agricultural stories in Marathi, Lichi varieties for plantation | Agrowon

लिची फळपिकाच्या जाती

उत्तम सहाणे
गुरुवार, 27 जून 2019

लालसर आकर्षक रंगाबरोबर आरोग्यासाठीचे फायदे लक्षात घेता लिची फळाची मागणी वाढत आहे. लिचीची लागवड डहाणू भागात होत असून, नवीन लागवड करण्याविषयी माहिती घेऊ.

लिचीचे शास्त्रीय नाव लिची चायनेन्सिस असे असून, मूळ स्थान चीन आहे. सतराव्या शतकात हे फळझाड भारतात आले. जागतिक पातळीवर प्रमुख उत्पादक देशांमध्ये भारत आणि चीन आघाडीवर आहेत. भारतामध्ये बिहार राज्यात लिचीची लागवड सर्वाधिक आहे. महाराष्ट्रात लिची लागवड प्रामुख्याने ठाणे जिल्ह्यातील डहाणू तालुक्यात आढळते. घोलवड येथील दारबशा कावसजी पटेल या शेतकऱ्याने १९२६ च्या सुमारास कोलकत्याहून लिची कलमे आणून प्रायोगिक लागवड केली होती.

लालसर आकर्षक रंगाबरोबर आरोग्यासाठीचे फायदे लक्षात घेता लिची फळाची मागणी वाढत आहे. लिचीची लागवड डहाणू भागात होत असून, नवीन लागवड करण्याविषयी माहिती घेऊ.

लिचीचे शास्त्रीय नाव लिची चायनेन्सिस असे असून, मूळ स्थान चीन आहे. सतराव्या शतकात हे फळझाड भारतात आले. जागतिक पातळीवर प्रमुख उत्पादक देशांमध्ये भारत आणि चीन आघाडीवर आहेत. भारतामध्ये बिहार राज्यात लिचीची लागवड सर्वाधिक आहे. महाराष्ट्रात लिची लागवड प्रामुख्याने ठाणे जिल्ह्यातील डहाणू तालुक्यात आढळते. घोलवड येथील दारबशा कावसजी पटेल या शेतकऱ्याने १९२६ च्या सुमारास कोलकत्याहून लिची कलमे आणून प्रायोगिक लागवड केली होती.

लिची हे सदाहरित प्रकारातील झाड असून, वर्षभर नवीन वाढीसह फांद्या येतात. झाडाची उंची १० ते १२ मीटर व विस्तार ८ मीटर असतो.

लिची फळाचे पोषणमूल्य :

लिची फळात ७६ ते ८७ टक्के पाणी, साखर ७ ते १२ टक्के, प्रथिने ०.७ टक्के, स्निग्धांश ०.३ ते ०.५ टक्के व खनिजे ०.७ टक्के असतात. लिची फळामध्ये उष्मांक ६५ कॅलरी असून, जीवनसत्त्व ‘क’ हे ६४ मि.ग्रॅ. प्रति १०० ग्रॅम आहे.

हवामान व जमीन :

हिवाळ्यात थंड व उन्हाळ्यात उष्ण तापमान तसेच हवेतील आर्द्रता असलेले हवामान लिचीला मानवते. लिची लागवडीच्या प्रदेशात सर्वसाधारण जानेवारी महिन्यात तापमान कमाल १९ आणि किमान ९ अंश सेल्सिअस असते. जुलै महिन्यात तापमान कमाल ३३ आणि किमान २५ अंश सेल्सिअस असते. झाडाला मोहर येतेवेळी जानेवारी महिन्यात सतत पाच सहा दिवस १० अंश सें.ग्रे. च्या आसपास तापमान असावे. वार्षिक पर्जन्यमान १२०० ते १७०० मिमी असावे. हवेतील आर्द्रतेचे प्रमाण जूनमध्ये सर्वसाधारण ८३ टक्के आणि जानेवारीत ६० टक्के असावे. वालुकामय व निचरा होणारी तसेच जलधारण शक्ती अधिक असलेल्या जमिनीत लिचीची लागवड यशस्वी होते. जमिनीचा सामू ५.५ ते ६.५ असावा. जास्त सामू असलेली जमीन लिचीला चालत नाही.

जाती :

लिचीच्या आवश्यक गुणधर्म असलेल्या जाती निर्मितीसाठी फारसे संशोधन झालेले नाही. हवामान आणि जमिनीनुसार रोपांमध्ये निरनिराळे गुणधर्म असलेल्या ८ ते १० जाती आपल्याकडे प्रचलित आहेत.
घोलवड लिची : यामध्ये अर्ली व लेट अशा दोन जाती आहेत.
अर्ली जात :
फळे गुलाबी छटा असलेली हिरवट रंगाची गोल
मे महिन्याच्या दुसऱ्या आठवड्यात तयार होतात
झाडाची उंची १० मी. विस्तार ८ मी.
एका झाडाचे उत्पादन ८० ते ९० किलो

लेट जात :
फळे हृदयाकृती, गर्द लालसर रंगाची असून, मे महिन्याच्या अखेरीस किंवा जूनच्या पहिल्या आठवड्यात तयार होतात.
बी लहान, गराचे प्रमाण जास्त व गोड
फळांच्या झुपक्यात ३५ ते ४० फळे
उत्पन्न अर्लीपेक्षा जास्त, परंतु पावसात सापडल्यास नुकसान
एका झाडाचे उत्पादन ११५ किलो

अभिवृद्धी :

पूर्वी बियांपासून अभिवृद्धी केली जाई. मात्र अशा झाडाला फळे उशिरा म्हणजे १५ वर्षांनंतर येतात. त्यामुळे आता गुटी कलमापासून लिचीची अभिवृद्धी करतात. अशा रोपांपासून ७ ते ८ वर्षांत उत्पादन सुरू होते. गुटी कलमासाठी पावसाळा सुरू झाल्यावर जूनच्या तिसऱ्या आठवड्यात किंवा जुलैमध्ये गुटी कलम बांधतात. याशिवाय लिचीमध्ये दाब कलम पद्धतही वापरतात.


इतर फळबाग
व्यवस्थापन केळी बागेचे...तीव्र सूर्यप्रकाशापासून घडाचे संरक्षण करण्यासाठी...
गुणकारी डाळिंबडाळिंब हे अत्यंत गुणकारी फळ असून भारतात सर्वत्र...
संत्रा, मोसंबी पिकातील फळगळीची कारणेसंत्रा, मोसंबी फळबागांमध्ये नैसर्गिक परिस्थिती,...
लक्षात घ्या चुनखडीयुक्त जमिनीचे गुणधर्मजमिनीत मुक्त चुना वेड्यावाकड्या खड्यांच्या आणि...
सीताफळातील बहार व्यवस्थापनफेब्रुवारी-मार्च महिन्यांत पाण्याची उपलब्धता...
सीताफळात योग्य परागसिंचन होणे आवश्यकसीताफळाची फळधारणा तापमानावर जास्त अवलंबून...
नारळाला द्या शिफारशीत खतमात्रानारळ झाडाच्या सभोवताली पहिले वर्ष १ फूट, दुसरे...
असे करा लिंबूवर्गीय फळपिकांचे व्यवस्थापनसध्या काही संत्रा बागांना पूर्ण ताण बसून आंबिया...
दीड वर्षात पपईसह पाच पिकांचा 'तनपुरे...पपईच्या दीर्घ कालावधीच्या पिकात कांदा, पपई...
जीवनसत्त्व, क्षार घटकांचा पुरवठा करणारे...अंजिरामध्ये ओमेगा ३ आणि ओमेगा ६ हे घटक मुबलक...
द्राक्ष रिकट पूर्व तयारीसह व्यवस्थापनसध्याच्या वातावरणाचा विचार करता किमान...
केळी सल्लासूत्रकृमीग्रस्त जमिनीस खोल नांगरट देऊन उन्हात २...
केळीवरील सोंडकिडीचे कामगंध...जागतिक पातळीवर केळीचे सर्वाधिक उत्पादन घेणाऱ्या...
दर्जेदार केळी उत्पादनाचे तंत्रकेळी घडातील फळांच्या आकारात एकसमान बदल होऊन घड...
द्राक्ष सल्ला : तापमानातील चढ-उताराचे...सध्याच्या तापमानाचा विचार करता द्राक्षबागेत...
पिवळ्या पर्णछत्राची समस्या, कारणे जाणून...पावसाळा सरल्यानंतर थंडी पडली की बऱ्याच बागांमध्ये...
लिंबूवर्गीय फळपीक सल्ला सद्य:स्थितीत शेतकऱ्यांनी आंबिया बहरासाठी ...
असे करा रुगोज चक्राकार पांढरी माशीचे...थंडी वाढू लागल्यानंतर कडाक्याच्या थंडीला सुरुवात...
अशी करा पपईची लागवडपपई लागवड वर्षभर मुख्यत्वे जून-जुलै, सप्टेंबर-...
नवीन द्राक्ष बागेमध्ये रिकट घेण्याचा काळसध्या वातावरण कमी होत असून, काही ठिकाणी ढगाळ...