agricultural stories in Marathi, importance of Butter Tree | Agrowon

अशक्‍तपणा, अतिसारावर मोह उपयुक्त
अश्विनी चोथे
शनिवार, 26 जानेवारी 2019
  • स्थानिक नाव    :     मोह/मोहटी         
  • शास्त्रीय नाव    :     Madhuca indica Gmel       
  • कुळ    :     Sapotaceaea       
  • इंग्रजी नाव     :     Butter Tree, Madhuka,    honey tree         
  • संस्कृत नाव     :     मधुका        
  • उपयोगी भाग    :     कोवळी फळ, फूल, बिया         
  • उपलब्धीचा काळ    :     कोवळी फळे: मार्च- एप्रिल, फुले: एप्रिल-मे, बिया: मे-जून
  • झाडाचा प्रकार    :     झाड         
  • अभिवृद्धी     :     बिया        
  • वापर    :     शिजवून भाजी, बियांपासून खाद्यतेल.

आढळ ः

  • स्थानिक नाव    :     मोह/मोहटी         
  • शास्त्रीय नाव    :     Madhuca indica Gmel       
  • कुळ    :     Sapotaceaea       
  • इंग्रजी नाव     :     Butter Tree, Madhuka,    honey tree         
  • संस्कृत नाव     :     मधुका        
  • उपयोगी भाग    :     कोवळी फळ, फूल, बिया         
  • उपलब्धीचा काळ    :     कोवळी फळे: मार्च- एप्रिल, फुले: एप्रिल-मे, बिया: मे-जून
  • झाडाचा प्रकार    :     झाड         
  • अभिवृद्धी     :     बिया        
  • वापर    :     शिजवून भाजी, बियांपासून खाद्यतेल.

आढळ ः
 मोहाचे उंच डेरेदार झाड कोकणापासून गडचिरोलीपर्यंत सर्वत्र दिसते. जंगलात डोंगराळ भागात शेताच्या बांधावर, रस्त्याच्या कडेला तसेच माळरानावर मोहाची झाडे वाढलेली दिसतात.

वनस्पतीची ओळख

  •  मोह हा बहुवार्षिक, पानझडी वृक्ष असून साधारण १६ ते २० मीटर उंच व ८० सें.मी. घेरापर्यंत वाढतो.
  •  खोडाचा घेर मोठा, साल तपकिरी रंगाची असून सालीच्या खपल्या पडतात. आंतरसाल लाल असून पांढरा चिक येतो.
  •  झाड डेरेदार असून त्याला अनेक फांद्या असतात. पाने साधी, लंबवर्तुळी देठाजवळ वाटोळी, शेंड्याला एकत्र, एका आड एक येणारी, गडद हिरव्या रंगाची, ७ ते १२ सें.मी. लांब व ४ ते ६ से.मी. रुंद असतात. फुले फिक्कट पिवळी असतात. पिकल्यानंतर गडद तपकिरी होतात. शेंड्याला (साधारण १०-१२) एकवटलेली असतात. फुले मधुर, सुवासिक व झाडाला उलटी लटकलेली असतात. फुले फक्त एक रात्र टिकून नंतर खाली गळून पडतात.
  •  फळे फिक्कट हिरवी, बोरासारखी लांबट व पिकल्यावर पिवळी पडतात. बिया १ ते ४,  चकाकणाऱ्या ३ ते ५ सें.मी. लांब असतात.
  • औषधी गुणधर्म ः
  •  मोहाच्या फुलात ५० ते ६० टक्के साखर तर बियात ६० टक्के तेल व टॅनीन असते.
  •  अतिसरात साल पाण्यात उकळून दोन वेळेस पिण्यास देतात.
  •  हरभरा, मोहाची फुले आणि गूळ यांपासून अशक्तपणावर उपयुक्त असे पदार्थ तयार केले जातात.

टीप ः तज्ज्ञांच्या सल्‍ल्याने उपचार करावेत.

 

पाककृती ः
 कोवळ्या फळांची भाजी
साहित्य : २५० ग्रॅम मोहाची कोवळी फळे, २-३  बारीक चिरलेले कांदे, ५-६  ठेचलेल्या लसूण पाकळ्या, १ चमचा हळद, १-२ चमचा लाल मिरची पावडर,१ चमचा धने पावडर, फोडणीसाठी जिरे, मोहरी, हिंग, तेल, चवीपुरते मीठ व कोंथिबीर.

कृती ः  प्रथम मोहाची कोवळी फळे स्वच्छ धुवून साल काढून घ्यावी. उभी चिरून बिया वेगळ्या करून उकळत्या पाण्यात मऊ होईपर्यंत शिजवून घ्यावीत. थंड झाल्यावर कुस्करून घ्यावे. कढईत तेल गरम करून जिरे, हिंग, मोहरीची फोडणी तयार करावी. नंतर कांदा व लसूण तेलात चांगला शिजवून घ्यावा. त्यात हळद, लाल मिरची पावडर, धने पावडर व कुस्करलेल्या फोडी टाकून चांगले परतवून घ्यावे. चवीप्रमाणे मीठ मिसळावे. बारीक चिरलेली कोंथिबीर घालावी.

टीप ः वाळलेल्या बिया गोळा करून त्यापासून जून जुलै महिन्यात तेल काढले जाते. २-३ वेळा चांगले उकळून घेतल्यावर खाण्यासाठी वापरले जाते.

- अश्विनी चोथे, ७७४३९९१२०६
(क. का. वाघ उद्यानविद्या महाविद्यालय,  नाशिक)

 

टॅग्स

फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
सरकी ढेपेचे दर कडाडल्याने दूध उत्पादक...अकोला : दुधाळ जनावरांना पोषक खाद्य म्हणून खाऊ...
लष्करी अळीपासून कपाशीला धोका नाहीः कृषी...पुणे: राज्याच्या कापूस पिकाला अमेरिकन लष्करी...
खानदेशातही कापसावर लष्करी अळीजळगाव  : खान्देशात जळगाव, धुळे जिल्ह्यांतील...
विधानसभेचा बिगुल वाजलामुंबई: चौदाव्या महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीचे...
कांदा दरस्थिती आढाव्यासाठी केंद्राचे...नाशिक : कांदा दर, आवक स्थितीचा आढावा...
पापड उद्योगातून मिळाले शेतीला आर्थिक बळकहाटूळ (ता. शहादा, जि. नंदुरबार) येथील आशा व...
बाजारपेठेनुसारच पीक लागवडीचे नियोजनआष्टा (ता. वाळवा, जि. सांगली) येथील सौ. मृदुला...
अमेरिकन लष्करी अळीची कपाशीवरही चाल ! (...नगर : अमेरिकन लष्करी अळीने (स्पोडोप्टेरा...
महाराष्ट्रात २१ ऑक्टोबरला मतदान, २४ ला...नवी दिल्ली : महाराष्ट्रासह हरियाना राज्य...
नावीन्यपूर्ण संकल्पना रुजवीत यशस्वी...लासलगाव (जि. नाशिक) येथील शंतनू नानासाहेब पाटील...
औरंगाबाद रेशीम उपसंचालक कार्यालयाला...औरंगाबाद : मराठवाड्याची राजधानी औरंगाबाद येथे...
कोकण कृषी विद्याठाकडून बांबूच्या २६...दाभोळ, जि. रत्नागिरी  : कोकणात व्यावसायिक...
नगर जिल्ह्यात तागावर स्पोडोप्टेरा अळीचा...नगर ः मक्यावर अमेरिकन लष्करी अळीने (स्पोडोप्टेरा...
पावसामुळे खानदेशात उडदाचे नुकसानजळगाव  ः सततच्या पावसामुळे खानदेशात उडदाचे...
नागपूर विभागात तीन गावे लष्करी अळीच्या...नागपूर ः राज्यभरात मक्‍यावरील अमेरिकन लष्करी...
राज्यात अनेक ठिकाणी हलक्या ते मध्यम सरीपुणे ः  कमी दाबाच्या क्षेत्रामुळे राज्यातील...
श्रमशक्तीच्या जागरातून घडवूया समृद्ध...कितीही प्रगती झाली तरी मानवी जीवन, निसर्ग आणि...
शेतकऱ्यांच्या ‘महारोषा’चे काय?मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या नेतृत्वाखालील...
खानदेशात लष्करी अळीकडून ४० टक्के मका...जळगाव  ः खानदेशात मका पिकावर अमेरिकन लष्करी...
नाशिक जिल्ह्यात मका लष्करी अळीच्या...नाशिक  : जिल्ह्यात यंदा अमेरिकन लष्करी अळीचा...