agricultural stories in Marathi, importance of Butter Tree | Agrowon

अशक्‍तपणा, अतिसारावर मोह उपयुक्त

अश्विनी चोथे
शनिवार, 26 जानेवारी 2019
  • स्थानिक नाव    :     मोह/मोहटी         
  • शास्त्रीय नाव    :     Madhuca indica Gmel       
  • कुळ    :     Sapotaceaea       
  • इंग्रजी नाव     :     Butter Tree, Madhuka,    honey tree         
  • संस्कृत नाव     :     मधुका        
  • उपयोगी भाग    :     कोवळी फळ, फूल, बिया         
  • उपलब्धीचा काळ    :     कोवळी फळे: मार्च- एप्रिल, फुले: एप्रिल-मे, बिया: मे-जून
  • झाडाचा प्रकार    :     झाड         
  • अभिवृद्धी     :     बिया        
  • वापर    :     शिजवून भाजी, बियांपासून खाद्यतेल.

आढळ ः

  • स्थानिक नाव    :     मोह/मोहटी         
  • शास्त्रीय नाव    :     Madhuca indica Gmel       
  • कुळ    :     Sapotaceaea       
  • इंग्रजी नाव     :     Butter Tree, Madhuka,    honey tree         
  • संस्कृत नाव     :     मधुका        
  • उपयोगी भाग    :     कोवळी फळ, फूल, बिया         
  • उपलब्धीचा काळ    :     कोवळी फळे: मार्च- एप्रिल, फुले: एप्रिल-मे, बिया: मे-जून
  • झाडाचा प्रकार    :     झाड         
  • अभिवृद्धी     :     बिया        
  • वापर    :     शिजवून भाजी, बियांपासून खाद्यतेल.

आढळ ः
 मोहाचे उंच डेरेदार झाड कोकणापासून गडचिरोलीपर्यंत सर्वत्र दिसते. जंगलात डोंगराळ भागात शेताच्या बांधावर, रस्त्याच्या कडेला तसेच माळरानावर मोहाची झाडे वाढलेली दिसतात.

वनस्पतीची ओळख

  •  मोह हा बहुवार्षिक, पानझडी वृक्ष असून साधारण १६ ते २० मीटर उंच व ८० सें.मी. घेरापर्यंत वाढतो.
  •  खोडाचा घेर मोठा, साल तपकिरी रंगाची असून सालीच्या खपल्या पडतात. आंतरसाल लाल असून पांढरा चिक येतो.
  •  झाड डेरेदार असून त्याला अनेक फांद्या असतात. पाने साधी, लंबवर्तुळी देठाजवळ वाटोळी, शेंड्याला एकत्र, एका आड एक येणारी, गडद हिरव्या रंगाची, ७ ते १२ सें.मी. लांब व ४ ते ६ से.मी. रुंद असतात. फुले फिक्कट पिवळी असतात. पिकल्यानंतर गडद तपकिरी होतात. शेंड्याला (साधारण १०-१२) एकवटलेली असतात. फुले मधुर, सुवासिक व झाडाला उलटी लटकलेली असतात. फुले फक्त एक रात्र टिकून नंतर खाली गळून पडतात.
  •  फळे फिक्कट हिरवी, बोरासारखी लांबट व पिकल्यावर पिवळी पडतात. बिया १ ते ४,  चकाकणाऱ्या ३ ते ५ सें.मी. लांब असतात.
  • औषधी गुणधर्म ः
  •  मोहाच्या फुलात ५० ते ६० टक्के साखर तर बियात ६० टक्के तेल व टॅनीन असते.
  •  अतिसरात साल पाण्यात उकळून दोन वेळेस पिण्यास देतात.
  •  हरभरा, मोहाची फुले आणि गूळ यांपासून अशक्तपणावर उपयुक्त असे पदार्थ तयार केले जातात.

टीप ः तज्ज्ञांच्या सल्‍ल्याने उपचार करावेत.

 

पाककृती ः
 कोवळ्या फळांची भाजी
साहित्य : २५० ग्रॅम मोहाची कोवळी फळे, २-३  बारीक चिरलेले कांदे, ५-६  ठेचलेल्या लसूण पाकळ्या, १ चमचा हळद, १-२ चमचा लाल मिरची पावडर,१ चमचा धने पावडर, फोडणीसाठी जिरे, मोहरी, हिंग, तेल, चवीपुरते मीठ व कोंथिबीर.

कृती ः  प्रथम मोहाची कोवळी फळे स्वच्छ धुवून साल काढून घ्यावी. उभी चिरून बिया वेगळ्या करून उकळत्या पाण्यात मऊ होईपर्यंत शिजवून घ्यावीत. थंड झाल्यावर कुस्करून घ्यावे. कढईत तेल गरम करून जिरे, हिंग, मोहरीची फोडणी तयार करावी. नंतर कांदा व लसूण तेलात चांगला शिजवून घ्यावा. त्यात हळद, लाल मिरची पावडर, धने पावडर व कुस्करलेल्या फोडी टाकून चांगले परतवून घ्यावे. चवीप्रमाणे मीठ मिसळावे. बारीक चिरलेली कोंथिबीर घालावी.

टीप ः वाळलेल्या बिया गोळा करून त्यापासून जून जुलै महिन्यात तेल काढले जाते. २-३ वेळा चांगले उकळून घेतल्यावर खाण्यासाठी वापरले जाते.

- अश्विनी चोथे, ७७४३९९१२०६
(क. का. वाघ उद्यानविद्या महाविद्यालय,  नाशिक)

 

टॅग्स

फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
व्यवसाय स्वातंत्र्यावर गदा नकोचशेतकरीविरोधी कायदे रद्द करण्याबाबतची एक चळवळ...
क्रयशक्ती वाढविणारा हवा अर्थसंकल्पकेंद्रीय अर्थमंत्री निर्मला सीतारामण १ फेब्रुवारी...
कमी फॅटचे दुध पिल्यास म्हतारपण कमी होतं...कमी फॅट(मेद)युक्त दुधाचा आहारामध्ये वापर केल्यास...
विदर्भ, कोकणात आज हलक्या पावसाचा अंदाज पुणे : उत्तरेकडील थंड वाऱ्यांअभावी राज्यात थंडी...
नाशिक जिल्ह्यातील द्राक्ष निर्यातीत ५७...नाशिक : राज्यातून होणाऱ्या द्राक्ष निर्यातीत...
दूध उत्पादक महत्त्वाचा दुवा: हरिभाऊ...औरंगाबाद : जिल्हा दूध संघाच्या एकूणच...
अर्जेंटिनाला होणार आंबा निर्यात पुणे : कोकणातील हापूस आणि मराठवाड्यातील केशर...
गावरान अळूची फायदेशीर व्यावसायिक शेतीसुमारे पंधरा गुंठ्यांत देशी गावरान अळूची शेती...
व्यवस्थापनाला मार्केटिंगची जोड देत...पॅालिहाउसमधील फूलशेतीसाठी एकेकाळी प्रसिद्ध असलेले...
‘पोकरा’ प्रकल्पात कृषी यांत्रिकीकरणाचे...अकोला  ः नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी...
पोपटराव पवार, राहिबाई पोपेरे यांना...नवी दिल्ली : केंद्र सरकारकडून शनिवारी (ता. २५)...
कोयना धरणाच्या पोटात होणार आणखी एक धरणकोयनानगर, जि. सातारा ः येथील कोयना धरणाची...
मराठवाड्यातील चार जिल्ह्यांत केवळ १४...औरंगाबाद : संकटांशी दोन हात करून आपली शेती जिवंत...
खानदेशात रब्बीत अत्यल्प पीक कर्जवाटपजळगाव ः खानदेशात रब्बी हंगामातील पेरण्या जवळपास...
वटवाघळांचा मोर्चा आता द्राक्ष बागांकडेपुणे: वटवाघळांची वस्तीस्थाने आणि अधिवास...
गटाने तयार केला `कोकणरत्न' ब्रॅंडकुर्धे (जि. रत्नागिरी) गावातील श्री नवलाई देवी...
रासायनिक अवशेषमुक्त शेती हेच भवितव्य:...नाशिक : रासायनिक खते व कीटकनाशकांच्या...
विदर्भ, कोकणात उद्यापासून पावसाचा अंदाजपुणे : राज्याच्या किमान तापमानात चढ-उतार सुरूच...
कौशल्य, कृषी, उद्योग विभाग देतील...परभणी: पंतप्रधान कौशल्य विकास योजना आणि...
शेतकरीविरोधी कायद्यांबाबत सहा महिन्यांत...पुणे : शेतकरी आत्महत्यांना पूरक ठरणारे कायदे रद्द...