासायनिक खताची ५० टक्के मात्रा वापरूनसुद्धा उत्पादनात वाढ मिळते.

     प्रमाण ः २५ ग्रॅम प्रति किलो
     बीज प्रक्रिया ः  प्रथम १२५ ग्रॅम गूळ एक लिटर गरम पाण्यात विरघळून घ्यावा. थंड द्रावणात २५० ग्रॅम जीवाणू संवर्धक मिसळून लेप तयार करावा. प्रतिदहा किलो बियाण्यास प्रक्रिया करावी. बियाणे सावलीत वाळवावे. साधारणपणे २४ तासांच्या आत पेरणी करावी. बियाण्यास बुरशीनाशकाची प्रक्रिया आधीच केली असल्यास अशा बियाण्यास संवर्धक दीडपट वापरावे.
पेरणी

  • ओळीत ३० सें. मी. अंतर ठेवावे. सेंद्रिय पदार्थाचे प्रमाण कमी असणाऱ्या जमिनीत आंतरमशागतीच्या सोयीनुसार ३७.५ किंवा ४५ सें. मी.पर्यंत अंतर वाढवावे.
  •   बियाणे योग्य खोलीवर पेरावे. उथळ पेरल्यास ओल न मिळाल्यास बियाणे उगवणार नाही. जास्त खोल पेरल्यास बियाण्यांचा अंकुर जमिनीच्या वर येण्यास वेळ लागेल किंवा वर येऊ शकणार नाही.
  • बियाणे ५ ते ६ सें. मी. खोलीवर पेरावे.

जाती
बी. एम. २००३-२  या जातीचे हेक्टरी १० ते १२ क्विंटल, एकेएम ८८०२   या जातीचे हेक्टरी  १० ते ११ क्विंटल, पीकेव्ही ग्रीनगोल्ड  या जातीचे हेक्टरी  १० ते १२ क्विंटल, कोपरगाव  या जातीचे हेक्टरी   ८ ते १० क्विंटल, फुले एम. २  या जातीचे हेक्टरी  ११ ते १२ क्विंटल उत्पादन मिळते.

खत व्यवस्थापन

  •  दुसऱ्या वखराच्या पाळीच्या वेळेस प्रतिहेक्टरी १० टन चांगले कुजलेले शेणखत मिसळावे.
  •  या पिकाला नत्रापेक्षा स्फुरदाची जास्त आवश्यकता आहे. तरीपण सुरवातीच्या काळात पीक जोमदारपणे वाढण्याच्या दृष्टीने प्रतिहेक्टरी २० किलो नत्र आणि ४० किलो स्फुरद ही खतमात्रा पेरणीच्या वेळेस द्यावी. नत्र व स्फुरद एकाच वेळी पेरणीच्या वेळेस जमिनीत बियाण्यांच्या खाली पेरून द्यावे.

आंतरमशागत
 पीक ४५ दिवसांपर्यंत तणमुक्त ठेवणे आवश्यक आहे. त्यानंतर पिकाची वाढ झपाट्याने होऊन जमीन झाकली जात असल्यामुळे त्यामध्ये तण जोमाने वाढू शकत नाही. त्याकरिता एक महिन्याच्या आत पिकाला दोनवेळा डवरणीच्या पाळ्या आणि एक निंदण आवश्यकतेनुसार करावी.

- डॉ. जीवन कतोरे, ९९७००७०९४४
(कृषी महाविद्यालय, नागपूर)

टॅग्स

इतर ताज्या घडामोडी
मराठवाड्यातील चार जिल्ह्यांत पाऊसऔरंगाबाद / जालना : औरंगाबाद, जालना या दोन...
सोलापुरातील कांदा उत्पादकांच्या...सोलापूर : राज्यातील कांदा उत्पादक...
कोयना धरणात ४४.७० टीएमसी उपयुक्त...सातारा  ः कोयना धरणाच्या पाणलोट क्षेत्रात...
पुणे जिल्ह्यातील पूर्व भागात पावसाची...पुणे  : जवळपास आठवडाभराच्या विश्रांतीनंतर...
`कुकडी`तून घोड धरणात पाणी सोडण्याची...न्हावरे, जि. पुणे   ः पावसाळा सुरू होऊन...
विद्राव्य खतांना अनुदान देण्याची मागणीकापडणे, जि. धुळे   ः विद्राव्य खतांना...
नगर जिल्ह्यात पाचशे वैयक्तिक पाणीयोजना...नगर  ः पावसाळा सुरू होऊन दीड महिना उलटला;...
सोलापुरात कृषी विभाग शेतकऱ्यांना देणार...सोलापूर : जिल्हा परिषदेच्या कृषी समितीने...
जळगाव बाजार समितीत ज्वारी, बाजरी,...जळगाव  : कृषी उत्पन्न बाजार समितीत...
नाणार रिफायनरी प्रकल्पाच्या समर्थनासाठी...रत्नागिरी  ः नाणार येथे ग्रीन रिफायनरी...
मुख्यमंत्री कोण होणार हे जनता ठरवेल ः...नाशिक  : मुख्यमंत्री कोण होणार हे जनता ठरवेल...
द्राक्ष शेतीत संघटनात्मक कार्यपद्धती...नाशिक : जागतिक द्राक्ष निर्यातीत नाशिक जिल्ह्याचा...
बुलडाणा जिल्ह्यात दुष्काळी स्थितीचा...नांदुरा, जि. बुलडाणा   ः तालुक्यात...
नांदेड, परभणी, हिंगोलीत पाऊसनांदेड : नांदेड, परभणी, हिंगोली जिल्ह्यांतील २८...
सांगली जिल्ह्यातील ४६८ गावांमधील...सांगली  : जिल्ह्यात ४६८ गावांमधील गावठाणांचा...
लातूर, उस्मानाबाद, जालना, बीड...लातूर : लातूर, उस्मानाबाद, जालना आणि बीड...
अकोला जिल्ह्यात दुबार पेरणीचे संकटअकोला ः पावसाचा खंड आणि त्यातच दिवसाचे...
जलसंधारण कामासाठी जलशक्ती योजना :...वाल्हे, जि. पुणे  : राज्यात जलयुक्त...
अनधिकृत बंधारे काढण्यासाठी ‘स्वाभिमानी’...नगर  : भंडारदरा धरणापासून ते ओझर...
बचत गटांना प्रोत्साहनासाठी ‘हिरकणी...सोलापूर  : राज्याच्या औद्योगिक आणि आर्थिक...