agricultural stories in Marathi, Human wastewater valuable to global agriculture, economics | Agrowon

शहरी सांडपाण्यातून मिळवता येतील खते
वृत्तसेवा
रविवार, 26 ऑगस्ट 2018

मानवी टाकाऊ घटकांचा समावेश असलेल्या सांडपाण्यामध्ये पोषणमूल्ये भरपूर असतात. त्यातील नत्र, स्फुरद आणि पालाश अशा पोषक घटकांचा पुनर्वापर खते म्हणून कृषी उत्पादकता वाढीसाठी करणे शक्य असल्याचे इल्लिनॉईज विद्यापीठामध्ये केलेल्या संशोधनात दिसून आले आहे. हे संशोधनाचे निष्कर्ष जर्नल नेचर सस्टेनेबिलिटीमध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहेत.

मानवी टाकाऊ घटकांचा समावेश असलेल्या सांडपाण्यामध्ये पोषणमूल्ये भरपूर असतात. त्यातील नत्र, स्फुरद आणि पालाश अशा पोषक घटकांचा पुनर्वापर खते म्हणून कृषी उत्पादकता वाढीसाठी करणे शक्य असल्याचे इल्लिनॉईज विद्यापीठामध्ये केलेल्या संशोधनात दिसून आले आहे. हे संशोधनाचे निष्कर्ष जर्नल नेचर सस्टेनेबिलिटीमध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहेत.

वाढत्या शहरीकरणामुळे सांडपाण्याच्या प्रमाणामध्येही प्रचंड वाढ झाली आहे. सांडपाण्यामुळे पाण्याचे स्रोत खराब होत असून, प्रदूषणाचे प्रमाण वाढत आहे. अर्बाना कॅम्पेन येथील इल्लिनॉईज विद्यापीठातील संशोधकांनी मानवी विष्ठेचा समावेश असलेल्या सांडपाण्याच्या पुनर्वापरासाठी नवे प्रारूप विकसित केले आहे. या पाण्यातील नायट्रोजन, पोटॅशिअम आणि फॉस्फरस वेगळे करून त्याचा वापर कृषी क्षेत्रामध्ये पिकाच्या उत्पादकता वाढीसाठी करता येईल.

स्थापत्य आणि पर्यावरण अभियांत्रिकीचे प्रा. जेरेमी गेस्ट यांनी सांगितले, की पिकाच्या वाढीसाठी आपण खतांचा वापर करतो. त्यामध्ये नत्र, स्फुरद आणि पालाश अशा मूलद्रव्यांचा समावेश असतो. ही सारी मूलद्रव्ये मानवी विष्ठेसह सांडपाण्यामध्ये असतात. सांडपाण्यावर प्रक्रिया करणाऱ्या प्रकल्पामध्ये वेगळी करणे शक्य आहे. या एकरेषीय स्रोत प्रवासाचे अभियांत्रिकीद्वारे पोषक घटकांच्या चक्रामध्ये रूपांतर शक्य असून, त्यातून अनेक संधी तयार होतील. त्याचा पर्यावरण, अर्थव्यवस्था आणि कृषीक्षेत्राला फायदा होईल.

  • संशोधकांच्या गटाने सहा खंडातील ५६ मोठ्या शहरांचा अभ्यास केला. तेथील सांडपाण्याच्या पुनर्वापरासंदर्भात विचार केला. त्यात वाहतुकीचे अंतर, लोकसंख्या, पिकाची घनता, पिकाची पोषक घटकांची गरज यांचा समावेश होता.
  • सांडपाण्याचा सरळ शेतीसाठी वापर करण्यामध्ये आरोग्याच्या सुरक्षिततेच्या समस्या उद्भवू शकतात. त्यामुळे पाण्यावर योग्य प्रक्रिया करण्याची आवश्यकता असते. ज्या शहरांच्या शेजारी शेती आहे, अशा ठिकाणी प्रक्रिया केलेल्या पाण्यांचा वापर शक्य आहे. अशी ठिकाणी आफ्रिका, आशिया आणि युरोपमध्ये मोठ्या प्रमाणात आहेत. ज्या ठिकाणी पाण्याची वाहतूक करण्याची गरज आहे, तिथे ते थोडेसे आव्हानात्मक ठरते. कारण, पाण्याच्या एकूण प्रमाणाच्या तुलनेमध्ये त्यात पोषक घटकांचे प्रमाण कमी असते.
  • काही शहरामध्ये अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून तीव्र उत्पादनांची निर्मिती करावी लागते. त्यामुळे दीर्घ अंतरापर्यंत वाहतूक करणे परवडू शकेल. ही उत्पादने सध्याच्या स्फटिकरूपी खतांप्रमाणेच असतील.
  • सध्या अनेक विकसनशील देशांना खते आयात करावी लागतात. त्यासाठी त्यांच्या अर्थव्यवस्थेचा मोठा भाग व्यापला जातो. या नव्या प्रकल्पांमुळे हा खर्च वाचून आर्थिक स्वयंपूर्णतेला चालना मिळू शकते.
  • ट्रीमर म्हणाले, की इजिप्त येथील कैरो शहराचे उदाहरण घेता येईल. येथील सांडपाण्यातील नत्र वेगळा करून वापरणे शक्य झाल्यास सध्या आयात केल्या जाणाऱ्या खतांमध्ये अर्ध्याने बचत होऊ शकते. हीच बाब सब सहारण आफ्रिकेतही शक्य आहे.
  • मात्र, अमेरिकेतील न्यूयॉर्क आणि बोस्टनसारखी शहरे शेतीक्षेत्रापासून खूप दूर आहेत. त्याऐवजी मध्यपश्चिमेतील शिकागो शहरामध्ये हे प्रारूप चांगल्या प्रकारे कार्यरत होईल, असे वाटते.
  • गेस्ट यांनी सांगितले, की जागतिक पातळीवर अनेक देशांतील शहरांचे या संशोधनामध्ये विश्लेषण केले असले तरी प्रत्येक शहराचा पुन्हा वेगळेपणाने अभ्यास करावा लागेल. त्यातील सांडपाण्याचे प्रकल्प, त्यातून उपलब्ध होणाऱ्या अन्नद्रव्यांचे प्रमाण याचे विश्लेषण करून रणनिती ठरवावी लागेल.

इतर ताज्या घडामोडी
बटाटा, टोमॅटोतील उशिरा येणाऱ्या करपा...बटाटा आणि टोमॅटो यांसारख्या पिकांमध्ये प्रचंड...
राज्यातील ३४ जिल्हा परिषद अध्यक्षपदाची...मुंबई ः राज्यातील ३४ जिल्हा परिषद अध्यक्षपदाची...
भारत 'या' देशाला देणार कापूस...नागपूर ः मुस्लिम बहूल असलेल्या अझरबैजान देशातील...
कांदा घेऊन जाणाऱ्या ट्रक ड्रायव्हरची...नाशिक : परराज्यांत होणाऱ्या कांद्याच्या...
हमीभाव खरेदी केंद्रावर आली वजनकाटे...अकोला ः शासनाने या हंगामात सुरु केलेल्या आधारभूत...
मराठवाड्यात रब्बी पेरणीला मिळेना गती लातूर : मराठवाड्यातील रब्बी पेरणीची गती...
परभणी जिल्ह्यात कापूस वेचणीसाठी...परभणी : जिल्ह्यात यंदाच्या हंगामात सद्य:स्थितीत...
अरुणा प्रकल्पग्रस्तांनी मांडले...सिंधुदुर्ग : आयुक्त कार्यालयावर ‘दे धडक बेधडक’...
पाण्याच्या निचऱ्यासाठी गादीवाफ्यावर धान...भंडारा ः‘पावसाच्या पाण्याचा योग्य निचरा...
अस्मानीमुळे नुकसान सोसवेना, चालविली...नाशिक : अगदी प्रतिकूल परिस्थितीत भांडवल जमा करून...
अचूक सांख्यिकीमुळे शेती उत्पन्न वाढविणे...नवी दिल्ली: बदलत्या हवामानाच्या आव्हानावर...
पुणे जिल्हा परिषदेत येणार ‘महिला राज’पुणे  : जिल्हा परिषदेच्या नवीन अध्यक्ष...
पुणे बाजार समितीत रताळ्यांची २० टन आवक...पुणे  ःकार्तिकी एकादशीनिमित्ताने पुणे बाजार...
कशामुळे घटले साताऱ्यातील स्ट्राॅबेरीचे...सातारा  ः जिल्ह्यात अतिपावसाचा फटका...
साताऱ्यात पुढील वर्षी सहकारी संस्थांची...सातारा  : आगामी वर्ष हे सहकारातील विविध...
नगर जिल्हा परिषदेतही वाहताहेत...नगर ः राज्यात एकीकडे भाजपला सत्तेपासून दूर...
थकीत पीकविम्यासाठी किसान सभेचा पुण्यात...पुणे  ः बीडमधील शेतकऱ्यांना थकीत पीकविम्याची...
किसान सभेचे सोमवारपासून राज्यभर आंदोलन...पुणे  ः अतिवृष्टीने पिकांचे नुकसान झाले. या...
महाराष्ट्रातील राजकीय घडामोडींचे केंद्र...मुंबई  : भाजपला सत्तेपासून दूर ठेवण्यावर...
भारतीय मक्याचे पुढे काय होते ? जाणून...मका हे एक महत्त्वाचे तृणधान्य आहे. जगातील चार...