agricultural stories in Marathi, importance of Ficus racemosa | Agrowon

अशक्तपणा, त्वचा रोगावर उंबर उपयुक्त

अश्विनी चोथे
शनिवार, 12 जानेवारी 2019
  • स्थानिक नाव    : उंबर, औदुंबर          
  • शास्त्रीय  नाव    : Ficus racemosa        
  • इंग्रजी नाव     : Gular Country Fig, Cluster fig  
  • संस्कृत नाव     : उदुंबर, हेमदुग्ध, पवित्रक         
  • कुळ    : Moraceae       
  • उपयोगी भाग    : कोवळी फळे        
  • उपलब्धीचा काळ    : फेब्रुवारी – जून        
  • झाडाचा प्रकार    : झाड       
  • अभिवृद्धी     : पक्ष्यांच्या विष्टेतून        
  • वापर    : भाजी

 

आढळ

  • स्थानिक नाव    : उंबर, औदुंबर          
  • शास्त्रीय  नाव    : Ficus racemosa        
  • इंग्रजी नाव     : Gular Country Fig, Cluster fig  
  • संस्कृत नाव     : उदुंबर, हेमदुग्ध, पवित्रक         
  • कुळ    : Moraceae       
  • उपयोगी भाग    : कोवळी फळे        
  • उपलब्धीचा काळ    : फेब्रुवारी – जून        
  • झाडाचा प्रकार    : झाड       
  • अभिवृद्धी     : पक्ष्यांच्या विष्टेतून        
  • वापर    : भाजी

 

आढळ

  •  उंबराचे वृक्ष महाराष्ट्रात सर्वत्र आढळतात. जंगलात, नदीच्या किनारी, डोंगरकपारीला रस्त्याच्या कडेला शेताच्या बांधावर वाढलेले आढळतात. मंदिर व देवळच्या परिसरात धार्मिकस्थळी उंबराची लागवडही केली जाते.
  •   वनस्पतीची ओळख
  • उंबराचे वृक्ष १० ते १५ मीटर उंचीपर्यंत वाढतात. खोड मोठे, मजबूत असून, फांद्या अनेक पसरलेल्या पांढरट करड्या रंगाच्या, गुळगुळीत असतात.
  • पाने साधी, एका आड एक, सदाहरित, लंबवर्तुळाकार-अंडाकृती असतात.
  • पाने ७ ते १५  सें.मी. लांब व ३ ते ६ सें.मी. रुंद, टोकाकडे साधारण निमुळती दोन्ही पृष्ठभाग गुळगुळीत, वरचा भाग चकाकणारा असतो.
  • फुले सूक्ष्म, गोल आकाराच्या फळासारख्या पुष्पमंजिरीत येतात. ही फुले झाडाच्या मुख्य खोडावर, तसेच फांद्यावर येतात. तयार झालेली फळे हिरव्या रंगाची पिकल्यावर लालसर रंगाचे बनतात.
  • फुले एकलिंगी गोलाकार फुलाच्या आतील भागात सूक्ष्म नर मादी व वांझ फुले असतात. नरफुले टोकाकडील वरील बाजूस असतात, तर मादी फुले टोकाकडील बाजूस असतात.
  • नर व मादी फुलांच्यामध्ये वांझ फुले असतात. फळाच्या वरच्या बाजूस देठाच्या खालच्या बाजूस लहानसे छिद्र असते. या छिद्रातून परागीभवन करणारे लहान कीटक आत शिरतात व परागीभवन करतात. त्यानंतर फळ वाढू लागते.
  • फळे गोलाकार, वरील बाजूस नाजूक लव असणारी असतात. पिकल्यावर लाल होतात.  बिया अनेक, लहान,  पिवळ्या रंगाच्या असतात.

 

औषधी उपयोग

  • उंबराचे मूळ, साल, पाने, फळ व चीक औषधात वापरतात.  
  • उंबराची पिकलेली फळे रक्त वाहणाऱ्या सर्व रोगात वापरतात.
  • कफाबरोबर नाकांतून रक्त वाहत असेल, लघवीतून रक्त जात असेल, तर ह्याचे फळ खायला देतात.
  • लहान मुलांना उलट्या, जुलाब, अशक्तपणावर चिकाचे १० थेंब दुधातून दिले जातात.
  • उंबरच्या मुळातून जे पाणी निघते ते अतिशय पौष्टिक असते. गोवर व मधुमेहात हे पाणी गुणकारी आहे.
  • साल आंघोळीच्या पाण्यासोबत त्वचारोगासाठी वापरली जाते. याच्या कोवळ्या पानाचे चूर्ण मधात मिसळून पित्तावर दिले जाते.

टीप ः तज्ज्ञांच्या सल्याने औषधोपचार करावेत.

कच्च्या उंबराच्या फळांची भाजी  
साहित्य : २५० ग्रॅम उंबराची फळे, १-२ बारीक चिरलेले कांदे, ६-७ ठेचलेल्या लसूण पाकळ्या, १-२ चमचे लाल मिरची पावडर, १ चमचा हळद, १ चमचा धने पूड, फोडणीसाठी हिंग, जिरे, मोहरी, तेल, मीठ चवीप्रमाणे.
कृती:
प्रथम उंबराची कच्ची फळे स्वछ धुऊन उभी चिरून घ्यावीत. नंतर एका कढईत तेल गरम करून त्यात जिरे, मोहरी, हिंगाची फोडणी करून घ्यावी. तेलात कांदा, लसूण चांगला परतून लाल मिरची पावडर, हळद, धने पूड व कापलेले फळे टाकून चांगले परतून घ्यावे. चवीप्रमाणे मीठ घालावे. १० ते १५ मिनिट झाकण ठेवून शिजवून घ्यावे.    
टीपः काही भागांत पिकलेले फळेही खाल्ली जातात. 

- अश्विनी चोथे, ७७४३९९१२०६
(क. का. वाघ उद्यानविद्या, महाविद्यालय, नाशिक)


इतर अॅग्रो विशेष
सर्वाधिक दर मोजक्याच कांद्यालानगर ः वाढलेल्या कांदादराचा गेल्या महिनाभरापासून...
पशुखाद्य दर गगणाला भिडलेसांगली ः दुष्काळ व अतिवृष्टीचा फटका पशुखाद्य...
शेवंतीचे तीन वाण लवकरच पुणेः शेतकऱ्यांना शेवंतीच्या पांरपरिक वाणांना...
उत्तर प्रदेशात ‘एसएपी’त बदल नाहीनवी दिल्ली: उत्तर प्रदेश सरकारने सलग दुसऱ्या...
उसाचे ३८ गुंठ्यांत तब्बल १४७ टन उत्पादनकोल्हापूर जिल्ह्यातील कवठेगुलंद (ता. शिरोळ) येथील...
कमी कालावधीचा दोडका देतोय चांगला नफागेल्या दोन, तीन महिन्यांत झालेल्या पावसामुळे पुणे...
तापमानात चढ-उतारपुणे ः अरबी समुद्राच्या आग्नेय भागात असलेले कमी...
जीवघेणा बाजारदेशात बोगस, भेसळयुक्त, अनधिकृत कीडनाशकांचा वापर...
मत्स्यदुष्काळ का जाहीर होत नाही?शासनाचे मत्स्यदुष्काळाबाबतचे धोरण अत्यंत चुकीचे...
धुळे ९.४ अंश; थंडीत हळूहळू वाढपुणे ः आकाश निरभ्र झाल्याने थंडीत हळूहळू वाढ होऊ...
साईप्रवरा शेतकरी कंपनीची उलाढाल पोचली...नगर जिल्ह्यातील चिंचोली (ता. राहुरी) परिसरातील...
उन्हाळी नाचणी लागवडीचा यशस्वी प्रयोगकोल्हापूर : राज्यात उन्हाळी नाचणीचे यशस्वी...
बाजारात रानमेवा खातोय भावअकोला ः गुलाबी थंडीची चाहूल लागताच बाजारात विविध...
बोगस कीडनाशकांची विक्री ४००० कोटींवर ! पुणे : देशातील शेतकऱ्यांचे उत्पन्न दीडपट...
शेतकऱ्यांचा त्रास कमी करण्यासाठी ‘...सोलापूर : ठाकरे सरकारकडून किचकट ऑनलाइन...
राज्यातील साखर उत्पादन घटणारपुणे: राज्यातील साखर उत्पादन आधीच्या अंदाजाच्या...
भविष्यात देशी कपाशीला गतवैभव प्राप्त...परभणी: देशी कपाशीचे वाण रसशोषण करणाऱ्या किडीसाठी...
नुकसानग्रस्त शेतकऱ्यांसाठी २२७ कोटी...मुंबई: राज्यात जुलै ते ऑक्टोबर दरम्यान...
बेदाणा दरात वाढीचे संकेतसांगली ः दिवाळीनंतर बेदाण्याचे सौदे सुरु झाले...
पीकविमा कंपन्यांच्या नफेखोरीला चाप लावा...पुणे: कृषी विभागाच्या कामकाजाची माहिती...